Title: Τα Σμυρνάκια με τα τσερκένια τους

Διάβασε απόσπασμα από το μυθιστόρημα του

Κ.Πολίτη "Στου Χατζηφράγκου"

πλαισιώνοντας με ιστορικά στοιχεία, δες

πολλούς και διάφορους χαρταετούς, με διαφορετικά μάτια, ταξιδεύοντας σε διαφορετικές εποχές και κείμενα.

Χωροχρόνος του κειμένου: Δες πιο κάτω ΧΑΡΤΗ+πάτα κουμπιά...

[Image: Χαρταετοί πάνω από τα τείχη]

Σμύρνη πριν το 1922

Σμύρνη πριν το 1922: Μια μεγαλούπολη πολυεθνική κ ελληνική

Text χωρίς τίτλο

Η Σμύρνη ήταν μέγιστος εμπορικός κόμβος μεταξύ Ανατολής και Δύσης και κοιτίδα πολλών αρχαίων λαών και πολιτισμών. Από τους 370.000 κατοίκους της πόλης, οι 165.000 ήταν Έλληνες. Οι άνθρωποι που ζούσαν εκεί, Τούρκοι, Αρμένιοι, Εβραίοι, Λεβαντίνοι, ήξεραν όλοι να μιλούν ελληνικά.

Η αστική έκταση της Σμύρνης διακρινόταν στον «Άνω Μαχαλά» και στον «Κάτω Μαχαλά». Ο Άνω Μαχαλάς απλωνόταν στις παρυφές του όρους Πάγος και φιλοξενούσε τη συνοικία των Τούρκων, των Εβραίων και ελάχιστων Ελλήνων. Στον Κάτω Μαχαλά κατοικούσαν οι Έλληνες, οι Αρμένιοι και οι Καθολικοί. Μερικές από τις συνοικίες του Κάτω Μαχαλά ήταν η ελληνική συνοικία του Αγίου Γεωργίου, η αρμένικη του Αγίου Στεφάνου, τα Γυαλάδικα, η αγορά ≪Μεγάλες Ταβέρνες≫, ο Φραγκομαχαλάς, η συνοικία των Νοσοκομείων, η συνοικία του Φασουλά, η αριστοκρατική Μπέλα Βίστα, τα Σχοινάδικα, το Κερασοχώρι, η Πούντα με τους Ιταλούς και τους Μαλτέζους…

Από: Ειρήνη Κατσίπη-Σπυριδάκη, «Η ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ». Κε-Μι-Πο Δήμου Ν.Ιωνίας

Εικόνες Σμύρνης ευτυχισμένης

Text χωρίς τίτλο

Δες πώς ήταν η ΣΜΥΡΝΗ πριν το 1922

Μυθιστόρημα "Στου Χατζηφράγκου"

[Image: Μυθιστόρημα "Στου Χατζηφράγκου"]

Στη Σμύρνη, στον ελληνικό Μαχαλά: "Στου Χατζηφράγκου".

Text χωρίς τίτλο

"Ο Κοσμάς Πολίτης το 1963 έγραψε το μυθιστόρημα «Στου Χατζηφράγκου», μια νοσταλγική απεικόνιση της Σμύρνης το 1901-1902, χρονιά ακμής, προόδου και ευτυχίας για την πόλη. Ο αναγνώστης με τη ζωντάνια της γραφής μεταφέρεται πίσω στον χρόνο και στον τόπο που χάθηκε στις φλόγες του 1922, με τη Μικρασιατική καταστροφή των Ελλήνων από τους Τούρκους."

"Όπως και οι λεγόμενες μυθιστορηματικές

βιογραφίες, έτσι και το μυθιστόρημα είναι η βιογραφία μιας εποχής και μιας κοινωνίας, βασισμένη στην πραγματικότητα, στολισμένη και με φανταστικά στολίδια" (Β. Βαρίκας, Συγγραφείς και κείμενα, Α', 1961-1965,
Αθήνα, Ερμής 1975, σελ. 200-202).
  Κύρια πρόσωπα του έργου είναι τα παιδιά της σμυρναίικης φτωχογειτονιάς Χατζηφράγκου, όπου κατοικούν Ρωμιοί, όπως έλεγαν τους Έλληνες. Αφηγείται τη δράση των ηρώων του από το Μάιο (γιορτή της Ανάληψης) έως τον Φεβρουάριο ή Μάρτιο (Καθαρή Δευτέρα) του επόμενου έτους."

Ειρ. Κατσίπη-Σπυριδάκη

Με το τσέρκι τσερκένι φτιάχνω

Τσερκένι με τσέρκι

Τσερκένι με σκελετό το τσέρκι

[Image: Τσερκένι με σκελετό το τσέρκι]

Text χωρίς τίτλο

Δες πώς έφτιαχναν τα τσερκένια:

http://enosivourlioton.gr/?p=761&fbclid=IwAR3vnQN9wZa1s-IbY9LxCeH7Pz7x_oQ9OhAxhvJgXqgcAmdDsNd-8oVQmuc

Text χωρίς τίτλο

Δες τα τσερκένια που περιγράφει ο Αφηγητής:

http://1gym-rethymn.reth.sch.gr/index.php?option=com_content&view=article&id=94&Itemid=98

1) Πού+πώς φαντάζεται το τραγούδι τους χαρταετούς; Σύγκρινε με τα τσερκένια στο κείμενό μας...

2) Τι έκαναν τα παιδιά με τα τσερκένια; Σύγκρινε με τις αναμνήσεις ενός Σμυρνιού. ..

Text χωρίς τίτλο

Δες περιγραφές της τέχνης των τσερκενιών και των παιχνιδιών που έπαιζαν τα Σμυρνάκια:

Αριστοτέλης Σταυρίτσης, "Σμυρναϊκαί σελίδες":

«Το τσερκένι ήτο συνυφασμένο με την ψυχή του Σμυρνιού σαν το άλογο με το σώμα των Κενταύρων. […] το τσερκένι ήτο όχι μόνον μια χαριτωμένη παιδιά και μια μοναδική ψυχαγωγία, αλλά και πρώτης τάξεως γυμναστική. Δυνάμωνε τα μπράτσα και τα πόδια, εφάρδαινε το στέρνο, δούλευε Και χαλύβδωνε όλους τους ποντικούς του κορμιού, προωθούσε το παιδί στην άμιλλα και στην μαχητικότητα, και το προγύμναζε σε ένα από τα κυριώτερα εφόδια στην ζωή: την ετοιμότητα της σκέψεως και την ταχύτητα της αποφάσεως. Γι’ αυτό και το καταλογίσαμε δικαίως μεταξύ των σπορ.»

Αθήνα, 1947, σ. 189-196.

Πάμε στον ουρανό!

Τι κάνουν τα παιδιά με τα τσερκένια;

Text χωρίς τίτλο

=> Σου θυμίζει κάτι από το κείμενο η εικόνα που βλέπεις; Πώς έβλεπαν  τα τσερκένια με τη φαντασία τους τα παιδιά; Βρες όλα τα σημεία στο κείμενο.

=> Άκου + δες ακόμα ένα τραγούδι και σύγκρινε:

Χαρταετοί

Τι λες, σου φαίνεται ότι τα τσερκένια ήταν απλώς ένα παιχνίδι; Πάτα το άλλο κουμπί...

Τι ρόλο μπορεί να έπαιζαν στη ζωή των παιδιών; Δες και την εικόνα με 2 σκέψεις από κάτω και πες κι εσύ.....

Text χωρίς τίτλο

=> To πρόσωπο που μιλά για τα τσερκένια τα χαρακτηρίζει μια φορά στην αρχή και μια φορά στο τέλος ως "θάμα", ως θαύμα δηλαδή. Πρόσεξε την εικόνα με την οποία εξηγεί το δεύτερο "θάμα": Γιατί τα χαρακτηρίζει έτσι, τι πιστεύεις ότι εννοεί;

=> Οι παρακάτω στίχοι τι είδους θαύμα περιγράφουν και τι μήνυμα θέλουν να μας δώσουν, κατά τη γνώμη σου;

"...νὰ γίνομαι ἄνεμος γιὰ τὸ χαρταετὸ

καὶ χαρταετὸς γιὰ τὸν ἄνεμο,

ἀκόμη καὶ ὅταν οὐρανὸς δὲν ὑπάρχει."

Οδυσσέα Ελύτη – Ο μικρός Ναυτίλος, ποίημα

"Ζωγράφισε πίνακα" με τα τσερκένια

Text χωρίς τίτλο

=> Βρες όλες τις εικόνες με τα τσερκένια - οπτικές, κίνησης, μεταφορικές - στο κείμενο του Πολίτη. "Παρατήρησε" πώς περιγράφονται με τα λόγια τα τσερκένια:

- Πώς είναι στις λεπτομέρειές τους (σχήμα, χρώματα, στοιχεία από τα οποία αποτελούνται)

- πού είναι και τι κάνουν τα τσερκένια,

- με τι μοιάζουν στα μάτια των παιδιών, τι είναι δηλαδή μεταφορικά και τι συμβολίζουν από την οπτική γωνία των παιδιών.

=> Φαντάσου τα παιδιά με τα τσερκένια, σα να έφτιαχνες έναν ζωγραφικό πίνακα:

Διάλεξε μία από τις εικόνες του κειμένου ή και περισσότερες, για να αποδώσεις τα τσερκένια. Ύστερα βάλε παιδιά και τσερκένια μέσα στη Σμύρνη. Μπορείς να δεις ξανά το βίντεο με τη Σμύρνη στην 1η καρτέλα αυτού του βιβλίου, για να εμπνευστείς.

=> Τέλος, γίνε ξεναγός σε γκαλερί τέχνης όπου υποτίθεται ότι έχουμε πάει. Και παρουσίασέ μας με λόγια τον πίνακα, ώστε να τον φανταστούμε κι εμείς. Μίλα μας σε β΄ πρόσωπο όπου το χρειάζεσαι.

Νοσταλγία στο κείμενο

Text χωρίς τίτλο

Πρόσεξε στο κεφάλαιο για τα τσερκένια το πλαίσιο που δημιουργεί ο συγγραφέας με έναν διάλογο, για να ταξιδέψει τον αναγνώστη στην εποχή και στο σκηνικό των τσερκενιών.

=> Βρες τα σημεία όπου φαίνεται να γίνεται διάλογος: Μπορείς να καταλάβεις από τα λεγόμενα ποιος μιλά και σε ποιον απευθύνεται;

=> "Ο Κοσμάς Πολίτης το 1963 έγραψε το μυθιστόρημα «Στου Χατζηφράγκου», μια νοσταλγική απεικόνιση της Σμύρνης το 1901-1902, χρονιά ακμής, προόδου και ευτυχίας για την πόλη. Ο αναγνώστης με τη ζωντάνια της γραφής μεταφέρεται πίσω στον χρόνο και στον τόπο που χάθηκε στις φλόγες του 1922, με τη Μικρασιατική καταστροφή των Ελλήνων από τους Τούρκους."           (Ειρήνη Κατσίπη-Σπυριδάκη)

- Αφού δεις στο λεξικό Τριανταφυλλίδη τα συνθετικά και τη σημασία του "νοσταλγώ", σκέψου:

- Μπορείς να επιβεβαιώσεις τη "νοσταλγική απεικόνιση" στα λεγόμενα του προσώπου που μιλά για τα τσερκένια; Αν ναι, ποια είναι αυτά που νοσταλγεί και μιλά;

- Προσέχοντας και όλα όσα λέει η παραπάνω άποψη, γιατί η λέξη "νοσταλγία' είναι πολύ ταιριαστή;

Σύγκρινε με άλλους τόπους-εποχές

1) Σύγκρινε με το έθιμο του χαρταετού αλλού-άλλοτε. Π.χ....

Text χωρίς τίτλο

Το Μπραχάμι μιας άλλης εποχής…

Κούλουμα στο λόφο Πανί

Τα θυμάμαι σαν όνειρο. Αμυδρά και συγκεχυμένα. Τα Κούλουμα στο Πανί. Στον κοντινό λόφο, προς Άλιμο μεριά. Ξεκινάγαμε νωρίς το πρωί με τα πόδια. Άλλος βαστούσε το χαρταετό, άλλος τα σαρακοστιανά, άλλος το κρασί , άλλος τα τσόλια. Μεγάλη παρέα. Δυο τρεις οικογένειες. Στο δρόμο καλαμπούρια και πειράγματα.

Σαν φτάναμε στο ύψωμα, αν είχε αέρα οι χαρταετοί ανέβαιναν εύκολα και γρήγορα. Αν είχε άπνοια, η κατάσταση απαιτούσε μεγαλύτερη προσπάθεια. Οι πιο πιτσιρικάδες έκαναν κεφάλι. Οι μεγαλύτεροι με την καλούμπα στα χέρια κουμαντάρανε την πτήση. Και όταν έβρισκε ο αετός τα νερά του, ε ρε, αυτό το αμόλα καλούμπα, χαρμόσυνα που ακουγόταν, μέχρι να γίνει ένα μικρό σημάδι στον ουρανό. Κι αυτό το θρόισμα από τα κρόσσια και τα σκουλαρίκια, σαν τεριρέμ έφτανε στ’ αυτιά μας. Και η αντίσταση στα δάχτυλα απ’ το σπάγκο που κρατούσα, σαν μια έλξη ακατανίκητη πού ήθελε να με πάρει. Χαρταετοί λοιπόν πολύχρωμοι, φανταχτεροί, μοιραίοι. Διασταυρωνόντουσαν, μπλέκανε οι ουρές , οι καλούμπες, χαλάγανε τα ζύγια. Τσακωμοί, παρεξηγήσεις και φωνές.

Κάποια στιγμή οι γονείς, ξαμολιόντουσαν για χόρτα, με μαχαίρια και σακούλες στα χέρια. Το μεσημέρι στρώναμε στα τσόλια τα σαρακοστιανά, καλαμαράκια, ταραμοσαλάτες, γίγαντες και τουρσιά. Το κρασί έρεε άφθονο από τις τραμιτζάνες με το ψάθινο πλεκτό. Δίνανε και παίρνανε οι ευχές για καλή σαρακοστή και αν το κέφι ανέβαινε στα κατάλληλα επίπεδα ακουγόταν και κανένα τραγούδι. Το απόγευμα ο δρόμος της επιστροφής φαινότανε μακρύτερος, λόγω κούρασης και παραπανίσιου βάρους στο στομάχι.

Για να φτάσουμε όμως στην Καθαρά Δευτέρα, είχε προηγηθεί το διάστημα της κατασκευής των χαρταετών και οι δοκιμαστικές πτήσεις, στις γύρω αλάνες. Τις μάνες τις αναλάμβανε ο Γιάννης ο Τριανταφύλλου, επιπλοποιός ων. Διάλεγε σχολαστικά τα ξύλα απ’ όπου θα τις έβγαζε, να μην έχουν ρόζους και να μην είναι σκεβρωμένα. Και ύστερα στο δωμάτιο δίπλα από το μουστάδικο, πυρετός. Πολύχρωμες κόλλες, σπάγκοι, ψαλίδια, αλευρόκολλες, μεζούρες. Συναγωνισμός ποιος θα φτιάξει τον μεγαλύτερο και πιο φανταχτερό χαρταετό.

Κρόσσια σκουλαρίκια, διακοσμητικά σχέδια, δούλευαν τα ψαλίδια ασταμάτητα. Και μια φωτογραφία, στα σκαλιά του μουστάδικου. Καθισμένοι πλάι πλάι, ο αδερφός μου, ο Ταρλαντάς και ο Τριανταφύλλου και από πίσω τους να δεσπόζει ένας χαρταετός θηρίο, σαν τρόπαιο, διψασμένος να κατακτήσει τους αιθέρες…

Του Μιχάλη Δήμα (αναδημοσίευση από imaginistes)

2) Σύγκρινε με το σήμερα...

Text χωρίς τίτλο

Αμόλα καλούμπα! 14/3/2019

Καλή μας Σαρακοστή, γλυκά μου imaginakia!
Θα πω λοιπόν ευλόγησον, καλή νηστεία και προσευχή και τσικι-τσικι θ’αρχίσω.
...Δεν θα μπορούσα να παραλείψω να κάνω μια ιδιαίτερη μνεία σ’ ένα από τ’ αγαπημένα μου έθιμα, το πέταγμα του χαρταετού.
Το εφαλτήριό μου όμως, για να παρακινηθώ να γράψω το δικό μου σχολιασμό γι’αυτό το λατρεμένο έθιμο, ήρθε το επόμενο πρωινό από αυτό της Καθαράς Δευτέρας.

Ήταν ένα σχετικά ζεστό πρωί όταν αμέριμνη, διαβαίνοντας τα σχολεία της γειτονιάς μου συνεχίζοντας την πορεία μου προς τη σχολή, παρακινήθηκα από μια παράξενη οχλαγωγία, γεμάτη γέλια, φωνές και την ατάκα «αμόλα καλούμπα».

Εεε ναι! Τα παιδιά στο σχολείο επαναλάμβαναν ό,τι έκαναν την προηγούμενη μέρα, πέταγαν χαρταετό! Όχι, όχι, δεν συγκινήθηκα από την δουλική τήρηση των εθίμων αλλά από κάτι άλλο, πιο βαθύ.

Συνειδητοποίησα πως τα παιδιά αυτά, πετώντας ή ελευθερώνοντας τον χαρταετό, πετούσαν μαζί του τις έγνοιες, τα άγχη, τη θλίψη, τη μιζέρια, τη ρουτίνα, το γκρίζο και ισχνό κάδρο του σχολείου που τα περιέβαλε και, κυρίως, οποιαδήποτε προσπάθεια των «μεγάλων» να τα ενηλικιώσουν πριν της ώρας τους.
Αυτό το «αμόλα καλούμπα», λοιπόν, έγινε το σύνθημα, ο εναρκτήριος κρότος της διαφυγής από την πραγματικότητα, της επαφής με το παιδί που πάντα έχεις μέσα σου, της παιδικότητας που ανήκει όταν μεγαλώνεις στο παρελθόν, της ανεμελιάς, της προσπάθειας σου ν’αγγίξεις τον ουρανό.

Να, λοιπόν, πώς μια μικρή και ίσως για τους περισσότερους από εμάς αδιάφορα κίνηση εμένα μού έφτιαξε τη μέρα, μού έφτιαξε το κέφι, στα παιδιά έδωσε αυτό που στην προκειμένη στιγμή ζήταγαν και σε σένα την ευκαιρία ν΄ αντιληφθείς πως το παιδικό μυαλό μπορεί να φανεί πιο διεισδυτικό και να φιλτράρει καλύτερα πράγματα.

Θέλω να πιστεύω πως από του χρόνου το πέταγμα του χαρταετού ίσως να σημαίνει κάτι διαφορετικό για τον καθένα μας.

Γράφει η Σοφία Πλεξίδα (ελαφρά διασκευή)

- imaginistes

Text χωρίς τίτλο

Εσύ τι λες;

Τι μπορεί να συμβολίζει το πέταγμα του χαρταετού στον ουρανό της πόλης σου;

Δες το κι αλλιώς...

Text χωρίς τίτλο

Μελέτα με έρευνα, σκέψη και συναίσθημα όποιο θέμα θέλεις:

1) Οι πολλές ιστορίες του χαρταετού ανά τον κόσμο. ΠΗΓΗ 1

Ποια από τις ιστορίες - χρήσεις του χαρταετού σου άρεσε εσένα ή σου έκανε εντύπωση; Τι δηλαδή;

2) Ο χαρταετός - σύμβολο της ειρήνης;

    2α) Σύμφωνα με το κείμενό μας δεν πέταγαν μόνο τα Ελληνάκια της Σμύρνης τσερκένια. Βρες σημεία που δείχνουν αυτό και ποια άλλα παιδιά πέταγαν τσερκένια. Και σκέψου: Μήπως τα τσερκένια αποτελούσαν, επίσης, ένα σύμβολο ειρηνικού συναγωνισμού και κοινότητας;

2β) Ένα λογοτεχνικό αφήγημα για την Κύπρο, που είναι χωρισμένη στα δύο από το 1974 (μετά την εισβολή των Τούρκων): ΠΗΓΗ 2

    2γ) Μια ιστορία πραγματική για τον χαρταετό, την Ειρήνη και τον συνθέτη Μίκη Θεοδωράκη: ΠΗΓΗ 3  + ΠΗΓΗ 4

3) Ο χαρταετός "υπόθεση ανδρική"; ΠΗΓΗ 5

Τι διάθεση έχει εδώ ο συγγραφέας - αφηγητής και γιατί; Εσύ τι λες...

4) Ένας χάρτινος αετός με πολύ εγωισμό γίνεται; ΠΗΓΗ 6

Εσύ τι λες, τι θέλει να πει το παραμύθι; Εσύ τι κρατάς;