Title: Η ναζιστική προπαγάνδα μέσα από τα επιτραπέζια παιχνίδια

Το παρόν μαθησιακό αντικείμενο στοχεύει στη δημιουργική ενασχόληση των μαθητών με την ενότητα της Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας που αναφέρεται στο Β΄  Παγκόσμιο Πόλεμο. Συγκεκριμένα, αποτελεί ένα εύχρηστο και ωφέλιμο εργαλείο, που βοηθά τους μαθητές να κατανοήσουν το μέγεθος της ναζιστικής προπαγάνδας στην νέα γεννιά μέσα από τα επιτραπέζια παιχνίδια.

Q: Η ναζιστική προπαγάνδα
A: Η ναζιστική προπαγάνδα του Τρίτου Ράιχ βασιζόταν στην αρχή ότι προκειμένου να γίνει αντιληπτή από τον λαό η ιδεολογία του καθεστώτος, θα έπρεπε να περνά μέσα από διαύλους που θα προκαλούσαν το ενδιαφέρον και την προσοχή.

Q: Η σιδερένια στρατιά του

Τρίτου Ράιχ
A: Σημαντικός στόχος της προπαγάνδας αυτής, όπως εκφράζεται και στο έργο του ίδιου του Αδόλφου Χίτλερ Mein Kampf, υπήρξαν οι νέες γενιές Γερμανών, που θα αποτελούσαν τις σιδερένιες στρατιές του Τρίτου Ράιχ.

Το Ναζιστικό Κόμμα χρησιμοποίησε τα επιτραπέζια παιχνίδια ώστε να εισβάλει και στις πιο λεπτές πτυχές της καθημερινής οικογενειακής ζωής και να διαπαιδαγωγήσει τα νεαρά άτομα στην εθνικοσοσιαλιστική ιδεολογία.

Q: Δημιουργία επτά επιτραπέζιων παιχνιδιών
A: Juden Raus! Παιχνίδι του 1936 από την Günther & Co

Wehrschach Παιχνίδι του 1938 από την Wehrmacht

  Bomber über England Παιχνίδι του 1940

 Fallschirmjäger Spiel Παιχνίδι του 1940

 Mit “Prien” gegen England  Παιχνίδι του 1941

 Adler Luftverteidigungsspiel Παιχνίδι του 1941

Jagd auf Kohlenklau Παιχνίδι του 1944 από την Lepthian-Schiffers

Q: Wehrschach

To Στρατιωτικό-σκάκι
A: Πριν την έναρξη του πολέμου, η Βέρμαχτ δημιούργησε ένα παιχνίδι στρατηγικής, στόχος του οποίου ήταν η φαντασιακή μεταφορά της εμπειρίας του πεδίου της μάχης στον παίκτη.

To Στρατιωτικό-σκάκι, όπως τιτλοφορείται το παιχνίδι, διέθετε 18 διαφορετικά πιόνια τα οποία αναπαριστούσαν διαφορετικές στρατιωτικές μονάδες, όπως η αεροπορία και τα τεθωρακισμένα.

Το παιχνίδι προετοίμαζε ιδεολογικά τις μεγάλης κλίμακας στρατιωτικές επιχειρήσεις που θα ξεκινούσαν έναν χρόνο μετά από τη ναζιστική πολεμική μηχανή σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Q: Fallschirmjäger Spiel

Εισβολή στη Μεγάλη Βρετανία
A: Το επιτραπέζιο παιχνίδι, Fallschirmjäger Spiel, δημιουργήθηκε το 1940, με την ιδέα της εισβολής στη Μεγάλη Βρετανία.

Οι επιχειρήσεις βομβαρδισμών στη Μεγάλη Βρετανία θα συνοδεύονταν και από στρατηγικές ρίψεις αλεξιπτωτιστών στη βρετανική ύπαιθρο.

Έτσι στο Fallschirmjäger Spiel, ο παίκτης επιχειρεί να ρίξει τους αλεξιπτωτιστές του στο ταμπλό κατά τέτοιο τρόπο, ώστε να πετύχει τους υψηλότερους πόντους. Το ταμπλό αναπαριστά ένα τυπικό τοπίο της βρετανικής υπαίθρου.

Q: Adler Luftverteidigungsspiel

Η γερμανική πολεμική αεροπορία
A: Το παιχνίδι αυτό του 1941είχε ως στόχο του είχε την προώθηση της γερμανικής πολεμικής αεροπορίας  (Luftwaffe) στην κοινή γνώμη.

Στο παιχνίδι αυτό ο παίκτης διευθύνει ένα καταδρομικό σμήνος αεροπλάνων της Luftwaffe προσπαθώντας να πλήξει διαβαθμισμένης βαθμολογίας στόχους.

Με τις πρώτες μεγάλες στρατιωτικές επιχειρήσεις στη Γαλλία και αλλού η σημασία της αεροπορίας έγινε αντιληπτή από το γερμανικό στρατιωτικό επιτελείο, ενώ και οι ανάγκες σε νέους πιλότους αυξάνονταν διαρκώς. Ως εκ τούτου, η ναζιστική προπαγάνδα έσπευσε να καταστήσει ελκυστική την Luftwaffe ήδη από τις μικρές ηλικίες.

Q: Juden Raus!
A: Δημιουργήθηκε το 1936 ένα μόλις χρόνο μετά την θέσπιση των νόμων της Νυρεμβέργης, που μετέτρεπαν για πρώτη φορά τον αντισημιτισμό σε κρατική ιδεολογία.

Ο παίκτης ρίχνοντας το ζάρι και τραβώντας κάρτες μάζευε στο πιόνι του «καπέλα», κάθε ένα από τα οποία συμβόλιζε έναν Εβραίο. Ο παίκτης που θα κατάφερνε να συλλέξει έξι Εβραίους και να τους απελάσει στη Παλαιστίνη κέρδιζε το παιχνίδι.

Το παιχνίδι αν και δέχθηκε κριτικές που το χαρακτήριζαν ως «μειωτικό της κρατικής πολιτικής» λόγω του ότι το εβραϊκό ζήτημα «έπρεπε να αντιμετωπίζεται σε σοβαρότερο επίπεδο», έγινε αρκετά δημοφιλές στις γερμανικές οικογένειες.

Q: Bomber über England
A: Το παιχνίδι αυτό του 1940 αποτέλεσε, όπως και το  Fallschirmjäger Spiel, μέσο προπαγάνδας της επικείμενης επίθεσης στην Μεγάλη Βρετανία

Κεντρική ιδέα του παιχνιδιού αποτέλεσε η από αέρος καταστροφή της βρετανικής πολεμικής αεροπορίας, σχέδιο που εξυφαίνονταν και από το επιτελείο της Wehrmacht για την πρώτη φάση της εισβολής στα βρετανικά νησιά.

Στο παιχνίδι αυτό που λειτουργούσε ως «φλίπερ», ο παίκτης εκτόξευε μια μπίλια προς διάφορες τρύπες στον χάρτη της Μεγάλης Βρετανίας που συμβόλιζαν ένα σημείο βομβαρδισμού. Περισσότερους πόντους φυσικά είχε η «τρύπα» του Λονδίνου.

Q: Mit “Prien” gegen England

Με τον Prien ενάντια στην Αγγλία
A: Το παιχνίδι αυτό τιτλοφορείται : «Με τον Prien ενάντια στην Αγγλία» και αναφέρεται στον Günther Prien, κυβερνήτη ενός υποβρυχίου U-47 που αναδείχτηκε σε εθνικό ήρωα, όταν το 1939 εισέβαλε στη ναυτική βάση του Scapa Flow και βύθισε το βρετανικό θωρηκτό Royal Oak.

Στο παιχνίδι αυτό οι παίκτες αναλαμβάνουν τον συντονισμό των γερμανικών υποβρυχίων της Βόρειας Θάλασσας, περιπολώντας και βυθίζοντας βρετανικά πλοία.

Το παιχνίδι στόχευε και στην στρατιωτική εκπαίδευση των παιδιών, αφού συνοδεύονταν από εγχειρίδιο με φωτογραφίες βρετανικών πολεμικών πλοίων και στρατιωτικές πληροφορίες για αυτά.

Q: Jagd auf Kohlenklau

Εξοικονόμηση ενέργειας
A: Παιχνίδι του 1944 στο οποίο οι παίκτες κυνηγούν έναν ληστή κάρβουνου.

Το παιχνίδι αυτό στόχευε στην επιμόρφωση των Γερμανών στο θέμα της εξοικονόμησης ενέργειας μέσα από το συμβολικό κυνήγι του ληστή.

Ο κάθε παίκτης έπρεπε να μεταφέρει όσο το δυνατόν πιο γρήγορα το πιόνι του στο τέλος του ταμπλό. Κάθε τετράγωνο περιείχε την περιγραφή μιας κατάστασης που είτε συνέβαλλε στην εξοικονόμηση ενέργειας είτε ήταν μια κατακριτέα συμπεριφορά.

Το παιχνίδι γνώρισε μεγάλη αποδοχή από το κοινό και πούλησε πάνω από 4 εκατομμύρια κομμάτια.

Q: Η ναζιστική προπαγάνδα μέσα από τα επιτραπέζια παιχνίδια αναπτύσσεται σε τρεις άξονες
A: Το εβραϊκό ζήτημα

   Τις στρατιωτικές επιχειρήσεις

 Την κρατική πολιτική

Q: Το εβραϊκό ζήτημα
A: Το εβραϊκό ζήτημα θίγεται από το επιτραπέζιο παιχνίδι Juden Raus!

Παρά το γεγονός ότι το εν λόγω παιχνίδι γνώρισε την αποδοκιμασία ορισμένων κύκλων παρέμεινε στην αγορά και δεν απαγορεύτηκε ποτέ. Η αποδοχή του από το κοινό υπήρξε αρκετά μεγάλη, απόδειξη ότι η ναζιστική προπαγάνδα λειτουργούσε επαρκώς σε ένα «σοβαρότερο επίπεδο» στη γερμανική κοινωνία.

Η έλλειψη κρατικά σχεδιασμένων αντισημιτικών παιχνιδιών δεν αντικατοπτρίζει την έλλειψη ενδιαφέροντος ή τη χαμηλή προτεραιότητα για το συγκεκριμένο θέμα, αλλά την χρησιμοποίηση άλλων μέσων για την προπαγάνδιση του συγκεκριμένου θέματος.

Q: Αντισημιτισμός στο Τρίτο Ράιχ
A: Ο αντισημιτισμός στο Τρίτο Ράιχ αποτελούσε κρατική πολιτική και όχι μόνο ζήτημα προπαγάνδας:

- Διδασκόταν σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης

- Εφαρμοζόταν από όλες τις κρατικές υπηρεσίες

- Μετουσιώθηκε ως «τελική λύση» στα στρατόπεδα εξόντωσης

Συμπερασματικά:  Παρόλο που ο αντισημιτισμός αποτελούσε κεντρικό άξονα της ναζιστικής προπαγάνδας και της κεντρικής κρατικής πολιτικής, κάνει την εμφάνισή του μόνο στα παιδικά παιχνίδια που παρήγαγαν ιδιώτες.

Q: Οι στρατιωτικές επιχειρήσεις
A: Mε το ζήτημα του πολέμου και γενικότερα των στρατιωτικών επιχειρήσεων ασχολείται η συντριπτική πλειονότητα των παιδικών επιτραπέζιων παιχνιδιών. Αυτό συμβαίνει για δύο λόγους:

A.Το ανδρικό πρότυπο που το Τρίτο Ράιχ επιθυμούσε να διαμορφώσει στην κοινωνία, αντιμετώπιζε τον άνδρα ως άριο πολεμιστή του οποίου κύριος ρόλος ήταν η τεκνοποίηση, η εργασία και ο πόλεμος. Το παραπάνω ηρωικό πρότυπο χρειαζόταν να ενσωματωθεί στους μελλοντικούς στρατιώτες ήδη από την πιο τρυφερή τους ηλικία.

Β. Δευτερευόντως, οι πολεμικές επιχειρήσεις που προετοιμάζονταν ενάντια στην Γαλλία και τη Μεγάλη Βρετανία ήταν γνωστό ότι θα στοίχιζαν σε ανθρώπινες ζωές σε μεγαλύτερη κλίμακα από ότι οι πρόσφατες επιχειρήσεις στην Αυστρία, την Τσεχία και την Πολωνία. Ως εκ τούτου, η κοινή γνώμη θα έπρεπε να είναι προετοιμασμένη για αυτές σε κάθε επίπεδο.

Q: Η κρατική πολιτική
A: Το πρώτο παιχνίδι που αφορά την γερμανική κρατική πολιτική σε ένα διαφορετικό επίπεδο από τον πόλεμο ή τον αντισημιτισμό δημιουργήθηκε το 1944.

Το 1944 η γερμανική οικονομία και γενικότερα το γερμανικό κράτος εμφάνιζε σοβαρά σημάδια κρίσης και κόπωσης από τον εξαντλητικό πόλεμο. Δεν είναι τυχαίο γεγονός ότι το παιχνίδι με τίτλο « Ο κλέφτης του κάρβουνου» εμφανίζεται στην αγορά αυτή τη χρονική στιγμή.

Q: «Ο κλέφτης του κάρβουνου»
A: Το παιχνίδι «Ο κλέφτης του κάρβουνου» επιχειρεί:

Α) Nα διδάξει την κρατικά αποδεκτή συμπεριφορά απέναντι στο ζήτημα της εξοικονόμησης πόρων και ενέργειας.

Β) Να ενσωματώσει τα σοβαρά οικονομικά και κοινωνικά προβλήματα της γερμανικής πραγματικότητας του 1944 όσο το δυνατόν πιο ομαλά στο «γενικά αποδεκτό».

Q: Stop Hitler

Επιτραπέζιο παιχνίδι στη Μεγάλη Βρετανία
A: Η χρήση των παιδικών παιχνιδιών ως μέσου προπαγάνδας δεν αποτελεί καινοτομία της ναζιστικής Γερμανίας.

   Παράλληλα με τα ναζιστικά επιτραπέζια παιχνίδια, στην Μεγάλη Βρετανία έμπαινε στην αγορά το γνωστό «Stop Hitler», οι παίκτες του οποίου διαγωνίζονταν για το ποιος θα καταφέρει να σταματήσει, με στρατιωτικά και οικονομικά μέσα, τον Χίτλερ από την κατάληψη της Ευρώπης.

Q: Vietnam

Επιτραπέζιο παιχνίδι στις ΗΠΑ
A: Το επιτραπέζιο παιχνίδι «Vietnam» του 1965 που αυτοτιτλοφορείται ως «εκπαιδευτικό επιτραπέζιο παιχνίδι» και στο οποίο οι παίκτες νικώντας τους Βιετκόνγκ μαθαίνουν γιατί οι ΗΠΑ «δικαίως υπερασπίζονται τη δημοκρατία» στην χώρα της Άπω Ανατολής.