Η ανάγνωση ιστορικών πηγών για τις εξελίξεις του πνευματικού κινήματος του Νεοελληνικού Διαφωτισμού, με την αξιοποίηση πρωτογενούς ιστορικού υλικού, αποτελεί αυτόνομο μαθησιακό αντικείμενο, το οποίο προσομοιώνει τον τρόπο εργασίας των ιστορικών στο πλαίσιο της γνωστικής μαθητείας. Η χρήση και η αξιοποίηση των ιστορικών πηγών αποτελούν προτεραιότητα των ιστορικών στην προσπάθειά τους να προσεγγίσουν το παρελθόν και να το καταστήσουν ιστορικό. Στην ίδια κατεύθυνση, η χρήση των ιστορικών πηγών στη σχολική τάξη, με την ανάπτυξη οργανωμένου σχεδίου εργασίας ιστορικής διερεύνησης και την αξιοποίηση συγκεκριμένων δραστηριοτήτων μελέτης, επιτρέπει την άμεση συμμετοχή των μαθητών σε διαδικασίες διερευνητικής μάθησης και οικοδόμησης της ιστορικής γνώσης. Οι μαθητές έχουν τη δυνατότητα να γνωρίσουν στοιχεία για σημαντικές παραμέτρους, πρόσωπα, τόπους και γεγονότα που αφορούν στην εκδήλωση του Νεοελληνικού Διαφωτισμού και να διακρίνουν επιμέρους στοιχεία του πνευματικού κινήματος. Ακόμη, μέσω της δραστηριότητας διερεύνησης, οι μαθητές μπορούν να κατανοήσουν αιτιώδεις σχέσεις στο πλαίσιο της περιόδου και να συσχετίσουν το ιστορικό φαινόμενο με την προετοιμασία και τις εξελίξεις της Ελληνικής Επανάστασης. Μπορούν, ακόμη, να εμπλακούν με την πολυπλοκότητα του ιστορικού παρελθόντος, καθώς επίσης να διαμορφώσουν και να καταγράψουν την προσωπική τους ιστορική αφήγηση στη βάση συγκεκριμένων κριτηρίων.