Title: Αλήθεια ή ψέμα;

Authors: ΑΛΕΞΙΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ (Author)

[Image: Fake news]

Εισαγωγή

Text χωρίς τίτλο

Το παρόν διαδραστικό βιβλίο αντλεί το υλικό του από την ιστοσελίδα του Ελληνικού Κέντρου Ασφαλούς Διαδικτύου (https://saferinternet4kids.gr/disinformation/) που παρέχει ενημέρωση, βοήθεια και υποστήριξη σε μικρούς και μεγάλους χρήστες του διαδικτύου.

Σήμερα, ζούμε σε μια ψηφιακή κοινωνία που παρουσιάζει πολλαπλές νέες προκλήσεις για μικρούς και μεγάλους στην καθημερινή τους ζωή. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, οι εφαρμογές επικοινωνίας και πολλοί ιστότοποι προσφέρουν τη δυνατότητα αλληλεπίδρασης με άλλους και επίσης διευκολύνουν τον διαμοιρασμό πληροφοριών και δεδομένων. Σχεδόν όλοι μπορούν να παράγουν πληροφορίες και να «δημιουργούν περιεχόμενο», αλλά πώς κρίνουμε τι είναι αξιόπιστο;

Ο εντοπισμός των ψευδών ειδήσεων και της παραπληροφόρησης είναι μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις στο σύγχρονο τοπίο της πληροφόρησης. Οι δεσμοί μεταξύ της τεχνολογίας, των μέσων κοινωνικής δικτύωσης του διαδικτύου και της δημοκρατίας επηρεάζουν τους πάντες επιτρέποντας (καθώς και μερικές φορές περιορίζοντας) ποιες πληροφορίες βλέπουμε και ποιες πηγές είναι διαθέσιμες σε εμάς.

Η κατανάλωση διαφορετικών ειδών πληροφοριών και ειδήσεων έχει γίνει ολοένα και πιο πολυεπίπεδη: αυτό που βλέπουμε και βιώνουμε συχνά εξατομικεύεται από τα άτομα και τους λογαριασμούς που ακολουθούμε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Οι προτεινόμενοι λογαριασμοί και οι αναρτήσεις που βλέπουμε συχνά επηρεάζονται επίσης από αυτούς που αγοράζουν μεγαλύτερη προβολή (μέσω χορηγούμενων αναρτήσεων ή διαφημίσεων) και χρησιμοποιούν τις συνδέσεις τους σε έναν παγκοσμιοποιημένο κόσμο δικτύων.

Ταυτόχρονα, τα τελευταία χρόνια, έχει γίνει ευκολότερη η αναπαραγωγή και η κοινή χρήση κατασκευασμένου και χειραγωγημένου περιεχομένου στο διαδίκτυο. Ως αποτέλεσμα, ο εντοπισμός παραπλανητικών ή ψευδών πληροφοριών έχει γίνει πιο περίπλοκος.

Οι μαθησιακοί στόχοι του ebook:

- Να κατανοήσουν οι μαθητές ποια θέματα σε σχέση με την παραπληροφόρηση είναι σημαντικά στην καθημερινότητά τους.
- Να προσδιορίσουν τι είναι οι ψευδείς ειδήσεις στο διαδίκτυο και να κατανοήσουν ποιες μέθοδοι και μηχανισμοί χρησιμοποιούνται για τη δημιουργία, τη διανομή και την ενίσχυση της παραπληροφόρησης μέσω του διαδικτύου.
- Να αναγνωρίσουν πώς η παραπληροφόρηση επηρεάζει τη ζωή μας εντός και εκτός διαδικτύου.
- Να διερευνήσουν τη δημιουργία και διάδοση περιεχομένου στις πλατφόρμες κοινωνικών μέσων.
- Να δοκιμάσουν και να εφαρμόσουν συγκεκριμένα εργαλεία και να εξετάσουν συγκεκριμένα παραδείγματα για να κατανοήσουν τους μηχανισμούς των ψευδών ειδήσεων.

[Image: saferinternet4kids]

Κριτική σκέψη

[Image: κριτική σκέψη]

Text χωρίς τίτλο

Η κριτική σκέψη (critical thinking) είναι μια ικανότητα που χρησιμοποιούμε καθημερινά, συχνά χωρίς να το συνειδητοποιούμε. Μας επιτρέπει να εξετάζουμε το περιεχόμενο, τους ανθρώπους, τις σκέψεις και τις ιδέες, ενώ παράλληλα θέτουμε ερωτήσεις και διαμορφώνουμε τη δική μας άποψη. Το να είναι κάποιος κριτικός στοχαστής δεν σημαίνει να απορρίπτει όλες τις πληροφορίες που συναντά, απλώς σημαίνει ότι δε δέχεται αμέσως πληροφορίες που δεν έχουν εξακριβωθεί. Αντ’ αυτού θα πρέπει να σκεφτεί κριτικά τις πληροφορίες που βρίσκονται μπροστά του, ζυγίζοντας αυτό που γνωρίζει ότι αληθεύει με αυτό που έχει δημοσιευτεί στο διαδίκτυο και ελέγχοντας αν οι πληροφορίες είναι σωστές. Η κριτική σκέψη έχει γίνει μια σημαντική δεξιότητα που πρέπει να χρησιμοποιείται κατά την πλοήγηση στον ψηφιακό κόσμο. Ωστόσο, είναι μια δεξιότητα που χρειάζεται να αναπτυχθεί, να ενισχυθεί και να καλλιεργηθεί ώστε να χρησιμοποιείται αποτελεσματικά.

Tips

- Μία κοινωνία με παιδεία στα μέσα και την πληροφορία προωθεί την ανάπτυξη ελεύθερων, ανεξάρτητων και πλουραλιστικών μέσων και ανοιχτών συστημάτων πληροφορίας.
- Όταν οι έφηβοι καταλαβαίνουν τι είδους επιρροή έχει κάτι, μπορούν να κάνουν συνειδήτες επιλογές!

Η ενημέρωση είναι δύναμη! Γιατί;

Text χωρίς τίτλο

Ο ενημερωμένος πολίτης έχει τη δυνατότητα να είναι κριτικός στοχαστής σε έναν κόσμο όπου η τεχνολογία και τα μέσα ενημέρωσης είναι παντού στην καθημερινότητά και παίζουν καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της στάσης ζωής και των επιλογών του.

Παραπληροφόρηση

[Image: fake news]

Text χωρίς τίτλο

Παραπληροφόρηση

Παραπληροφόρηση (disinformation) είναι η μεταφορά διαφόρων ψευδών ή αναληθών ή τροποποιημένων πληροφοριών.

Η διασπορά ψευδών ειδήσεων (fake news) ήταν και συνεχίζει να είναι ένα συχνό φαινόμενο στο διαδίκτυο, αλλά η υψηλή απήχηση των υπηρεσιών κοινωνικής δικτύωσης έχει σαν αποτέλεσμα ειδήσεις που είναι εκτός πραγματικότητας ή και λογικής, πολλές φορές να αποκτούν υπόσταση και να γίνονται πιστευτές από μεγάλη μερίδα κοινού.

Μπορούμε να εμπιστευτούμε οτιδήποτε διαβάζουμε στο διαδίκτυο;

- Από μια ιστοσελίδα;
- Από ένα blog;
- Από ένα προσωπικό μήνυμα;
- Από αναρτήσεις στα κοινωνικά δίκτυα;

Ψευδείς ειδήσεις

Οι ψευδείς ειδήσεις (fake news) είναι ιστορίες οι οποίες παρουσιάζονται κυρίως ως δημοσιογραφικές, είναι όμως κατασκευασμένες εσκεμμένα για να εξυπηρετήσουν κάποιο σκοπό. Οι ψευδείς ειδήσεις μπορούν να περιέχονται σε ψηφιακό ή έντυπο μέσο. Επίσης, μπορεί να λάβουν τη μορφή ολόκληρων ιστοσελίδων που έχουν σχεδιαστεί με τέτοιο τρόπο ώστε να μοιάζουν με αξιόπιστα ειδησεογραφικά sites. Ο σκοπός ύπαρξης των ψευδών ειδήσεων μπορεί να είναι:

- Εμπορικός όπως η προώθηση ενός προϊόντος ή η δημιουργία κίνησης (traffic) προς μια ιστοσελίδα (clickbait).
- Πολιτικός (παραπληροφόρηση-διαμόρφωση κοινής γνώμης).

Hoaxes

Ο όρος Hoax χρησιμοποιείται στα αγγλικά για να περιγράψει μια απάτη ή κάτι ψεύτικο και φαίνεται ότι προέρχεται από τις μαγικές λέξεις Hocus Pocus (κάτι σαν το δικό μας Άμπρα Κατάμπρα). Τελευταία τα Hoaxes έχουν εξαπλωθεί σε blog, ιστοσελίδες νέων και κοινωνικά δίκτυα με την μορφή άρθρων ή ειδήσεων.

Παραπληροφόρηση

Γιατί το διαδίκτυο ευνοεί την παραπληροφόρηση;

Text χωρίς τίτλο

Γιατί η μετάδοση της είδησης γίνεται αστραπιαία, δεν υπάρχει έλεγχος - ο καθένας έχει πρόσβαση σε αυτό, ο καθένας έχει τη δυνατότητα να γράψει σε αυτό, υπάρχουν τεχνολογικά μέσα που βοηθούν στην εξαπάτηση (photoshop, deep fake videos κ.α).

Ποια είναι η διαφορά του λάθους και του ψέματος σε ένα δημοσίευμα;

Text χωρίς τίτλο

Είτε ο συγγραφέας είναι επαγγελματίας δημοσιογράφος ή κάποιος που δημοσιεύει στην προσωπική του σελίδα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, η δημοσίευση ψευδών ειδήσεων στο διαδίκτυο ή στα παραδοσιακά μέσα μαζικής ενημέρωσης είναι λάθος. Ωστόσο, η αναγνώριση του σκόπιμου ψέματος δεν είναι τόσο απλή όπως φαίνεται.

Υπάρχουν πολλά είδη ψέματος:

- Κακόβουλα ψέματα: Κάποιος μεταδίδει εν γνώσει του ένα ψεύδος.
- Εν μέρει ψέματα: Κάποιος χρησιμοποιεί ένα γεγονός για να κάνει αδικαιολόγητες υποθέσεις. Το θεμελιώδες γεγονός είναι αλήθεια, αλλά οι υπόλοιπες πληροφορίες είναι ψευδείς.
- Ψέματα λόγω παράλειψης: Κάποιος ξέρει για τα σχετικά γεγονότα και επιλέγει να τα αφήσει έξω από μια είδηση για να επηρεάσει το κοινό με έναν συγκεκριμένο τρόπο. Οι αρθρογράφοι αποφασίζουν για την είδηση που θα καλύψουν και τα γεγονότα που θα επισημάνουν σε ένα περιορισμένο αριθμό σελίδων ή ραδιοτηλεοπτικό χρόνο που τους δίδεται, αλλά αυτές οι αποφάσεις βασίζονται σε αυτά που θεωρούν εκείνοι σημαντικά για το κοινό. Τα λάθη δεν είναι το ίδιο με τα ψέματα. Αν κάποιος μεταδώσει λάθος πληροφορίες ασυνείδητα, πρέπει να είναι διατεθειμένος να διορθώσει το λάθος του μόλις ανακαλυφθεί. Όλα βασίζονται στην πρόθεση του αρθρογράφου.

Ποιες είναι οι επιπτώσεις και οι κίνδυνοι διάδοσης ψευδών ειδήσεων μέσω του διαδικτύου;

Text χωρίς τίτλο

Η πρώτη από τις πιο επιβλαβείς επιπτώσεις των ψευδών ειδήσεων είναι νομικής φύσης, κι έχει να κάνει με τις πιθανές προσβολές των δικαιωμάτων στην πληροφόρηση και την έκφραση. Τα δικαιώματα αυτά είναι θεσπισμένα στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, ή ΕΣΔΑ (άρθρο 10), και συνταγματικά κατοχυρωμένα στην Ελλάδα υπό των άρθρων 5 Α και 14 αντίστοιχα. Με βάση αυτές τις διατάξεις, κάθε Έλληνας πολίτης πρέπει να μπορεί να πληροφορείται και να εκφράζεται, χωρίς περιορισμούς (εκτός αν συντρέχουν εξαιρέσεις). Οι επιπτώσεις των ψευδών ειδήσεων, υπό νομικό, αρχικά πρίσμα, φαίνεται πως μπορεί να είναι πολυσήμαντες: οι ειδήσεις αυτές παραπληροφορούν τον πολίτη, με συνεπακόλουθη παραβίαση των θεμελιωδών του δικαιωμάτων. Εκ πρώτης όψεως, επομένως, η διάδοση τέτοιου είδους ειδήσεων είναι συνταγματικά απαγορευμένη στην Ελλάδα. Η απαγόρευση αυτή εφαρμόζεται σε ειδήσεις διαδιδόμενες με κάθε μέσο, συμπεριλαμβανομένου του διαδικτύου (πηγή: Homo Digitalis.gr).

Όταν οι ψευδείς ειδήσεις αναφέρονται σε άτομα ή οργανισμούς, μπορούν να προκαλέσουν ζημιά σε αυτούς, με τη μορφή συκοφαντίας, προκαταλήψεων, μίσους, αλλά και θετικών αισθημάτων, χωρίς αυτά να βασίζονται σε αληθή γεγονότα.

[Image: Προπαγάνδα]

Text χωρίς τίτλο

Προπαγάνδα

Προπαγάνδα είναι η άμεση παρουσίαση ενός μηνύματος με έναν συγκεκριμένο τρόπο ώστε να εξυπηρετήσει συγκεκριμένους σκοπούς. Ετυμολογικά, προπαγάνδα σημαίνει «διάδοση μίας φιλοσοφίας ή άποψης». Ιστορικά, ο όρος χρησιμοποιείται ως επί το πλείστον εντός πολιτικού πλαισίου και ιδιαίτερα αναφορικά με συγκεκριμένες κινήσεις που προωθούνται από κυβερνήσεις ή πολιτικές ομάδες.

Η προπαγάνδα είναι κατευθυνόμενη πληροφόρηση διαμορφωμένη με τέτοιο τρόπο ώστε να αλλάξει συμπεριφορά ή άποψη στο κοινό. Η προπαγάνδα είναι προσεκτικά επιλεγμένες πληροφορίες και δίνει μόνο την εικόνα που θέλουν οι άλλοι να δει το κοινό. Δεν πρόκειται για μια απλή, αυθόρμητη ενέργεια επικοινωνίας μεταξύ πομπού και δέκτη, αλλά για μια ειδικά σχεδιασμένη μετάδοση μηνύματος, με σκοπό την παραποίηση της αλήθειας και την παραπλάνηση της κοινής γνώμης.

Τα μηνύματα της σύγχρονης προπαγάνδας δεν είναι κραυγαλέα ψευδή. Ωστόσο, ακόμη και αν το μήνυμα μεταδίδει μόνον «αληθείς» πληροφορίες, δεν εκθέτεται με πλήρη και ισορροπημένο τρόπο. Ένα επιπρόσθετο χαρακτηριστικό της προπαγάνδας είναι ο μεγάλος όγκος της. Δηλαδή, ένας προπαγανδιστής μπορεί να προσπαθήσει να επηρεάσει τις γνώμες με το να κάνει το μήνυμά του να ακουστεί σε όσο περισσότερα μέρη γίνεται και όσο πιο συχνά γίνεται. (πηγή: Wikipedia)

Προπαγάνδα

Ποιος μπορεί να χρησιμοποιήσει την προπαγάνδα;

Text χωρίς τίτλο

Συνήθως οι κυβερνήσεις και οι εταιρείες χρησιμοποιούν προπαγάνδα για να τονίσουν στους πολίτες/πελάτες τις πληροφορίες που θέλουν να γνωρίζουν ώστε να αλλάξουν την οπτική γωνία που έχουν ή να τους πείσουν να αγοράσουν ένα προϊόν. Ωστόσο, επειδή η προπαγάνδα επιτυγχάνεται κυρίως μέσα από πληροφορίες που σκοπό έχουν να επηρεάσουν την άποψη του κοινού, ο καθένας μπορεί να τη χρησιμοποιήσει.

Με ποιο τρόπο νομίζεις ότι κάποιος θα μπορούσε να προσπαθήσει να αλλάξει την οπτική σου γωνία ή τα πιστεύω σου;

Text χωρίς τίτλο

Η επίκληση στο συναίσθημα είναι ίσως η πιο απροκάλυπτη μέθοδος προπαγάνδας, ακολουθεί η παρότρυνση για μιμητισμό, ο αποκλεισμός πληροφοριών, ο συσχετισμός κ.α

Η προπαγάνδα δίνει την πλήρη εικόνα αυτού που συμβαίνει;

Text χωρίς τίτλο

Η προπαγάνδα είναι προσεκτικά επιλεγμένες πληροφορίες και σας δίνει μόνο την εικόνα που θέλουν οι άλλοι να δείτε.

[Image: fake news]

Text χωρίς τίτλο

Η ιστορία είναι γεμάτη ψεύτικες ειδήσεις ηθελημένες ή μη που επηρέασαν πρόσωπα και καταστάσεις προς μία κατεύθυνση ή προς μία άλλη. Δείτε ένα βίντεο που έχει στηριχτεί στο βιβλίο “A short guide to the history of fake news and disinformation” της Julie Posetti και της Alice Matthews.

Text χωρίς τίτλο

Εντοπισμός ψευδών ειδήσεων

[Image: fake news]

Εντοπισμός ψευδών ειδήσεων

Πως θα καταλάβουμε αν αυτό που διαβάζουμε είναι αξιόπιστο;

Text χωρίς τίτλο

Δεν υφίσταται κάποιος κανόνας για την αναγνώριση των ψευδών ειδήσεων, αλλά υπάρχουν κάποια στοιχεία που αν υπάρχουν στην ανάρτηση που διαβάζετε, θα πρέπει να σας υποψιάσουν, ότι κάτι δεν πάει καλά. Το πιο σημαντικό είναι να έχετε κριτική σκέψη σε ότι διαβάζετε στο διαδίκτυο.

Text χωρίς τίτλο

Παρακάτω αναφέρουμε κάποια στοιχεία όπως αναφέρονται στο site ellinikahoaxes.gr.

Όσο περισσότερα από τα παρακάτω συναντήσετε σε μια ανάρτηση, τόσο πολλαπλασιάζονται οι πιθανότητες αυτή η ανάρτηση να περιέχει μεγάλες ανακρίβειες.

1. Αναπαραγωγή. Αν το κείμενο σας προτρέπει να το αναπαράγεται αυτό θα πρέπει να σας υποψιάσει.
2. Συντάκτης. Αν δεν υπάρχει συντάκτης, είναι ύποπτο. Όσο πιο μεγάλης σημασίας ισχυρισμοί υπάρχουν σε ένα κείμενο, τόσο σημαντικό είναι να υπάρχει συντάκτης και να μην είναι φανταστικό πρόσωπο.
3. Ημερομηνία. Αν αντί για ημερομηνία το κείμενο μας δίνει το χρόνο της ιστορίας που περιγράφει με λέξεις, όπως χθες, προχθές, την προηγούμενη βδομάδα κτλ., αυτό είναι πολύ ύποπτο.
4. Ορθογραφία. Αν στο κείμενο υπάρχουν πολλά ορθογραφικά λάθη είναι μια ακόμη ένδειξη.
5. Μετάφραση. Αν το κείμενο είναι προϊόν αυτόματης μετάφρασης, τότε αυτό είναι μια πολύ μεγάλη ένδειξη.
6. Φωτογραφίες. Αν το κείμενο συνοδεύεται από φωτογραφίες άσχετες με το θέμα, ή αν το θέμα της ανάρτησης, είναι φωτογραφία η οποία είναι πολύ κακής ποιότητας είναι μια καλή ένδειξη ότι κάτι δεν πάει καλά.
7. Πικάντικα και πονηρά. Αν το κείμενο περιγράφει μια “πικάντικη” ιστορία που φυσικά δεν περιέχει στοιχεία, μην την πιστέψετε.
8. Απίστευτοι ισχυρισμοί. Όσο πιο απίστευτοι και τρελοί ισχυρισμοί υπάρχουν σε ένα κείμενο, τόσο πιο ατράνταχτες αποδείξεις και στοιχεία θα πρέπει να το συνοδεύουν. Αν δεν υπάρχουν τότε η ανάρτηση είναι προϊόν φαντασίας του αρθρογράφου.
9. Μη λειτουργικά – ενεργά link. Σελίδες διαγράφονται καθημερινά από το ίντερνετ και είναι πολύ πιθανό να συναντήσετε σε αρκετές αναρτήσεις κάποιο τέτοιο μη λειτουργικό link επειδή έχει διαγραφεί η σελίδα ή από κάποιο λάθος. Όμως αν υπάρχουν αρκετά μη ενεργά link στην ανάρτηση, είναι μια ακόμη ένδειξη, ότι κάτι δεν πάει καλά.
10. Υπερβολικοί τίτλοι ή τίτλοι που δεν έχουν σχέση με το κείμενο της ανάρτησης. Τίτλοι που περιέχουν λέξεις όπως ΣΟΚ, ΣΟΚΑΡΙΣΤΙΚΟ, ΤΡΟΜΕΡΟ, ΦΟΒΕΡΟ, ΑΠΙΣΤΕΥΤΟ, ΔΕΝ ΘΑ ΠΙΣΤΕΥΕΤΕ ΣΤΑ ΜΑΤΙΑ ΣΑΣ, ΣΤΑ ΑΥΤΙΑ ΣΑΣ, ΘΑ ΠΑΘΕΤΕ ΠΛΑΚΑ, κτλ. ή τίτλοι που μετά την ανάγνωση του άρθρου καταλαβαίνεις ότι δεν έχουν σχέση με την ανάρτηση, ή στον τίτλο υπάρχουν 25 θαυμαστικά !!!!!!!!, είναι εύκολο να καταλάβετε ότι μπαίνουν μόνο για να εκμεταλλευτούν την περιέργειά σας και να αυξήσουν την επισκεψιμότητα της σελίδας.
11. Αδικαιολόγητα λάθη. Δε μιλάμε για απλά ορθογραφικά λάθη, αλλά για τρανταχτά αδικαιολόγητα λάθη. Δεν μπορεί σε ένα άρθρο που μας εμφανίζει π.χ. ένα email απάντηση από μια εταιρία, το όνομα της εταιρίας να είναι γραμμένο λάθος από την ίδια την εταιρία!
12. Άλλες αναρτήσεις. Αν στη σελίδα που διαβάσατε την ανάρτηση δείτε άλλα γνωστά hoaxes, αυτό είναι μια πολύ μεγάλη ένδειξη, γιατί όπως καταλαβαίνετε δεν υπάρχει έλεγχος στις αναρτήσεις της σελίδας.
13. Πόσα άρθρα ανά ώρα; Παρατηρήστε πόσα άρθρα ανεβάζουν οι διαχειριστές την ημέρα. Αν κάθε 2-3 & 5 λεπτά ανεβαίνει και νέο άρθρο καταλαβαίνετε ότι δεν υπάρχει ο παραμικρός έλεγχος.
14. Σχόλια. Διαβάζετε πάντα τα σχόλια. Αν στα σχόλια υπάρχουν ισχυρισμοί ότι η ανάρτηση είναι ψέμα, αυτό δεν είναι καθόλου μα καθόλου καλό για την αξιοπιστία του άρθρου.

Tips

- Μην πιστεύετε οτιδήποτε διαβάζετε στο διαδίκτυο. Είναι σημαντικό να αντιμετωπίζετε τα δημοσιεύματα και τις επαφές σας με κριτική σκέψη.
- Αν συναντήσετε περιεχόμενο στο διαδίκτυο για το οποίο δεν είστε σίγουροι ότι είναι αληθές σε καμία περίπτωση μην το αναδημοσιεύσετε χωρίς πρώτα να το ερευνήσετε.
- Πολλές φορές κάποιος ο οποίος έχει προχωρήσει στην αναδημοσίευση μιας μη αξιόπιστης είδησης μπορεί να μην το γνωρίζει οπότε είναι σημαντικό να το επισημάνετε γράφοντας κάποιο σχετικό πολύ ευγενικό σχόλιο κάτω από την αναδημοσίευση.

Μπορούμε επίσης να υποβάλουμε στον εαυτό μας τις εξής ερωτήσεις:

ΠΟΙΟΣ; Ποιος το δημοσίευσε; Είναι ειδικός στο συγκεκριμένο θέμα;
ΠΟΥ; Που δημοσιεύτηκε; Είναι η πηγή αξιόπιστη;
ΠΟΤΕ; Πότε δημοσιεύτηκε ή ενημερώθηκε τελευταία φορά;
ΓΙΑΤΙ; Για ποιο λόγο δημοσιεύτηκε; Για να μας ενημερώσει, να μας πείσει για μια γνώμη ή για προωθήσει ένα προϊόν;
ΠΩΣ; Πώς αναπαράχθηκε; Από αξιόπιστα site ή κυρίως μέσω των κοινωνικών δικτύων;

Περισσότερο υλικό για το πως μπορεί κανείς να εντοπίσει τις μη αξιόπιστες ειδήσεις στο διαδίκτυο μπορείτε να βρείτε εδώ: https://saferinternet4kids.gr/hot-topics-ef/fake-news/

Text χωρίς τίτλο

Κλειδί η εικόνα!

Πως μια εικόνα μπορεί να “δείξει” αν το δημοσίευμα είναι αξιόπιστο

- Αναζητήστε τα μεταδεδομένα μιας εικόνας

Κάθε ψηφιακή εικόνα έχει τα μεταδεδομένα της. Συνήθως το πότε τραβήχτηκε η φωτογραφία και μερικές φορές επίσης την τοποθεσία που τραβήχτηκε. Τα μεταδεδομένα μπορούν να βρεθούν κοιτάζοντας τις πληροφορίες ενός αρχείου (κάντε δεξί κλικ και πατήστε ”εμφάνιση λεπτομερειών” ή ”πληροφορίες αρχείου”). Επίσης μπορείτε να κάνετε λήψη του αρχείου και να χρησιμοποιήσετε κάποιο λογισμικό όπως το Adobe Photoshop ή το Bridge για να το εξετάσετε. Ένα εμπόδιο σε αυτήν την προσέγγιση είναι ότι οι πλατφόρμες μέσων κοινωνικής δικτύωσης όπως το Facebook και το Twitter συχνά αφαιρούν τα μεταδεδομένα από φωτογραφίες και βίντεο όταν ανεβαίνουν στους ιστότοπούς τους.

- Μαθαίνουμε πώς λειτουργεί το αντίστροφο search μιας εικόνας

Ένας αξιόπιστος τρόπος για να ελέγξετε την εικόνα είναι να κάνετε αντίστροφη αναζήτηση εικόνων μέσω του Google κάνοντας κλικ στην επιλογή Εικόνες στην επάνω δεξιά γωνία της μηχανής αναζήτησης.

[Image: serach εικόνας]

Text χωρίς τίτλο

Κάντε κλικ στο εικονίδιο της κάμερας στη γραμμή αναζήτησης και, στη συνέχεια, υπάρχουν δύο τρόποι αναζήτησης ανά εικόνα: Μέσω της διεύθυνσης URL της εικόνας ή μέσω του αρχείου εικόνας που θέλετε να πραγματοποιήσετε αναζήτηση.

[Image: search εικόνας]

Text χωρίς τίτλο

Χρησιμοποιώντας τη διεύθυνση URL της εικόνας, κάντε δεξί κλικ στην εικόνα και αντιγράψτε τη θέση εικόνας (αυτή η γλώσσα μπορεί να διαφέρει ανάλογα με το πρόγραμμα περιήγησης). Επικολλήστε το στην "Αναζήτηση με εικόνα στο Google" και θα αναζητήσει την εικόνα στο διαδίκτυο.

Αν κοιτάξετε τις «οπτικά παρόμοιες εικόνες» της Google, μπορείτε να δείτε εάν η εικόνα ανέβηκε σε έναν αξιόπιστο ιστότοπο, όπως μια κύρια πηγή ειδήσεων ή τον ιστότοπο ενός οργανισμού ελέγχου γεγονότων.

Ένας ακόμα τρόπος να αναζητήσεις μία εικόνα στο Internet αν έχεις τον Google Chrome είναι να πατήσεις δεξί κλικ πάνω στην εικόνα και να κάνεις Search Image with Google Lens.

[Image: search εικόνας]

[Image: search εικόνας]

Text χωρίς τίτλο

- Χρησιμοποιήστε διαθέσιμα εργαλεία

Τέλος, ένας γρήγορος τρόπος για να ανακαλύψετε εάν μια φωτογραφία έχει επεξεργαστεί ή όχι είναι να χρησιμοποιήσετε μια ιστοσελίδα ανάλυσης φωτογραφιών. Ορισμένες από αυτές τις υπηρεσίες εντοπίζουν ακόμη και σε ποιο σημείο της φωτογραφίας έχει πραγματοποιηθεί η επεξεργασία. Τέτοια εργαλεία περιλαμβάνουν ιστότοπους, όπως το Image Edited και το FotoForensics.

Text χωρίς τίτλο

Αξιόπιστο δημοσίευμα

[Image: real news]

Text χωρίς τίτλο

Πως καταλαβαίνουμε ότι το συγκεκριμένο δημοσίευμα είναι έγκυρο;

- Προέρχεται από αξιόπιστη πηγή (επίσημο ειδησεογραφικό site - Καθημερινή).
- Η αξιοπιστία της ιστοσελίδας επιβεβαιώνεται και από την ύπαρξη του μικρού λουκέτου στην αρχή του url.
- Το δημοσίευμα φέρει την υπογραφή του δημοσιογράφου.
- Αναγράφεται η ημερομηνία και ώρα δημοσίευσης.
- Γίνεται αναφορά προέλευσης της φωτογραφίας (shutterstock).
- Αναφέρεται αναλυτικά τα στοιχεία της έρευνας και ο οργανισμός που τη διεξήγαγε.
- Σύνδεσμος παραπέμπει στην επίσημη σελίδα δημοσίευσης της έρευνας. Εάν κανείς ψάξει στο διαδίκτυο για την έρευνα κάνει εύκολα διαστάυρωση στοιχείων, καθώς και άλλες αξιόπιστες ιστολίδες την έχουν αναπαράγει.

Text χωρίς τίτλο

Μη αξιόπιστες ιστοσελίδες

Text χωρίς τίτλο

Μη αξιόπιστα δεν είναι μόνο τα δημοσιεύματα. Μη αξιόπιστη μπορεί να είναι και μια ολόκληρη ιστοσελίδα.

Ενδείξεις μη αξιόπιστης ιστοσελίδας:

- Ελέγξτε το URL: Μπορείτε να ελέγξετε την ιστοσελίδα αν όντως είναι επίσημη ιστοσελίδα ειδήσεων από τον εντοπισμό της διεύθυνσης URL του ιστοτόπου. Ασυνήθιστες περιοχές site θα πρέπει να σας κάνουν επιφυλακτικούς.
- Αναζητήστε αξιόπιστα url όπως: .gov .edu .org .com
- Αναρωτηθείτε για το σκοπό ύπαρξης του ιστοτόπου: Έχει σκοπό να ενημερώσει, να πουλήσει ένα προϊόν ή να σας πείσει για μια ιδέα; Σε περίπτωση αμφιβολίας, ελέγξτε για την ενότητα “Σχετικά με εμάς” που συνήθως βρίσκεται στο κάτω μέρος της αρχικής σελίδας.
- Ελέγξτε τη μορφή της και τις πληροφορίες που παρέχει: Μοιάζει να είναι ένας επαγγελματικός ή προσωπικός ιστότοπος; Πώς τον βρήκατε; Τον επιλέξατε τυχαία από μια αναζήτηση Google ή ήταν συνδεδεμένος με κάποια άλλη αξιόπιστη πηγή; Τα δημοσιεύματα που φιλοξενεί είναι παρωχημένα; Πότε ενημερώθηκε για τελευταία φορά; Υπάρχουν αναδημοσιεύσεις κειμένων του σε άλλα γνωστά site/αξιόπιστες πηγές; Περιέχει διαφημίσεις από γνωστές εταιρείες;

[Image: Μη αξιόπιστο site]

Text χωρίς τίτλο

Πως μπορούμε να καταλάβουμε ότι πρόκειται για μη αξιόπιστη ιστοσελίδα;

- Παρατηρώντας το σχεδιασμό της βλέπουμε ότι δεν πρόκειται για μια επαγγελματική ιστοσελίδα.
- Δεν υπάρχουν βασικά στοιχεία όπως το about us ή η επικοινωνία στο κάτω μέρος της σελίδας.
- Το όνομα της ιστοσελίδα πρέπει να μας υποψιάσει (Gepeto).
- To url της ιστοσελίδας δεν ανήκει στα αξιόπιστα (.gr, .com, .gov κτλ.)
- Δεν υπάρχει το χαρακτηριστικό λουκετάκι ασφάλειας στην αρχή του url.
- Παραπέμπει τον αναγνώστη να δώσει χρηματικό ποσό ως χορηγία στην ιστοσελίδα (donate now).
- Το άρθρο που φιλοξενείται είναι άρθρο γνώμης και όχι δημοσιογραφικό.
- Δεν υπάρχει ταυτότητα του δημοσιογράφου ούτε η ημερομηνία δημοσίευσης.
- Υπάρχουν ορθογραφικά λάθη (μεταλάξεων, μεταλαγμένων).
- Έντονη προτροπή για αναδημοσίευση.
- Ζητά προσωπικά στοιχεία του αναγνώστη χωρίς να εξηγεί το που και το πως θα χρησιμοποιηθούν.

Text χωρίς τίτλο

Deep fake videos

Μια νέα απειλή έχει κάνει την εμφάνισή της στο διαδίκτυο τα τελευταία χρόνια καθώς πλέον οι χρήστες δεν έχουν να αντιμετωπίσουν μόνο τα fake news αλλά και τα deep fake. Πρόκειται για τεχνητά βίντεο στα οποία ένας αλγόριθμος, με τη βοήθεια νευρωνικών δικτύων και της τεχνητής νοημοσύνης, «μαθαίνει» τα χαρακτηριστικά ενός προσώπου και αντικαθιστά το πρόσωπο ενός ανθρώπου με αυτό ενός άλλου. Τα αποτελέσματα μπορεί να είναι αρκετά πειστικά και σε πολλές περιπτώσεις είναι πολύ δύσκολο να εντοπιστούν ως ψεύτικα. Το ανησυχητικό στην περίπτωση των deepfakes είναι ότι ακόμα και εμπειρίες που αποκτά κανείς μέσω των αισθήσεών του (όραση και ακοή στην προκειμένη περίπτωση) τίθενται υπό αμφισβήτηση.

Τα περισσότερα από αυτά τα βίντεο χρησιμοποιούν τα πρόσωπα από σταρ του κινηματογράφου, της μουσικής, της δημόσιας ζωής και πολιτικούς. Ο λόγος είναι ότι για να δημιουργηθεί ένα deep fake βίντεο απαιτούνται πολλές φωτογραφίες του προσώπου που θέλει κανείς να τοποθετήσει στο βίντεο, γεγονός που αφήνει εξαιρετικά εκτεθειμένα τα δημόσια πρόσωπα.

Δείτε μερικά παραδείγματα από deep fake videos που κυκλοφορούν ευρέως στο διαδίκτυο:

Text χωρίς τίτλο

Απάντηση η κριτική σκέψη
To πιο σημαντικό και αποτελεσματικό πράγμα που μπορούμε να κάνουμε για να αποφασίσουμε αν μια είδηση ή ένα video που είδαμε στο διαδίκτυο είναι πραγματικό, είναι να χρησιμοποιούμε την κριτική μας σκέψη. Με τις τεχνολογικές εξελίξεις και την ταχύτητα με την οποία οι ειδήσεις διαδίδονται σε απευθείας σύνδεση, καθίσταται όλο και πιο δύσκολο να επαληθευτούν οι πληροφορίες. Δεξιότητες κριτικής σκέψης είναι απαραίτητες όταν πρόκειται για την επαλήθευση του περιεχομένου στο διαδίκτυο.

Βασικές ερωτήσεις που μπορούμε να θέσουμε στον εαυτό μας είναι:

- Ποιος και γιατί κοινοποίησε αυτό το βίντεο;
- Ποιος ή ποια είναι η αρχική πηγή;
- Ο πρωταγωνιστής του βίντεο λέει κάτι που ποτέ δεν θα περίμενε κανείς να πει;
- Ποιος επωφελείται από αυτό το βίντεο;

Κάποια χαρακτηριστικά που θα πρέπει να μας υποψιάσουν όταν τα συναντήσουμε σε ένα βίντεο είναι:

- Αδέξια κίνηση
- Αλλαγές στο φωτισμό από ένα πλαίσιο στο άλλο
- Αλλαγές στον τόνο του δέρματος
- Τα μάτια ανοιγοκλείνουν παράξενα ή καθόλου
- Τα χείλη δε συγχρονίζονται απόλυτα με την ομιλία

Το εργαλείο YouTube DataViewer μπορεί να μας πει εάν ένα βίντεο είναι original ή έχει κατέβει και ανέβει από άλλο λογαριασμό.

Δείτε ένα βίντεο του BBC word που εξηγεί με απλό τρόπο πως λειτουργεί αυτή η τεχνολογία.

Πιστεύεις ό,τι βλέπεις;

[Image: Πιστεύεις ό,τι βλέπεις;]

Text χωρίς τίτλο

Πιστεύεις ο,τι βλέπεις στα social media;
Πολλές φορές βλέπουμε τέλειες εικόνες ανθρώπων στα social media που μπορούν να πλήξουν την αυτοπεποίθησή μας και να μας κάνουν να νιώσουμε ότι η δική μας ζωή είναι βαρετή!

Πανέμορφες κοπέλες, γυμνασμένα και όμορφα αγόρια που ανεβάζουν διαρκώς τα όσα καταπληκτικά και ενδιαφέροντα κάνουν στη ζωή τους.

Σκέψου: Μήπως όλα αυτά είναι προιόν φίλτρων και photoshop;

Να θυμόμαστε πάντα: Στα κοινωνικά δίκτυα βλέπουμε μια επιλεγμένη και πολλές φορές επινενοημένη στιγμή της ζωής του άλλου. Δε σημαίνει ότι η δική του ζωή είναι πιο ενδιαφέρουσα από τη δική μας!

[Image: Πιστεύεις ό,τι βλέπεις;]

[Image: Πιστεύεις ό,τι βλέπεις;]

Text χωρίς τίτλο

Ας θυμόμαστε ότι:

- Η προσωπική μας αξία δεν καθορίζεται από τον αριθμό των Likes!
- Ας είμαστε προσεκτικοί ποιον ακολουθούμε στα κοινωνικά δίκτυα.
- Μπορεί να θέλουμε να ακολουθούμε σελίδες ή διάσημους με συμβουλές ομορφιάς και οδηγίες για γυμναστική αλλά ας προσέχουμε αυτές οι σελίδες να προβάλλουν υγιή πρότυπα και να μας κάνουν να νιώθουμε καλά με τον εαυτό μας.
- Ας μην φοβόμαστε να σταματήσουμε να ακολουθούμε κάποιον. Εάν νιώσουμε ότι κατακλυζόμαστε από αρνητικά συναισθήματα επειδή δεν μπορούμε να ανταποκριθούμε στις προσδοκίες που προβάλουν οι αντίστοιχες σελίδες τότε είναι σημαντικό να σταματήσουμε να ακολουθούμε.
- Δεν χρειάζεται να ανταποκρινόμαστε σε συγκεκριμένα πρότυπα ομορφιάς (π.χ. αδύνατο σώμα, γραμμωμένοι κοιλιακοί, μικροσκοπικό τζιν) προκειμένου να είμαστε όμορφοι!
- Η ψυχική μας και η σωματική μας υγεία είναι πάντα προτεραιότητα! Περιορίζουμε τη χρήση των κοινωνικών δικτύων! Ασχολούμαστε με δραστηριότητες στην πραγματική ζωή! Το αδύνατο δεν είναι και το ιδανικό! Το υγιές είναι το ιδανικό ! Είναι ένας τρόπος ζωής που δίνει έμφαση στο πνεύμα, την ψυχή και στο σώμα.

Δραστηριότητες

Text χωρίς τίτλο

Δραστηριότητα: Δείτε μερικά από τα πλέον ιστορικά παραδείγματα προπαγάνδας μέσα από την τέχνη της αφίσας και προσπαθήστε να εξηγήσετε που αποσκοπούν.

Πηγή εικόνων και περιγραφής: journalists about journalism

Ιστορικά παραδείγματα προπαγάνδας

[Image: Εικόνα1]

A: Αυτή η αφίσα είναι δημιούργημα του βρετανού σχεδιαστή Savile Lumley και χρησιμοποιήθηκε κατά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο προκειμένου να προσελκύσει να καταταγούν στο στρατό άνδρες με οικογένειες και παιδιά. Στόχος ήταν η περηφάνια των ανδρών στο εξής πολύ απλό μοτίβο: τι θα πουν τα παιδιά σου αν μάθουν ότι ΕΣΥ δεν βοήθησες στον εθνικό στόχο;

Ιστορικά παραδείγματα προπαγάνδας

[Image: Εικόνα2]

A: Μια από τις πλέον ανθεκτικές στο χρόνο εικόνες, με ένα σλόγκαν που έχει χρησιμοποιηθεί σε πολλές εκστρατείες τα μετέπειτα χρόνια, όπως στην εκστρατεία του Ομπάμα το 2008. Δημιουργός ήταν ο J. Howard Miller το 1943. Αρχικά επρόκειτο για μια διαφημιστική καταχώριση της Westinghouse Electric που είχε χρησιμοποιηθεί εσωτερικά, για να συντηρήσει το ηθικό των γυναικών που ήδη εργάζονταν στην εταιρία. Η αφίσα αυτή επανήλθε στο φως της δημοσιότητας στις αρχές της δεκαετίας του ’80 για να προωθηθούν τα φεμινιστικά κινήματα.

Ιστορικά παραδείγματα προπαγάνδας

[Image: Εικόνα3]

A: Άλλη μια αφίσα που καλεί, αυτή τη φορά τις γυναίκες, να καταταγούν στο στρατό. Όχι μόνο για το δικό τους καλό αλλά και για της χώρας τους. Τέσσερις εκπρόσωποι από όλα τα όπλα, ατενίζουν αγέρωχες το μέλλον, με στωικότητα και φυσικά αψεγάδιαστες, βγαλμένες από ταινία του Χόλιγουντ εκείνης της εποχής.

Ιστορικά παραδείγματα προπαγάνδας

[Image: Εικόνα4]

A: Ένα πολύ ισχυρό αντι-καπνικό μήνυμα. Αυτή η αφίσα δανείζεται το περιβάλλον από ένα ηλεκτρονικό παιχνίδι της εποχής. Το τσιγάρο χτυπάει το μπαλάκι και κάθε φορά φθείρει ένα μέρος των πνευμόνων, μέχρι του σημείου που οι πνεύμονες καταστρέφονται ολοσχερώς.

Text χωρίς τίτλο

Δραστηριότητα: Μπορείτε να βρείτε ποιες τεχνικές προπαγάνδας έχουν χρησιμοποιηθεί;

Τεχνικές προπαγάνδας

[Image: Τεχνικές προπαγάνδας]

A: 1. Συσχετισμός: Η εικόνα έχει χρησιμοποιηθεί εδώ υποδηλώνοντας ότι μια διασημότητα χρησιμοποίησε αυτό το προϊόν

2. Αποκλεισμός: Από αυτή τη φωτογραφία έχουν αφαιρεθεί όλα τα ψεγάδια από το πρόσωπο του μοντέλου αφήνοντας να εννοηθεί ότι το συγκεκριμένο προϊόν σε αυτό είναι τόσο αποτελεσματικό ώστε έχει συντελέσει σε αυτό.

3. Γλώσσαν νέων: Η γλώσσα νεολαίας / αργκό έχει χρησιμοποιηθεί εδώ υιοθετώντας τη φράση “Ω ΘΕΕ
ΜΟΥ” (OMG).

4. Μιμητισμός: Η προτροπή για μιμητισμό έχει χρησιμοποιηθεί εδώ καθώς υποστηρίζουν ότι πολλοί άλλοι αγαπούν το iPhone 11...γι' αυτό θα πρέπει και εσείς να το αγαπήσετε.

Text χωρίς τίτλο

Δραστηριότητα: Κριτική σκέψη και παραπληροφόρηση.

Ενδείξεις αναξιόπιστου δημοσιεύματος

Q: Ποιά από τα παρακάτω είναι ενδείξεις αναξιόπιστου δημοσιεύματος;
- Μεγάλο δημοσίευμα.
- Υπερβολικοί τίτλοι ή τίτλοι που δεν έχουν σχέση με το περιεχόμενο του δημοσιεύματος. (correct)
- Αναφορά άλλων ειδησεογραφικών ιστοσελίδων ως πηγές.
- Πολλές συνοδευτικές φωτογραφίες.
- Απουσία ημερομηνίας δημοσίευσης. (correct)
- Παραπομπή σε μη ενεργούς συνδέσμους (links). (correct)
- Φιλοξενία δηλώσεων από έγκριτους ειδικούς.
- Προτροπή για κοινοποίηση του δημοσιεύματος. (correct)
- Ορθογραφικά/συντακτικά λάθη ή κείμενο προϊόν αυτόματης μετάφρασης. (correct)

Text χωρίς τίτλο

Δραστηριότητα: Δείτε τα παρακάτω παραδείγματα και χωρίς να χρησιμοποιήσετε κάποιο εργαλείο προσπαθήστε να διαπιστώσετε αν η φωτογραφία είναι προϊόν photoshop ή όχι. Δικαιολογήστε τις απαντήσεις σας.

Photoshop

[Image: Εικόνα1]

A: Για παράδειγμα στην εικόνα αριστερά είναι ξεκάθαρο ότι η πόρτα στο παρασκήνιο είναι εξωπραγματικά στραβή εξαιτίας της επεξεργασίας που έχει γίνει στο μυ του χεριού του εικονιζόμενου.

Photoshop

[Image: Εικόνα2]

A: Η τροποποίηση μιας φωτογραφίας προκαλεί συχνά ψηφιακή παραμόρφωση. Εάν η παραμόρφωση αυτή έχει τη μορφή pixelation ή απλώς ατελούς χρωματισμού, μπορεί να είναι ένας καλός δείκτης της εγκυρότητας της φωτογραφίας. Σημεία στρέβλωσης είναι ένα ενδεικτικό σημάδι ότι έχει αλλάξει η εικόνα, ειδικά αν η φωτογραφία είναι κατά τα άλλα καθαρή.

Photoshop

[Image: Εικόνα3]

A: Ένας άλλος τρόπος για να εντοπίσετε αν μια φωτογραφία έχει επεξεργαστεί είναι να εξετάσετε τον τρόπο αλληλεπίδρασης του φωτός με τα αντικείμενα της φωτογραφίας. Πολλές φορές οι σκιές και τα σκιερά στοιχεία φαίνεται να παραβιάζουν τους νόμους της φυσικής, ειδικά όταν ένα θέμα έχει αφαιρεθεί ή προστεθεί σε μια φωτογραφία. Ένα αντικείμενο που δεν ρίχνει σκιά είναι ένα συνηθισμένο λάθος. Στην προκειμένη περίπτωση λείπει η σκιά του βράχου.

Photoshop

[Image: Εικόνα4]

A: Ένας άλλος σχετικά εύκολος τρόπος να διαπιστώσετε ότι μια φωτογραφία έχει επεξεργαστεί είναι να βρείτε λάθη που τείνουν να κρύβονται με μια πρώτη ματιά. Στο παράδειγμα που ακολουθεί υπάρχει παραμόρφωση στο χέρι της εικονιζόμενης.

Text χωρίς τίτλο

Δραστηριότητα: Ελάτε να γίνουμε ντετέκτιβ. Μπορείτε να αιτιολογήσετε γιατί είναι ψευδή τα παρακάτω δημοσιεύματα; Ποιος είναι ο «κρυμμένος» στόχος της παραπληροφόρησης;

fake news

[Image: fake news]

A: Υπερβολικός τίτλος-χρήση της λέξης ΠΡΟΣΟΧΗ! με κεφαλαία γράμματα και θαυμαστικό. Παρότρυνση για κοινοποίηση στα κοινωνικά δίκτυα. Ανυπόγραφο δημοσίευμα-γενικοί ισχυρισμοί-απουσία πηγής και ημερομηνίας δημοσίευσης. Αν αναζητήσει κανείς τη φωτογραφία στο google image search θα διαπιστώσει ότι πρόκειται για ψευδή είδηση.

fake news

[Image: fake news]

A: Τα σχόλια κάτω από το δημοσίευμα πρέπει να μας υποψιάσουν. Αν αναζητήσει κανείς τη φωτογραφία στο google lens θα διαπιστώσει ότι πρόκειται για
φωτογραφία που δεν ανήκει στο National Geographic.

fake news

[Image: fake news]

A: Αν αναζητήσει κανείς τη φωτογραφία στο google lens θα διαπιστώσει ότι η φωτογραφία έχει υποστεί πολλές φορές επεξεργασία. Ένας από τους σκοπούς των ψευδών ειδήσεων είναι η δημιουργία κίνησης (traffic) σε μία ιστοσελίδα (click bait). Η προτροπή να πατήσεις στο σύνδεσμο μπορεί επίσης να υποκρίπτει και ιό.

fake news

[Image: fake news]

A: Αν κανείς αναζητήσει την είδηση στο google πολύ εύκολα θα διαπιστώσει ότι πρόκειται για ψευδή είδηση, η οποία αρχικά δημοσιεύθηκε σε σατυρική ιστοσελίδα και σε σύντομο χρονικό διάστημα έγινε viral.

fake news

[Image: fake news]

A: Ένας από τους λόγους ύπαρξης των ψευδών ειδήσεων είναι η προώθηση προϊόντων με σκοπό το κέρδος. Στο συγκεκριμένο παράδειγμα η φωτογραφία φαίνεται καθαρά ότι είναι προϊόν photoshop.
Yπάρχει υπερβολή στον τίτλο του δημοσιεύματος.
Μέσα στο κείμενο του δημοσιεύματος διακρίνει κανείς τη χρήση σκοτεινών μοτίβων (dark patterns) στη φράση “σε τιμή ευκαιρίας μόλις στα 170 ευρώ για λίγες μόνο ημέρες”. Τα σκοτεινά μοτίβα είναι κόλπα που χρησιμοποιούνται σε ιστότοπους και εφαρμογές που προτρέπουν τους χρήστες να αγοράσουν ή να εγγραφούν σε κάτι επειδή τους παρουσιάζεται ως ευκαιρία.

fake news

[Image: fake news]

A: Κατά τη διάρκεια του πολέμου μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας και υπό το φόβο μίας πυρηνικής έκρηξης, υπήρξαν δημοσίευματα και αναρτήσεις στα κοινωνικά δίκτυα που προέτρεπαν τους πολίτες να εφοδιαστούν με χάπια ιωδιούχου καλίου για να προστατευτούν από πιθανή έκθεση σε ραδιενέργεια. Ωστόσο, ο εν λόγω ισχυρισμός αποτελεί διαστρέβλωση των πραγματικών επιστημονικών δεδομένων. Αν κανείς αναζητήσει περισσότερες πληροφορίες σε ιατρικά συγγράμματα θα διαπιστώσει ότι τα χάπια ιωδιούχου καλίου προστατεύουν υπό προϋποθέσεις μόνο τον θυρεοειδή αδένα από το ραδιενεργό ιώδιο και κανένα άλλο μέρος του σώματος. Το δημοσίευμα περιέχει μίξη γεγονότων και παραποιήσεων.

fake news

[Image: fake news]

A: Σύμφωνα με τα δημοσιεύματα, το επίμαχο βίντεο δείχνει την κατάρριψη ενός ρωσικού αεροσκάφους από ένα ουκρανικό αεροσκάφος. Το ίδιο βίντεο εντοπίζεται στο YouTube και δημοσιεύθηκε 25 Φεβρουαρίου και ώρα 04:40:56(UTC). Η ώρα δημοσίευσης του βίντεο αντιστοιχεί στις 6:40πμ (UTC+2), αρκετές ώρες πριν την είσοδο των ρωσικών στρατευμάτων στην Ουκρανία. Σύμφωνα με την περιγραφή του βίντεο στο YouTube, δεν πρόκειται για πραγματικά πλάνα, αλλά φτιάχτηκε με το πρόγραμμα προσομοίωσης μάχης Digital Combat Simulator World (DCS) προς τιμήν ενός ουκρανού πιλότου, στον οποίο έχει αποδοθεί το ψευδώνυμο “The Ghost of Kyiv”. Πρόκειται για ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα προπαγάνδας.

Text χωρίς τίτλο

Δραστηριότητα: Δείτε τα παρακάτω παραδείγματα και αποφασίστε αν είναι γεγονότα ή αναξιόπιστες ειδήσεις. Τα παραδείγματα μπορείτε να τα βρείτε και διαδικτυακά εδώ: https://bit.ly/39B6gHL

Αξιόπιστο ή αναξιόπιστο δημοσίευμα;

[Image: Είδηση1]

A: Το δημοσίευμα προέρχεται από γνωστή ενημερωτική ιστοσελίδα. Είναι ενυπόγραφο και αναφέρεται και η ημερομηνία δημοσίευσής του. Τα ιστορικά γεγονότα στα οποία παραπέμπει είναι αληθή. Η φωτογραφία φαίνεται να είναι πραγματική (μπορεί να γίνει έλεγχος στο google image).

Αξιόπιστο ή αναξιόπιστο δημοσίευμα;

[Image: Είδηση2]

A: Χωρίς καν να δούμε το βίντεο αν είμαστε λίγο παρατηρητικοί μπορούμε να διαπιστώσουμε ότι δεν είναι αξιόπιστο. Έχει πολλά περισσότερα Dislike από ότι Like και διαβάζοντας κανείς προσεκτικά τα σχόλια μπορεί εύκολα να διαμορφώσει άποψη.

Αξιόπιστο ή αναξιόπιστο δημοσίευμα;

[Image: Είδηση3]

A: Το δημοσίευμα προέρχεται από γνωστή ενημερωτική ιστοσελίδα. Είναι ανυπόγραφο και ο τίτλος του παραπέμπει σε κάτι εξωπραγματικό. Η φωτογραφία δε φαίνεται αληθινή αλλά προϊόν photoshop. Αν κάποιος δει την ημερομηνία θα καταλάβει ότι πρόκειται για πρωταπριλιάτικο αστείο.

Χρήσιμα εργαλεία

Text χωρίς τίτλο

Υπάρχουν πολλές σελίδες στο διαδίκτυο που καταρρίπτουν fake news, όπως τα Ellinika Hoaxes, AFP, Fact Checker GR, Snopes, Politifact, Metabunk και πολλές άλλες.

Εργαλεία: Υπάρχει μια σειρά εργαλείων που μπορεί να μας βοηθήσουν στην αναζήτηση της αλήθειας π.χ. Website of Trust που βαθμολογούν ιστοσελίδες μέσα από κριτικές χρηστών.
Decodex: εργαλείο της Le Monde, που καταγράφει ιστοσελίδες με χαμηλή αξιοπιστία.
Fotoforensics: ανάλυση φωτογραφιών.
YouTube DataViewer: μπορεί να μας πει εάν ένα βίντεο είναι original, ή έχει κατέβει και ανέβει εκ νέου από άλλο λογαριασμό.

Το σπουδαιότερο και το αποτελεσματικότερο εργαλείο για τον εντοπισμό των ψευδών ειδήσεων είναι η λογική μας και η κριτική μας σκέψη!

Quiz

[Image: quiz]

Text χωρίς τίτλο

Fake news: https://saferinternet4kids.gr/quiz-saferinternet4kids/quiz-fake-news/

Games

Text χωρίς τίτλο

Παιχνίδια που βοηθούν τους νέους να εξοικειωθούν με την αναγνώριση των ψευδών ειδήσεων:

BBC iReporter

[Image: BBC iReporter]

Text χωρίς τίτλο

Πρόκειται για ένα παιχνίδι που δημιούργησε το BBC iReporter που εκπαιδεύει τους νέους από 11 ως 18 ετών, ώστε να εντοπίζουν τις ψευδείς ειδήσεις, τις υπερβολές και τις θεωρίες συνωμοσίας.

Οι παίκτες αναλαμβάνουν ενεργό ρόλο στο newsroom του BBC και καλούνται να αποφασίσουν ποιες πηγές, ποια σχόλια, ποιες δηλώσεις, ποιες αναρτήσεις και ποιες φωτογραφίες θα εμπιστευτούν για να διαμορφώσουν την παραγωγή ειδήσεων της ημέρας.

Text χωρίς τίτλο

Fakey

[Image: Fakey]

Text χωρίς τίτλο

Στο Fakey o στόχος για τον παίκτη είναι να εκτεθεί σε μια σειρά από πληροφορίες και να επιλέξει τι θα τις κάνει: θα τις αναπαραγάγει, θα κάνει ένα απλό Like ή θα προσπαθήσει να τις διασταυρώσει. Όσο περισσότερες είναι οι αξιόπιστες πληροφορίες που διαμοιράζεται ένας παίκτης τόσο περισσότερους πόντους κερδίζει.

Text χωρίς τίτλο

BAD NEWS

[Image: BAD NEWS]

Text χωρίς τίτλο

Το παιχνίδι Bad News ζητά από τους παίκτες να δημιουργούν και να διαδίδουν ψεύτικες ειδήσεις, αυξάνοντας διαρκώς τους ακολούθους τους. Χάνει όποιος απογοητεύσει τους ακολούθους του, δηλαδή όποιος γίνει αντιληπτό ότι λέει ψέματα. Απευθύνεται σε παιδιά άνω των 8 ετών.

Text χωρίς τίτλο

Interland: Reality river

[Image: Interland]

Text χωρίς τίτλο

Το Ίντερλαντ είναι ένα συναρπαστικό διαδικτυακό παιχνίδι που κάνει την εκμάθηση της ψηφιακής ασφάλειας και της ψηφιακής ιθαγένειας διαδραστική και διασκεδαστική – όπως ακριβώς είναι και το ίδιο το διαδίκτυο. Παίζοντας, τα μικρά παιδιά βοηθούν άλλους Ιντερναύτες να καταπολεμούν κακότροπους χάκερ, ηλεκτρονικούς ψαράδες, υπερκοινοποιητές και εκφοβιστές, εξασκώντας τις δεξιότητες που χρειάζονται για να είναι σωστοί πολίτες του ψηφιακού κόσμου.

Ο παίκτης στο Reality river, ταξιδεύει κατά μήκος ενός ποταμού και έρχεται αντιμέτωπος με έναν υποκλοπέα ψηφιακών στοιχείων, τον οποίο μπορεί να προσπεράσει μόνο αν απαντήσει σωστά σε μια σειρά από ερωτήσεις.