Title: Κατοχή - Αντίσταση - Απελευθέρωση

Τα σημαντικότερα ιστορικά γεγονότα από τον τορπιλισμό της 'Έλλης" ως την απελευθέρωση της Αθήνας από τον ΕΛΑΣ

1940,08,15 to 1940,08,15: Ο τορπιλισμός της «Έλλης» στο λιμάνι της Τήνου

Στις 15 Αυγούστου του 1940 και περί ώρα 08:25', λίγο πριν τη λιτάνευση της ιερής εικόνας της Παναγίας Τήνου, και ενώ στη προκυμαία υπήρχε ήδη πολύς κόσμος, το ιταλικό υποβρύχιο Delfino "εν καταδύσει" πλησίασε τον θαλάσσιο χώρο εξαπολύοντας τρεις τορπίλες κατά του ευδρόμου ΕΛΛΗ ενώ ήταν αγκυροβολημένο έξω από τον λιμένα της Τήνου όπου και συμμετείχε στις εκδηλώσεις του εορτασμού της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, εκ των οποίων μόνο μία έπληξε αυτό, προκαλώντας έκρηξη στο μηχανοστάσιο και πυρπόληση των δεξαμενών πετρελαίου, με 9 νεκρούς και 24 τραυματίες. Οι δε άλλες δύο τορπίλες προορίζονταν να χτυπήσουν τα επιβατηγά Έλση και Έσπερος που βρίσκονταν μέσα στο λιμάνι της Τήνου. Όμως η απόπειρα απέτυχε και οι τορπίλες αστόχησαν και εξερράγησαν στη προκυμαία καταστρέφοντας μόνο ένα τμήμα του κρηπιδώματος του λιμένα, χωρίς ευτυχώς να προκαλέσουν θύματα. Παρά τις προσπάθειες όμως που κατέβαλε το πλήρωμα με τη βοήθεια των επιβατικών πλοίων να το ρυμουλκήσει στα ρηχά τελικά το ΕΛΛΗ βυθίστηκε περίπου μία ώρα μετά στις 09:45΄ και το πλήρωμα αναγκάστηκε να το εγκαταλείψει πηδώντας στη θάλασσα. Για καλή τύχη των τραυματισμένων ναυαγών, στην περιοχή βρίσκονταν τα αλιευτικά σκάφη ΠΡΟΠΟΝΤΙΣ και ΕΛΕΝΗ, ιδιοκτησίας Μιχάλη Σπυρ. Πετυχάκη. Αψηφώντας τον κίνδυνο της αναμενόμενης εκρήξεως της Έλλης, ο Καπετάν Μιχάλης Πετυχάκης έδωσε σήμα στα σκάφη του να προσεγγίσουν και να περισυλλέξουν 24 τραυματίες ναυαγούς προτού υπάρξουν περισσότερα θύματα. Για την ηρωική του πράξη τιμήθηκε μαζί με το πλήρωμα του από τον Βασιλιά Γεώργιο και την Ελληνική κυβέρνηση με Τιμητική Ευαρέσκεια.

Στη συνέχεια το υποβρύχιο απομακρύνθηκε χωρίς να καταστεί γνωστή η ταυτότητά του. Από την έρευνα που διενεργήθηκε στη συνέχεια από πραγματογνώμονες αξιωματικούς του ελληνικού Βασιλικού Ναυτικού, επί των θραυσμάτων των τορπιλών που είχαν εκραγεί στη προκυμαία, διεπιστώθη αμέσως ότι επρόκειτο για ιταλικές τορπίλες.

Η τότε ελληνική κυβέρνηση (του Ι. Μεταξά) τήρησε απόλυτα μυστική την πραγματογνωμοσύνη εκείνη, (η οποία τελικά δημοσιεύτηκε με φωτογραφίες δύο ημέρες μετά την έναρξη του ελληνοϊταλικού πολέμου, δηλαδή στις 30 Οκτωβρίου του 1940), αλλά και με ταυτόχρονη απαγόρευση στον τύπο για οποιοδήποτε υπαινιγμό εθνικότητας του υποβρυχίου. Παρά ταύτα όμως από την πρώτη στιγμή η ελληνική κοινή γνώμη ουδεμία αμφιβολία έτρεφε περί της εθνικότητας των υπευθύνων.

Πηγή: https://el.wikipedia.org

1940,10,28: Έναρξη του Ελληνοϊταλικού πολέμου

Ο Ελληνοϊταλικός πόλεμος του 1940-41 (στην Ελλάδα αναφέρεται και ως Πόλεμος του '40 ή Έπος του '40) ήταν η πολεμική σύγκρουση μεταξύ Ελλάδας και συνασπισμού Ιταλίας και Αλβανίας, η οποία διήρκεσε από τις 28 Οκτωβρίου 1940 μέχρι τις 31 Μαΐου 1941, όταν και ολοκληρώθηκε η κατάληψη της χώρας από τις Γερμανικές δυνάμεις, οι οποίες επιτέθηκαν στην Ελλάδα στις 6 Απριλίου 1941. Τη στιγμή της γερμανικής εισβολής, ο Ελληνικός στρατός είχε προελάσει στα αλβανικά εδάφη, ως αποτέλεσμα της μέχρι τότε αποτελεσματικής αντιμετώπισης των Ιταλο-Αλβανικών δυνάμεων. Η ιταλική κυβέρνηση απέστειλε στην Ελλάδα τελεσίγραφο, με το οποίο και απαιτούσε την ελεύθερη διέλευση του ιταλικού στρατού από την Ελληνοαλβανική μεθόριο, προκειμένου στη συνέχεια να καταλάβει κάποια στρατηγικά σημεία της Ελλάδος. Η άρνηση της Ελλάδας εορτάζεται στην Επέτειο του Όχι.

Ο πόλεμος αυτός ήταν προϊόν της επεκτατικής πολιτικής του φασιστικού καθεστώτος του Μπενίτο Μουσολίνι που είχε εγκαθιδρύσει στην Ιταλία και που άρχισε να εκδηλώνεται με την έναρξη του Β' Π.Π. και ειδικότερα μετά τη συνομολόγηση του Χαλύβδινου Συμφώνου. Στα μέσα του 1940, ο Μπενίτο Μουσολίνι, έχοντας ως πρότυπο τις κατακτήσεις του Αδόλφου Χίτλερ, θέλησε να αποδείξει στους Γερμανούς συμμάχους του Άξονα ότι μπορεί και ο ίδιος να οδηγήσει την Ιταλία σε ανάλογες στρατιωτικές επιτυχίες. Η Ιταλία είχε ήδη κατακτήσει την Αλβανία από την άνοιξη του 1939, καθώς και πολλές βρετανικές βάσεις στην Αφρική, όπως τη Σομαλιλάνδη, το καλοκαίρι του 1940, αλλά αυτές δεν ήταν επιτυχίες ανάλογες αυτών της ναζιστικής Γερμανίας. Ταυτόχρονα ο Μουσολίνι επιθυμούσε να ισχυροποιήσει τα συμφέροντα της Ιταλίας στα Βαλκάνια, που ένιωθε ότι απειλούνταν από τη γερμανική πολιτική από την στιγμή που η Ρουμανία είχε δεχθεί την γερμανική προστασία για τα πετρελαϊκά της κοιτάσματα.

Τις πρώτες πρωινές ώρες της 28ης Οκτωβρίου του 1940, ο Ιταλός Πρέσβης στην Αθήνα, Εμανουέλε Γκράτσι επέδωσε ιδιόχειρα στον Έλληνα δικτάτορα Ιωάννη Μεταξά, στην οικία του δεύτερου, στην Κηφισιά, τελεσίγραφο, με το οποίο απαιτούσε την ελεύθερη διέλευση του Ιταλικού στρατού από την Ελληνοαλβανική μεθόριο, προκειμένου στη συνέχεια να καταλάβει κάποια στρατηγικά σημεία του Ελληνικού Βασιλείου, (λιμένες, αεροδρόμια κλπ.), για τις ανάγκες ανεφοδιασμού και άλλων διευκολύνσεών του για τη μετέπειτα προώθησή του στην Αφρική. Μετά την άρνηση του Μεταξά (το γνωστό «όχι»), ιταλικές στρατιωτικές δυνάμεις άρχισαν τις στρατιωτικές επιχειρήσεις εισβολής στην Ελλάδα μέσω των ελληνοαλβανικών συνόρων.

Ο Ελληνικός Στρατός αντεπιτέθηκε και ανάγκασε τον ιταλικό σε υποχώρηση. Μέχρι τα μέσα Δεκεμβρίου οι Ελληνικές δυνάμεις είχαν προωθηθεί στο ένα τέταρτο σχεδόν του εδάφους της Αλβανίας, καταλαμβάνοντας κατά σειρά τις πόλεις: Κορυτσά, Πόγραδετς, Άγιοι Σαράντα, Αργυρόκαστρο και Χειμάρρα. Η αντεπίθεση των Ιταλών, το Μάρτιο του 1941, απέτυχε, με κέρδος μόνο μικρές εδαφικές εκτάσεις στην περιοχή βόρεια της Χειμάρρας. Τις πρώτες μέρες του Απριλίου, με την έναρξη της γερμανικής επίθεσης, οι Ιταλοί ξεκίνησαν και αυτοί νέα επίθεση. Από τις 12 Απριλίου, ο Ελληνικός Στρατός άρχισε να υποχωρεί από την Αλβανία, για να μην περικυκλωθεί από τους προελαύνοντες Γερμανούς. Ακολούθησε η συνθηκολόγηση με τους Γερμανούς, στις 20 Απριλίου και με τους Ιταλούς, τρεις μέρες αργότερα, οι οποίες περαίωσαν τυπικά τον ελληνοϊταλικογερμανικό πόλεμο.

Η απόκρουση της ιταλικής εισβολής ήταν η πρώτη νίκη των Συμμάχων κατά των δυνάμεων του Άξονα στη διάρκεια του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου και ανύψωσε το ηθικό των λαών στη σκλαβωμένη Ευρώπη.

Πηγή: https://el.wikipedia.org

1941,04,06: Η γερμανική εισβολή στην Ελλάδα

Η γερμανική εισβολή στην Ελλάδα ήταν η πολεμική επιχείρηση της ναζιστικής Γερμανίας στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο κατά της Ελλάδας, που υπαγορεύτηκε, αφενός μεν από το Χαλύβδινο Σύμφωνο, μετά και την αποτυχία που σημείωσε η μεγάλη ιταλική εαρινή επίθεση, του έτερου μέλους του Άξονα και αφετέρου από την παρουσία βρετανικών στρατευμάτων στην Ελλάδα, που θα μπορούσαν έτσι να απειλήσουν τα μετόπισθεν στην επικείμενη επίθεση της Γερμανίας στην ΕΣΣΔ, γνωστή ως «Επιχείρηση Μπαρμπαρόσα».

Η εισβολή αυτή εκτελέστηκε με δύο επιχειρήσεις, την Επιχείρηση Μαρίτα, που αφορούσε τις επιχειρήσεις στην ηπειρωτική Ελλάδα και την Επιχείρηση Ερμής που αφορούσε την αεραπόβαση και κατάληψη της Κρήτης γνωστότερη ως μάχη της Κρήτης. Η Γερμανική επίθεση στην Ελλάδα θεωρείται τμήμα των ευρύτερων πολεμικών επιχειρήσεων στη Μεσόγειο και ειδικότερα της Βαλκανικής Εκστρατείας, ενώ για την Ελλάδα συνέχεια και παραλληλία του Ελληνοϊταλικού πολέμου που είχε ξεκινήσει στις 28 Οκτωβρίου 1940 και προηγούμενο της βουλγαρικής εισβολής και της τριπλής κατοχής που ακολούθησε.

Η γερμανική εισβολή ξεκίνησε στις 6 Απριλίου του 1941, με την επίθεση γερμανικών στρατευμάτων στην Ελλάδα μέσω Βουλγαρίας και Γιουγκοσλαβίας. Δύο γερμανικά σώματα στρατού επιτέθηκαν στις ελληνικές θέσεις στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη. Παρά την ηρωική αντίσταση των αμυνομένων η μάχη διήρκεσε μόλις τέσσερις μέρες, καθώς η γερμανική επίθεση μέσω Γιουγκοσλαβίας υπερκέρασε τις θέσεις άμυνας και απειλούσε τα μετόπισθεν των ελληνικών στρατευμάτων. Στις 9 Απριλίου παραδόθηκαν τα ελληνικά στρατεύματα στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη με τους Γερμανούς να εκφράζουν τον θαυμασμό τους για την ανδρεία και μαχητικότητα των Ελλήνων.

Στις 9 Απριλίου ξεκίνησε η γερμανική προέλαση προς νότια, με ταυτόχρονη κίνηση δυνάμεων από την Έδεσσα και από την περιοχή της Φλώρινας. Στην γραμμή άμυνας στην Δυτική Μακεδονία, οι συνδυασμένες δυνάμεις της Ελλάδας και της Βρετανικής Κοινοπολιτείας δεν μπόρεσαν να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά τις καλύτερα εξοπλισμένες και αριθμητικά υπέρτερες Γερμανικές δυνάμεις. Το ρήγμα στην άμυνα που δημιουργήθηκε στην περιοχή της Κλεισούρας υποχρέωσε σε σύμπτυξη τις ελληνοβρετανικές δυνάμεις, αλλά στις 16 Απριλίου οι Γερμανοί κατάφεραν να παρεμβληθούν μεταξύ των Ελληνικών και Κοινοπολιτειακών δυνάμεων.

Η γρήγορη κίνηση των γερμανικών δυνάμεων στην ελληνική ενδοχώρα έθεσε σε κίνδυνο και τους Έλληνες που μάχονταν κατά των Ιταλών στην Αλβανία και μπροστά στον κίνδυνο πλήρους διάλυσης ο αντιστράτηγος Γεώργιος Τσολάκογλου, στις 20 Απριλίου συνθηκολόγησε πρώτα με τους Γερμανούς, παρά τις αντίθετες διαταγές της πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας και αργότερα με τους ηττημένους Ιταλούς.

Πηγή: https://el.wikipedia.org

1941,04,09: Η κατάληψη της Θεσσαλονίκης από τους Ναζί

Οι κάτοικοι της Θεσσαλονίκης «παγώνουν», όταν το πρωί της 9ης Απριλίου 1941 βλέπουν να εισέρχονται στην πόλη τους οι χιτλερικοί κατακτητές. Οι εισβολείς, επρόκειτο τα επόμενα τρεισήμισι χρόνια να στήσουν ένα απέραντο σκηνικό τρόμου, εξαθλίωσης και θανάτου πάνω από την Ελλάδα. Η Μακεδονική πρωτεύουσα θα γευτεί στο πετσί της τα "αγαθά" του ναζισμού: Εκατοντάδες εκτελέσεις, ολοκαύτωμα των 50.000 Εβραίων κατοίκων της, στρατόπεδα θανάτου όπως του "Παύλου Μελά", απίστευτη κτηνωδία, πείνα και θάνατος

Η "επίσημη" παράδοση της πόλης στους Ναζί

Οι Γερμανοί μπήκαν στη Θεσσαλονίκη το πρωί της 9ης Απριλίου 1941 και στην επίσημη παράδοση της πόλης, που έγινε στην οδό Μοναστηρίου, ο τότε δήμαρχος Θεσσαλονίκης Κωνσταντίνος Μερκουρίου, που είχε διοριστεί στη θέση αυτή από τη δικτατορία Μεταξά το 1937, προσφωνώντας τον επικεφαλής γερμανό στρατηγό, εξέφραζε την πεποίθηση ότι με τους ναζί κατακτητές στη Θεσσαλονίκη «η εν γένει ασφάλεια και η ησυχία αυτής θα είναι εγγυημέναι και ο βίος των πολιτών ομαλός και άνετος».

Την ίδια ώρα που γινόταν εκείνη η τελετή και οι ερπύστριες των γερμανικών αρμάτων μάχης πατούσαν τους δρόμους της Μακεδονικής πρωτεύουσας, οι πολίτες της Θεσσαλονίκης ήταν κλεισμένοι στα σπίτια, εκδηλώνοντας με την απουσία τους την αποδοκιμασία στους εισβολείς. Ενώ από τις πρώτες κιόλας μέρες της κατοχής, οι Γερμανοί θα διαπιστώσουν ένα εχθρικό κλίμα από τους Θεσσαλονικείς, καθώς είναι πολλά τα περιστατικά αποδοκιμασίας και χλευασμού στρατιωτικών του Γ΄ Ράϊχ, με αποτέλεσμα η γερμανική διοίκηση να εκδώσει αλλεπάλληλες ανακοινώσεις, απειλώντας με βαριές τιμωρίες.

Πηγή: https://ethniki-antistasi-dse.gr

1941,04,27: Οι Γερμανοί καταλαμβάνουν την Αθήνα

Στις  27 Απριλίου του 1941, οι Γερμανοί εισβολείς της Βέρμαχτ εισήλθαν στην πόλη των Αθηνών. Ένα τάγμα μοτοσυκλετιστών της 2ης Μεραχίας Πάντσερ αφού είχε διασχίσει την Εύβοια με σκοπό την κατάληψη του λιμανιού της Χαλκίδας και αφού συνάντησε ελάχιστη αντίσταση κατευθήνθηκε προς την πρωτεύουσα.
Το πρωί της 27ης Απριλίου, Κυριακή του Θωμά, μπήκαν στην πόλη των Αθηνών οι πρώτοι Γερμανοί στρατιώτες. Απέναντι από το κτήμα Θων , στο καφενείο “Παρθενών” στους Αμπελοκήπους, η ελληνική αντιπροσωπία αποτελούμενη από τον υποστράτηγο Καβράκο και τους δημάρχους Αθηνών και Πειραιώς, περίμενε τους Γερμανούς για να υπογράψουν το πρωτόκολλο παράδοσης της πόλης. Σύντομα κατέφθασε ο αντισυνταγματάρχης φον Σέιμπεν και υπογράφηκε το πρωτόκολλο παράδοσης. Γερμανικό απόσπασμα κατευθύνθηκε στον Ιερό Βράχο της Ακρόπολης όπου υψώθηκε η σβάστικα.

Πηγή: http://aeginalight.gr

1941,05,20 to 1941,06,02: Η μάχη της Κρήτης

Με την ονομασία αυτή έμεινε στην ιστορία η αεραποβατική επιχείρηση, που επιχείρησε η Ναζιστική Γερμανία κατά της Κρήτης στις 20 Μαΐου 1941 και η οποία έληξε δώδεκα μέρες μετά, την 1η Ιουνίου, με την κατάληψη της Μεγαλονήσου. Ήταν μία από τις σημαντικότερες μάχες του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, με πολλές πρωτιές σε επιχειρησιακό επίπεδο.

Η απόφαση για την επίθεση στην Κρήτη ελήφθη από το Χίτλερ στις 25 Απριλίου 1941, λίγες μέρες μετά την παράδοση της ηπειρωτικής Ελλάδας στις δυνάμεις του Άξονα, και έλαβε την κωδική ονομασία «Επιχείρηση Ερμής» («Unternehmen Merkur»). Ήταν αμυντική και όχι επιθετική επιχείρηση, όπως αποδείχθηκε αργότερα. Οι Γερμανοί είχαν ως στόχο να εξασφαλίσουν τα νοτιοανατολικά τους νώτα, ενόψει της Επιχείρησης Μπαρμπαρόσα (Εκστρατεία στη Ρωσία) και να εξορμήσουν στη Βόρεια Αφρική, με εφαλτήριο την Κρήτη, όπως πίστευαν οι Σύμμαχοι.

Τις παραμονές της επίθεσης, οι Σύμμαχοι είχαν τακτικό πλεονέκτημα σε ξηρά και θάλασσα, ενώ οι Γερμανοί στον αέρα. Έτσι, το γερμανικό επιτελείο αποφάσισε να διεξαγάγει την επιχείρηση από αέρος με τη χρησιμοποίηση δυνάμεων αλεξιπτωτιστών σε ευρεία κλίμακα, για πρώτη φορά στην παγκόσμια στρατιωτική ιστορία. Επικεφαλής των γερμανικών δυνάμεων τέθηκε ο πτέραρχος Κουρτ Στούντεντ, 51 ετών, βετεράνος πιλότος του Α' Παγκοσμίου Πολέμου. Είχε στη διάθεσή του 1190 αεροπλάνα (πολεμικά και μεταγωγικά) και 29.000 άνδρες (αλεξιπτωτιστές και πεζικάριους), ενώ οι Ιταλοί θα συνεισέφεραν 3.000 στρατιώτες.

Την Κρήτη υπερασπίζονταν όσοι έλληνες στρατιώτες είχαν παραμείνει στο νησί και δυνάμεις της Βρετανικής Κοινοπολιτείας (Βρετανοί, Αυστραλοί και Νεοζηλανδοί στρατιωτικοί), που είχαν διεκπεραιωθεί από την κατεχόμενη Ελλάδα. Το γενικό πρόσταγμα είχε ο Νεοζηλανδός στρατηγός Μπέρναρντ Φράιμπεργκ, 52 ετών, βετεράνος και αυτός του Α' Παγκοσμίου Πολέμου. Οι υπερασπιστές της Μεγαλονήσου ανήρχοντο σε περίπου 40.000, αλλά είχαν ανεπαρκή και απαρχαιωμένο οπλισμό, ιδίως οι Έλληνες.

Στην περιοχή των Χανίων είχε εγκατασταθεί ο Βασιλιάς Γεώργιος Β' και η εξόριστη Ελληνική Κυβέρνηση υπό τον Εμμανουήλ Τσουδερό. Οι Σύμμαχοι γνώριζαν με μεγάλες λεπτομέρειες το γερμανικό σχέδιο επίθεσης, αφού είχαν κατορθώσει για πρώτη φορά να σπάσουν του γερμανικό κώδικα επικοινωνιών («Επιχείρηση Αίνιγμα»). Όμως, το πλεονέκτημα αυτό δεν το εκμεταλλεύτηκαν, εξαιτίας των διαφωνιών του Φράιμπεργκ με τους ανωτέρους του στο Λονδίνο. Οι Αμερικανοί δεν είχαν εισέλθει ακόμη στον Πόλεμο.

Η γερμανική επίθεση εκδηλώθηκε στις 8 το πρωί της 20ης Μαΐου 1941, με τη ρίψη αλεξιπτωτιστών σε δύο μέτωπα: στο αεροδρόμιο του Μάλεμε και στην ευρύτερη περιοχή των Χανίων. Τα πρώτα κύματα των αλεξιπτωτιστών ήταν εύκολη λεία για τους Νεοζηλανδούς και τους Έλληνες που υπεράσπιζαν το Μάλεμε. Στις μάχες έλαβε μέρος και μεγάλος αριθμός αμάχων με ό,τι όπλο είχε στη διάθεσή του, από μαχαίρια ως όπλα από την εποχή της Κρητικής Επανάστασης.

Οι Γερμανοί δεν υπολόγισαν τη συμμετοχή αμάχων στις επιχειρήσεις. Η συμμετοχή χιλιάδων αμάχων στις επιχειρήσεις ήταν ένας παράγων που δεν είχαν υπολογίσει οι γερμανοί σχεδιαστές της επιχείρησης. Πίστευαν ότι οι Κρητικοί, γνωστοί για τα αντιμοναρχικά τους αισθήματα, θα υποδέχονταν τους Γερμανούς ως ελευθερωτές. Μία ακόμη λανθασμένη εκτίμηση της γερμανικής αντικατασκοπείας υπό τον ναύαρχο Βίλχελμ φον Κανάρις ήταν ο αριθμός των μαχητών στην Κρήτη, τους οποίους υπολόγιζαν σε μόνο 5.000 άνδρες.

Στις 4 το απόγευμα της 20ης Μαΐου ένα νέο κύμα αλεξιπτωτιστών έπεσε στο Ρέθυμνο και μία ώρα αργότερα στο Ηράκλειο. Τώρα, οι μάχες διεξάγονταν σε τέσσερα μέτωπα: Χανιά, Μάλεμε, Ρέθυμνο και Ηράκλειο. Η πρώτη μέρα της Μάχης της Κρήτης έληξε με μεγάλες απώλειες για τους Γερμανούς και αβέβαια έκβαση. Ο διοικητής των γερμανικών δυνάμεων, πτέραρχος Κουρτ Στούτεντ, απογοητευμένος από την εξέλιξη των επιχειρήσεων, σκέφθηκε ακόμη και την αυτοκτονία, αναλογιζόμενος την υπόσχεση που είχε δώσει στον Φύρερ για μια εύκολη νίκη. Το βράδυ της ίδιας μέρας, μετά από μεγάλες περιπέτειες, ο βασιλιάς Γεώργιος Β' και η εξόριστη ελληνική κυβέρνηση μεταφέρθηκαν με βρετανικό πολεμικό στην Αίγυπτο.

Από τα ξημερώματα της 21ης Μαΐου οι μάχες συνεχίσθηκαν με ιδιαίτερη σφοδρότητα και στα τέσσερα μέτωπα. Οι Γερμανοί επικεντρώθηκαν στην κατάληψη του αεροδρομίου του Μάλεμε, όπως ήταν ο πρωταρχικός τους στόχος και τα κατάφεραν προς το τέλος της ημέρας. Επωφελήθηκαν από την ασυνεννοησία στις τάξεις των Συμμάχων, αλλά υπέστησαν και πάλι μεγάλες απώλειες. Ανάμεσα στους γερμανούς αλεξιπτωτιστές που κατέλαβαν το Μέλεμε ήταν μια μεγάλη προσωπικότητα του αθλητισμού και της πυγμαχίας, ο πρώην παγκόσμιος πρωταθλητής βαρέων βαρών Μαξ Σμέλινγκ, 36 ετών, που έφερε το βαθμό του δεκανέα.

Η κατάληψη του αεροδρομίου ήταν στρατηγικής σημασίας για την εξέλιξη των επιχειρήσεων. Οι Γερμανοί άρχισαν να μεταφέρουν μεγάλες δυνάμεις από την Ελλάδα και με τον σύγχρονο οπλισμό που διέθεταν ήταν θέμα χρόνου η κυριαρχία τους στη Μεγαλόνησο. Στις 28 Μαΐου οι Γερμανοί είχαν απωθήσει τις συμμαχικές δυνάμεις προς τα νότια, καθιστώντας τον αγώνα τους μάταιο. Έτσι, το Λονδίνο αποφάσισε την απόσυρση των δυνάμεων της Κοινοπολιτείας από την Κρήτη και τη μεταφορά τους στην Αίγυπτο. Όσες μονάδες δεν τα κατάφεραν, παραδόθηκαν στους Γερμανούς. Πολλοί Έλληνες μαχητές και μαζί τους 500 Βρετανοί ανέβηκαν στα απρόσιτα βουνά της Κρήτης για να συνεχίσουν τον αγώνα. Την 1η Ιουνίου, με την παράδοση 5.000 μαχητών στα Σφακιά, έπεσε η αυλαία της Μάχης της Κρήτης.

Οι απώλειες για τους Συμμάχους ήταν: 3.500 νεκροί, 1.900 τραυματίες και 17.500 αιχμάλωτοι. Οι Γερμανοί, σύμφωνα με δικά τους στοιχεία, είχαν 3.986 νεκρούς και αγνοούμενους, 2.594 τραυματίες, ενώ έχασαν 370 αεροπλάνα. Σύμφωνα, όμως, με συμμαχικούς υπολογισμούς, οι γερμανικές απώλειες ξεπέρασαν τις 16.000.

Η Μάχη στην Κρήτη ονομάστηκε και «Νεκροταφείο των γερμανών αλεξιπτωτιστών», εξαιτίας των μεγάλων απωλειών τους, γεγονός που ανάγκασε τον Χίτλερ να διατάξει τον τερματισμό κάθε αεραποβατικής επιχείρησης στο μέλλον. Από την πλευρά τους, οι Σύμμαχοι εντυπωσιάστηκαν από τις μεγάλες δυνατότητες των αλεξιπτωτιστών στη μάχη και δημιούργησαν τις δικές τους αεραποβατικές δυνάμεις.

Πηγή: https://www.sansimera.gr

1941,09,28: Η ίδρυση του ΕΑΜ

Η κατοχή της Ελλάδος το 1941 από τα στρατεύματα των Γερμανών, Ιταλών και Βουλγάρων είχε τραγικές συνέπειες για τον πληθυσμό. Τα πάντα είχαν διαλυθεί με τη βάρβαρη και απάνθρωπη συμπεριφορά απέναντι στους Έλληνες με αποτέλεσμα τον θάνατο πολλών.

Οι δρόμοι της Αθήνας ήταν γεμάτοι καθημερινά από πεθαμένους ανθρώπους, λόγω έλλειψης τροφής, νερού και κάθε είδους φροντίδας, τους μάζευε ο δήμος από τους δρόμους με τα καρότσια και τους έθαβε πολλές φορές σε ομαδικούς τάφους. Μεγάλες απώλειες και καταστροφές στον ελληνικό πληθυσμό την εποχή εκείνη υπήρχαν και στην ανατολική Μακεδονία και ιδίως στη Δράμα λόγω της παρουσίας του βουλγαρικού κατοχικού στρατού με την ανοχή των Γερμανών. Όλη η περιοχή αυτή προσαρτήθηκε στο βουλγαρικό κράτος και όλοι οι κοινοτάρχες και οι δήμαρχοι καθώς και η χωροφυλακή αντικαταστάθηκαν από Βούλγαρους αξιωματούχους, με σκοπό τον εκβουλγαρισμό της περιοχής με κάθε απάνθρωπο τρόπο.

«Ο πληθυσμός δεν μπορούσε να δεχθεί με σταυρωμένα χέρια τον αφανισμό του και οι οργανώσεις των κομμουνιστών είχαν μεγάλους δεσμούς με αυτόν τον πληθυσμό και πολύ σφρίγος. Η σύγκρουση με τη βουλγαρική κατοχή που είχε αρχίσει από την πρώτη στιγμή όλο και δυνάμωνε. Οι κομμουνιστές ήταν εμπνευστές και αρχηγοί της αντιπαράθεσης, της αντίστασης στους Βούλγαρους» (βιβλ. 1, σελ.262).

Με αυτήν την ανησυχητική κατάσταση που είχε δημιουργηθεί στην βουλγαροκρατούμενη περιοχή, η οργάνωση του γραφείου Τύπου Μακεδονίας – Θράκης του ΚΚΕ που από τη Θεσσαλονίκη είχε μεταφερθεί σε χωριό του Παγγαίου, προμήθευσε τους οργανωμένους κομμουνιστές με 2.000 περίπου όπλα και τη νύχτα 28 προς 29 Σεπτεμβρίου 1941 ξεσηκώθηκαν οι κάτοικοι της Δράμας, του Δοξάτου, της Προσοτσάνης κ.α. Με επικεφαλής τους οπλισμένους κομμουνιστές κατέλαβαν την βουλγαρική χωροφυλακή και σκότωσαν μερικούς Βούλγαρους προέδρους κοινοτήτων βάζοντας φωτιά στα γραφεία των κοινοτήτων τους. «Αυτή ήταν η πρώτη μαζική εξέγερση εναντίον της κατοχής της χώρας. Όμως το κίνημα της Δράμας οι βουλγαρικές φασιστικές δυνάμεις το πνίξανε στο αίμα και επιδοθήκανε σε γενοκτονία. Με τον πιο άγριο τρόπο προσπάθησαν να εξολοθρεύσουν τον πληθυσμό και επί τρεις μέρες σκότωναν όποιον έβρισκαν μπροστά τους. Διαπράχθηκαν φρικιαστικά εγκλήματα» (βιβλ.1, σελ. 263).

Η σύμπτωση είναι ότι τις ημέρες εκείνες στις 27 και 28 Σεπτεμβρίου 1941 στην Αθήνα έγινε και η ίδρυση του ΕΑΜ. Η ιδέα της δημιουργίας του ήταν του Θανάση Κλάρα του κατοπινού Άρη Βελουχιώτη, που μόλις επέστρεψε από το αλβανικό μέτωπο, όπου ήταν λοχίας του πυροβολικού, σε μια συγκέντρωση στο δασάκι της Καισαριανής με λίγους κομμουνιστές τούς είπε μεταξύ άλλων ότι πρέπει να βρούμε όπλα και ότι «για εμάς τους κομμουνιστές δεν τελείωσε ούτε θα τελειώσει ο πόλεμος αν δεν απελευθερωθεί η Ελλάδα από την ξενική κατοχή». (βιβλ. 2, σελ. 29).

Εκείνο που έπαιξε σημαντικό ρόλο για τη δημιουργία του ΕΑΜ ήταν η 6η ολομέλεια της κεντρικής επιτροπής του ΚΚΕ που συνήλθε στην Αθήνα την 1-7-1941 και ανέθεσε στους Λευτέρη Αποστόλου και Θανάση Χατζή τη δημιουργία και συγκρότηση του ΕΑΜ.

Δεκαπέντε μέρες μετά την 6η ολομέλεια, στις 16 Ιουλίου 1941, οι τρεις εργατικές οργανώσεις στην Ελλάδα 1) Ενωτική Γενική Συνομοσπονδία Εργατών, 2) Γενική Συνομοσπονδία Εργατών και 3) Ανεξάρτητα Συνδικάτα, ιδρύουν την απελευθερωτική εργατική οργάνωση ΕΕΑΜ (Εργατικό Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο). Η παράνομη αυτή οργάνωση που αποτέλεσε τον προπομπό του ΕΑΜ διευθυνόταν από το ΚΚΕ και επικεφαλής της ήταν ο Κωνσταντίνος Θέος και δρούσε κυρίως σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Πάτρα, Πειραιά και Βόλο.

Η προσπάθεια της ηγεσίας του ΚΚΕ τον Ιούλιο και Αύγουστο του 1941 με τον Λευτέρη Αποστόλου για τη δημιουργία και συγκρότηση μιας αντιστασιακής οργάνωσης, απέτυχε να πείσει τους αρχηγούς των μεγάλων παραδοσιακών κομμάτων, όπως τον Γεώργιο Παπανδρέου, τον Γεώργιο Καφαντάρη, τον Παναγιώτη Κανελλόπουλο και τον Θεμιστοκλή Σοφούλη, με την δικαιολογία ότι είναι νωρίς ακόμη η συγκρότηση επαναστατικής οργάνωσης. Με την άποψη του ΚΚΕ συμφώνησαν τρία μικρότερα αριστερά κόμματα. Το Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα (ΣΕΚ), το Σοσιαλιστικό Κόμμα Ελλάδας (ΣΚΕ) και η ΕΛΔ του Ηλία Τσιριμώκου. Οι εκπρόσωποι των κομμάτων αυτών συγκεντρώθηκαν στις 27 Σεπτεμβρίου 1941 μέχρι τα ξημερώματα στις 28, σε ένα σπίτι, τέρμα Ιπποκράτους κοντά στον Λυκαβηττό και εκεί μελέτησαν και υπέγραψαν το ιδρυτικό σχέδιο του ΕΑΜ. Την ονομασία την έδωσε ο Χρήστος Χωμενίδης του ΣΚΕ. Από τη συγκέντρωση έλειπε ο εκπρόσωπος του ΣΕΚ, ο οποίος το υπέγραψε μετά από λίγες μέρες. Τις βασικές αρχές του ιδρυτικού τις είχε συντάξει ομάδα κομμουνιστών της Ακροναυπλίας. Η δημιουργία και λειτουργία της αντιφασιστικής οργάνωσης του ΕΑΜ ήταν τεράστια επιτυχία για την απελευθέρωση από τη γερμανική και βουλγαρική κατοχή.

Πηγή: https://www.eleftheria.gr

1941,11,01 to 1942,03,31: Χειμώνας 1941-1942: Ο φοβερός χειμώνας της πείνας

27 Απριλίου 1941. Μπαίνουν στην Αθήνα τα γερμανικά στρατεύματα. Στην Ακρόπολη κατεβαίνει η γαλανόλευκη κι ανεβαίνει η γερμανική με τον αγκυλωτό σταυρό. Από το μικρόφωνο του ραδιοφωνικού Σταθμού, ο ηρωικός εκφωνητής Κ. Σταυρόπουλος, κάνει δραματική έκκληση: (...) Προσοχή, Προσοχή. Ο Ραδιοφωνικός Σταθμός Αθηνών, ύστερα από λίγο, δεν θα είναι ελληνικός. Θα είναι γερμανικός και θα μεταδίδει ψέματα. Έλληνες, μην τους ακούτε. Ο πόλεμός μας συνεχίζεται και θα συνεχισθεί μέχρι της τελικής νίκης! Ζήτω το Έθνος των Ελλήνων!

6 Μαΐου 1941. Η γερμανική κυβέρνηση του στρατηγού Γ. Τσολάκογλου, ανακοινώνει: (...) Ο γερμανικός στρατός δεν ήλθε ως εχθρός, αλλά ως φίλος (...) Έχομεν την υποχρέωσιν να συμμορφοθώμεν (...) Να ενστερνισθώμεν τα μεγάλα δόγματα και τας υψηλάς αξίας του εθνικοσοσιαλισμού… Διατηρήσατε αμείωτον την ευγνωμοσύνην εις τον Φύρερ...

Οι Γερμανοί και οι σύμμαχοί τους Ιταλοί - Βούλγαροι, μοιράζονται, ως κοινοί ληστές, τα λάφυρα. Οι Γερμανοί, στο εξής, θα ελέγχουν την Αττική, Κρήτη, Θεσσαλονίκη, Κ. Μακεδονία, οι Ιταλοί την Πελοπόννησο, Θεσσαλία, Ήπειρο, Στ. Ελλάδα, Εύβοια και οι Βούλγαροι την Αν. Μακεδονία, Θράκη. Το mercatonero (Μαύρη Αγορά), πρωτοεμφανίζεται στην Ιταλία, όταν ο Μουσολίνι, ετοιμαζόταν να εισβάλει στην Ελλάδα, ενώ στη χώρα μας και ειδικά στην Αθήνα, όταν οι μαυραγορίτες αρπάζουν τις προμήθειες των Άγγλων στρατιωτών, που εγκαταλείπουν την Ελλάδα. Όσο πλησιάζει ο χειμώνας, η έλλειψη των αγαθών στην αγορά γίνεται αισθητή, αφού εκεί που εμφανίζονται, αμέσως κατάσχονται από τους Γερμανούς, για να τραφούν οι 400.000 στρατιώτες τους. Οι αδίστακτοι μαυραγορίτες, που πατούν επί πτωμάτων, για να πλουτίσουν, κρύβουν στις αποθήκες τους βασικά τρόφιμα, αλλά και άλλα αγαθά. Τολμηροί πιτσιρικάδες, οι σαλταδόροι πηδάνε πάνω στα γερμανικά καμιόνια και με κίνδυνο της ζωής τους, αρπάζουν τη ρεζέρβα για να φτιάξουν παπούτσια, ζώνες, σφεντόνες και ό,τι άλλο μπορούν. Από τότε έμεινε το : «Θα σαλτάρω, θα σαλτάρω / τη ρεζέρβα να του πάρω, όπως και το άλλο, το λιγότερο γνωστό: «Άσπρη Αγορά αγοράζουμε / στη Μαύρη τα πουλάμε / κι όσα λεφτούλια βγάζουμε / στον μάγειρα τα πάμε. / Ακόμα κι ο Τσολάκογλου είναι μαυραγορίτης / κάνει τη Μαύρη στα κρυφά / ο αρχιλωποδύτης... Για τους αδίστακτους μαυραγορίτες της κατοχής, ο κωμωδιογράφος Δημ. Ψαθάς, γράφει: «(...) Γύρισε φύλλο η Ιστορία. Ελ Αλαμέιν. Φεύγει ο Ρόμελ. Και ο αντίλαλος της φευγάλας του φτάνει ως την Αθήνα και βάζει σε τρόμο τους μαυραγορίτες. – Βάστα, Ρόμελ! Σύγχυση στην μαύρη αγορά. Πανικός! Ανατέλλουν τα φασόλια. Ρεβύθια στα πεζοδρόμια! Πατάτες στα καροτσάκια!

Ο λογοτέχνης Ακαδημαϊκός Θ. Πετσάλης Διομήδης, θυμάται: «Κατάρα διπλή και τριπλή, ετούτος ο άσπλαχνος χειμώνας. Τι Κατοχή, τι σκλάβωμα, τι φυλακές. Είναι κάτι χειρότερο κι απ’ τον κατακτητή, αποσπόρι του κατακτητή, η πείνα, η πείνα».

Εκείνος ο φοβερός «τετράμηνος» χειμώνας, με τις πρωτοφανείς παγωνιές και τα χιόνια, κάνει πειρισσότερο έκδηλη τη δυστυχία των ανθρώπων που πεινούν, αλλά και δεν έχουν με τι να ζεσταούν. Ο Δημ. Ψαθάς, σαρκάζει: «Χιονίζει. Ωραία που είναι όλα! Άσπρες πεταλούδες κατεβαίνουν απ’ τον μολυβένιο ουρανό, στις στέγες, στους δρόμους. – Πεινάω! Πεινάω! (...) Βλέπεις γυμνούς τους σκελετούς να μελανιάζουν κι ακούς θρήνους που βγαίνουν απ’ τους δρόμους. – Πεινάω! Πεινάω! μονότονη, σβησμένη, επίμονη η φωνή αυτή, σ’ ακολουθεί παντού. Ο σκιτσογράφος Φωκίων Δημητριάδης, γράφει, στη λεζάντα ενός θαυμάσιου σκίτσου του: «Οι Αθηναίοι δεν έχασαν το χιούμορ τους: Όταν δυο φίλοι ανταμώνουν, λένε τα εξής:

- Καλημέρα, Πόσα;

- Δέκα πέντε. Εσύ;

- Είκοσι, εννοώντας τα κιλά που έχασαν. Αμέτρητες οι μαρτυρίες των ανθρώπων που ζουν τον δραματικό χειμώνα του ‘41-’42 και εκείνων που τις κατέγραψαν.

Πάλι ο Δημητριάδης, στη λεζάντα ενός άλλου συγκλονιστικού σκίτσου, γράφει: «Οι Γερμανοί στρατιώτες, έσπαζαν το χέρι των πεινασμένων παιδιών,στο γόνατο, που προσπαθούσαν να κλέψουν καμμιά κουραμάνα (φραντζόλα ψωμί)».

Το ίδιο δραματική είναι η μαρτυρία του Σουηδού διπλωμάτη και εκπροσώπου του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού στην Αθήνα, του Πωλ Μον, ο οποίος γράφει στα απομνημονεύματά του: (…) Τους μήνες εκείνου του Χειμώνα, σκόνταφτε κανείς πάνω στα πτώματα. Τα καμιόνια της Δημαρχίας έκαναν κάθε μέρα το γύρο τους, για να μαζεύουν τους πεθαμένους…

Οι νεκροί του λιμού της Αθήνας (κυρίως), του φοβερού εκείνου Χειμώνα του 1941-1942, υπολογίζονται σε 250-300.000, χωρίς να συμπεριλαμβάνονται σ’ αυτούς και τα θύματα από αρρώστιες, όπως φυματίωση, εξανθηματικός τύφος, ελονοσία…

(…) Αν μας απομένει μια μικρή ζάρα πίκρας στ’ ακρόχειλο, είναι γιατί (…) καταλάβαμε πως αν η λήθη είναι κάποτε αρετή, η μνήμη είναι πάντα χρέος… (Άγγελος Τερζάκης, από τον πρόλογο του βιβλίου του Φ. Δημητριάδη, Σκιά πάνω από την Αθήνα)

Πηγή: https://www.eleftheria.gr

1942,02,16: Η ίδρυση του ΕΛΑΣ

Στις 16 Φλεβάρη του 1942 κυκλοφόρησε πλατιά στην Αθήνα και στην Επαρχία η ιδρυτική διακήρυξη του Ελληνικού Λαϊκού Απελευθερωτικού Στρατού (ΕΛΑΣ), του μαχητικού δηλαδή τμήματος του ΕΑΜ, που έμελλε να γράψει απαράμιλλες σελίδες ηρωισμού στον αγώνα κατά της φασιστικής κατοχής και να δώσει ξανά στη χώρα τη λευτεριά της. Η διακήρυξη εκείνη δυστυχώς δεν έχει βρεθεί μέχρι σήμερα για να μπορεί ν' ανατρέξει κανείς στο περιεχόμενό της. Από μαρτυρίες, όμως, που υπάρχουν πληροφορούμαστε πως καλούσε τους Έλληνες πατριώτες να πλαισιώσουν το νέο λαϊκοαπελευθερωτικό στρατό, σκοπούς του οποίου προσδιόριζε τους παρακάτω2:

- Αγώνας για την απελευθέρωση της χώρας.

- Περιφρούρηση των κατακτήσεων του λαού και των ελευθεριών του εναντίον κάθε επιβουλής.

- Εξασφάλιση της τάξης μέχρι τη διεξαγωγή εκλογών, στις οποίες ο λαός να εκφράσει ελεύθερα τη θέλησή του.

Η 16η του Φλεβάρη έμεινε στην ιστορία ως η ημέρα ίδρυσης του ΕΛΑΣ.

Πηγή: https://www.rizospastis.gr

1944,10,12: Η απελευθέρωση της Αθήνας από τον ΕΛΑΣ

Τα γεγονότα όπως καταγράφονται από το ρεπορτάζ του «Ριζοσπάστη» στις 12 και 13 του Οκτώβρη 1944

Πέμπτη 12 του Οκτώβρη 1944. Οι Γερμανοί δεν έχουν προλάβει ακόμα να εκκενώσουν την πόλη κι ο λαός της πρωτεύουσας, από τις συνοικίες, τα εργοστάσια, τα σχολεία, τα υπουργεία, τα καταστήματα, ξεχύνεται στους αθηναϊκούς δρόμους ζητωκραυγάζοντας για την απελευθέρωσή του. Κύματα κύματα η λαοθάλασσα πλημμυρίζει την πλατεία Συντάγματος, τις οδούς Πανεπιστημίου, Σταδίου, Ακαδημίας, το Ζάππειο, την πλατεία Ομονοίας. Σε λίγες ώρες τα πάντα σημαιοστολίστηκαν με γαλανόλευκες και κόκκινες σημαίες. Τεράστια πανό του ΕΑΜ και του ΚΚΕ υψώθηκαν και τα συνθήματα για μια νέα Ελλάδα, λαοκρατική, περνούν σε όλα τα χείλη. Οι 1.264 μέρες σκλαβιάς στο φασισμό είχαν πια τελειώσει και στις 9.45 π.μ. μαχητές του ΕΛΑΣ κατέβασαν από την Ακρόπολη τη γερμανική σημαία για να υψώσουν στη θέση της την ελληνική.

Εκείνη τη μέρα ο «Ριζοσπάστης» έκανε δύο εκδόσεις. Η πρώτη, που κυκλοφόρησε τις πρώτες πρωινές ώρες, όπως ήταν φυσικό δεν είχε την είδηση της απελευθέρωσης. Είχε όμως τον αέρα της. «Ο "Ρίζος" στο Κέντρο», έγραφε ένα από τα θέματα της πρώτης του σελίδας και πληροφορούσε το αναγνωστικό κοινό πως η εφημερίδα του ΚΚΕ είχε διακινηθεί την προηγούμενη μέρα, για πρώτη φορά, στο κέντρο της πρωτεύουσας και είχε γίνει ανάρπαστη. «Ήταν το πρώτο μήνυμα της αληθινής λευτεριάς», κατέληγε το ρεπορτάζ, δίνοντας ακριβώς την ουσία του θέματος.

Χαίρε ω χαίρε λευτεριά - οι πρώτες ώρες

Η δεύτερη έκδοση ήταν έκδοση της απελευθέρωσης και κυκλοφόρησε λίγο μετά την αποχώρηση των γερμανικών στρατευμάτων. «Ώρα έντεκα π.μ. - Η ΛΕΥΤΕΡΙΑ ΦΤΕΡΟΥΓΙΖΕΙ ΠΑΝΩ ΑΠ' ΤΗΝ ΑΘΗΝΑ ΜΑΣ - Οι Γερμανοί εκκενώνουν οριστικά την πρωτεύουσα - Ο γερμανός διοικητής και όλο το στρατηγείο του Λυκαβηττού ανεχώρησαν - Η Αθήνα κηρύχτηκε ανοχύρωτη», είναι οι τίτλοι της πρώτης σελίδας. Το ρεπορτάζ, λιγόλογο, δίνει την εικόνα του ξεσπάσματος του απελευθερωμένου λαού. Ας το παρακολουθήσουμε: «Πριν φύγουν και οι τελευταίοι Ούννοι ο λαός ξεχύθηκε με σημαίες και ζητωκραυγές στους δρόμους. Απ' το Πανεπιστήμιο, απ' τις Τράπεζες, απ' όλα τα κέντρα οι τηλεβόες του ΕΛΑΣ σαλπίζουν το χαρμόσυνο μήνυμα. Οι συνοικίες σε παραλήρημα ενθουσιασμού ετοιμάζονται για το μεγάλο γιορτασμό. Στο μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη αντιπροσωπείες του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ κατέθεσαν στεφάνι. Έξαλλος από τον ενθουσιασμό ο συγκεντρωμένος κατά χιλιάδες λαός ζητωκραύγαζε. Δακρύζοντας οι πολίτες αγκάλιαζε ο ένας τον άλλο.

Ο προδότης Ράλλης δημοσίευσε νόμο με την παραίτησή του. Θα δώσει - λέει - λόγο για τις πράξεις του. Ανυπόμονος ο λαός περιμένει να δικάσει τον εγκληματία.

Η γερμανική σημαία κατέβηκε απ' την Ακρόπολη και τα τελευταία γερμανικά τμήματα έφυγαν το πρωί απ' την Αθήνα».

Στην ίδια σελίδα ο «Ριζοσπάστης» φιλοξενεί ένα σύντομο σχόλιο για την απελευθέρωση με τίτλο «ΧΑΙΡΕ Ω ΧΑΙΡΕ ΛΕΥΤΕΡΙΑ!». Γράφει: «Χρόνια παλεύαμε νάρθης. Αιματοποτισμένοι οι δρόμοι μας, γεμάτα τα νεκροταφεία μας. Γκρεμισμένα τα σπίτια μας, χτικιό στα στήθη μας και κουρέλια σκεπάζουν το κορμί μας, μα κοίτταξέ μας φτερουγίζομε, λάμπομε! Η περηφάνεια λάμπει σαν φωτοστέφανος στων αγωνιστών τα κούτελα. Είμαστε εμείς που νικήσαμε τη σκλαβιά! Εμείς που σπάσαμε τις αλυσίδες! Εμείς που χύσαμε το αίμα μας! Εμείς που θα σε ξαναχτίσομε Ελλάδα Λεύτερη! Ανεξάρτητη, λαοκρατούμενη. Χωρίς τυράννους και τυραννίες. Χωρίς φασίστες και διχτάτορες. Ένας λεβέντικος λαός γιορτάζει σήμερα τη νίκη του. Η μεγάλη ηρωική καρδιά της Ελλάδας, η Αθήνα μας Αναστήνεται».

Το ρεπορτάζ της απελευθέρωσης

Την επομένη, 13 του Οκτώβρη, ο «Ριζοσπάστης» ήταν αφιερωμένος στη μέρα της απελευθέρωσης. «ΖΗΤΩ Η ΛΕΥΤΕΡΗ ΑΘΗΝΑ ΜΑΣ!», έγραφε στην πρώτη του σελίδα με μεγάλα, κεφαλαία, γράμματα. Στην ίδια σελίδα φιλοξενούνταν ανακοίνωση του ΠΓ της ΚΕ του ΚΚΕ για το θέμα και «Χαιρετισμός του ΕΑΜ προς το μαχόμενο έθνος». Επίσης, ο Γ. Ζέβγος με άρθρο του εξηγούσε ότι η μεγάλη αυτή μέρα της απελευθέρωσης ήταν ταυτόχρονα και το «ΞΕΚΙΝΗΜΑ ΓΙΑ ΚΑΙΝΟΥΡΓΙΟΥΣ ΑΓΩΝΕΣ».

Σ' αυτό το φύλλο του «Ρ», στη 2η σελίδα, κάτω από τον τίτλο «ΛΕΥΤΕΡΙΑ! ΛΕΥΤΕΡΙΑ! Η ΑΘΗΝΑ ΓΙΟΡΤΑΖΕΙ», δημοσιεύεται αναλυτικό ρεπορτάζ από τη μέρα της απελευθέρωσης. Ας το παρακολουθήσουμε:

«Χάθηκε το βρωμερό κουρέλι του φασισμού απ' την Ακρόπολη. Τούτο το σύνθημα περίμενε η Αθήνα. Η μπαρουτοκαπνισμένη Αθήνα, που γνώρισε την πείνα και το βόλι του κατακτητή, το στιλέτο του προδότη, η αδάμαστη Αθήνα που τρία χρόνια πάλεψε, ξεχύθηκε ζωντανή ανθρωποθάλασσα να διαλαλήσει τη Νίκη της, να γιορτάσει τη λευτεριά της. Πέντε λεφτά φτάσανε για να κολυμπήσει όλη η πόλη στο γαλάζιο. Για ν' ανέβουν οι ΕΠΟΝίτες στα καμπαναριά και ν' αντηχήσουν χαρούμενα οι καμπάνες. Διαδηλώσεις που πρώτη φορά βλέπει η Αθήνα ξεχύνονται από παντού. Απ' το Σύνταγμα ως την Ομόνοια ένα ρεύμα είναι ο κόσμος. Γελούν, δακρύζουν, αγκαλιάζονται.

Λευ-τε-ρω-θή-κα-με!

Νι-κή-σα-με!

Και πάνω απ' όλα μια φωνή που αγκαλιάζει όλη την Αθήνα, που κλείνει όλους τους σκληρούς τρίχρονους αγώνες, όλη την πίστη στη λευτεριά, όλη τη χαρά της Νίκης:

Ε-Α-Μ! Ε-Α-Μ!

Σε κάθε γωνιά βουίζουν τα χωνιά. Κι η Αθήνα που έμαθε ν' ακούει στη φωνή τους το κάλεσμα στην αντίσταση και στον αγώνα τρέχει τώρα ν' ακούσει την πρόσκληση στο γιορτασμό και στη χαρά.

Ανεβασμένοι στ' αυτοκίνητα ρίχνουν οι ΕΑΜίτες τα συνθήματα που τ' αρπάζει με μια φωνή ο κόσμος και τα κάνει βουή και σάλπισμα για να φτάσουν απ' άκρη σ' άκρη της Ελλάδας: Κανένα άσυλο στους προδότες! Λευτεριά- Λαοκρατία!

Απ' τον εξώστη του Μετοχικού ακούγεται η φωνή του Κ.Κ.Ε. Χιλιάδες είναι ο κόσμος που κρέμεται απ' τα χείλια του ομιλητή. Ατέλειωτες ζητωκραυγές σκεπάζουν το λόγο του. Μα κανείς δε φεύγει. Όλοι περιμένουν να τους μιλήσει ακόμη το Κόμμα τους, το Κόμμα του λαού, που πρώτο σήκωσε τη σημαία της αντίστασης, της ενότητας και της λευτεριάς, που στάθηκε πάντα μπρος, έδωσε αμέτρητα τα θύματά του κι οδήγησε το λαό στη Νίκη.

Απ' το Σύνταγμα ξεπροβάλλουν οι τροχιοδρομικοί. Βαγόνια κατάφορτα, στολισμένα με συνθήματα, σημαίες και λουλούδια. - Κι η θριαμβευτική κραυγή της Ελλάδας αντηχεί ατέλειωτη:

ΕΑΜ - ΚΚΕ

ΕΛΑΣίτες περνούν σ' αυτοκίνητα και μοτοσικλέτες. Ακράτητος ο κόσμος τούς κυκλώνει: "Ζήτω ο Λαϊκός Στρατός! Ζήτω ο Στρατός της Λευτεριάς μας!". Το δίκοχο του ΕΛΑΣίτη, όπου εμφανιστεί, ξεσηκώνει θύελλα ενθουσιασμού.

Μπροστά στο Πανεπιστήμιο βουερή θάλασσα ο κόσμος. Οι φοιτητές μας, που πρώτοι στους πρώτους, ακολούθησαν το σύνθημα της αντίστασης, μεταδίνουν τη φλόγα τους, την πίστη, τον ενθουσιασμό τους. Κι όταν ο ομιλητής θυμίζει τα θύματα που με το τίμιο αίμα τους πότισαν τη Λευτεριά, όλο το πλήθος γονατίζει. Επιβλητικό αντηχεί το πένθιμο εμβατήριο: Πέσατε θύματα, αδέρφια εσείς...

Στο Αρσάκειο μιλούν οι επιστήμονες. Κι εκεί ευλαβικά γονατίζει ο κόσμος σ' ενός λεπτού σιγή για τ' αμέτρητα θύματα του ιερού αγώνα. Κι εκεί το πένθιμο εμβατήριο αντηχεί από χιλιάδες στόματα που υπόσχονται πίστη στον αγώνα, στο τελικό τσάκισμα του φασισμού και στη Λαοκρατία.

Στις Τράπεζες γύρισαν οι φυλακισμένοι και οι καταδιωκόμενοι. Θριαμβευτικά τους δέχτηκαν οι συνάδελφοί τους. Μεγάφωνα μετάδιναν το γιορτασμό και τους λόγους των ομιλητών και έξω στους δρόμους.

Στον Άγνωστο Στρατιώτη ο λαός με λύσσα ποδοπάτησε τα στεφάνια που είχαν το θράσος να καταθέσουν οι Ούννοι. Στη θέση τους τοποθετήθηκαν σωροί από στεφάνια με ταινίες του ΕΑΜ και του ΕΛΑΣ».

Πηγή: https://www.rizospastis.gr