Σκεπτικό του σεναρίου / Αιτιολόγηση των επιλογών

Το σενάριο δημιουργήθηκε από τη μία πλευρά ως πρόταση για την ενδυνάμωση της διδασκαλίας της δημοφιλούς μουσικής και της μουσικής σύνθεσης, και από την άλλη, ως μία εφαρμογή της μεθόδου διδασκαλίας Project στο μάθημα της Μουσικής με δυνατότητες διαθεματικής και διεπιστημονικής επέκτασης μέσω της εμπλοκής διαφορετικών εκπαιδευτικών καλλιτεχνικών ειδικοτήτων.

Πρωτοτυπία – Καινοτομία

Η πρωτοτυπία του σεναρίου έγκειται στην αλλαγή του ρόλου των μαθητών/τριών ως προς την οργάνωση σχολικών εκδηλώσεων. Ο ρόλος του/της εκπαιδευτικού είναι καθοδηγητικός και εμψυχωτικός, ενώ οι μαθητές/τριες αναλαμβάνουν ενεργό ρόλο στη διαμόρφωση του προγράμματος της σχολικής εκδήλωσης. Επιπλέον, οι μαθητές/τριες δημιουργούν και παρουσιάζουν δικά τους συνεργατικά μουσικά έργα, και παράλληλα εισάγονται στην έννοια των πνευματικών δικαιωμάτων των δημιουργών.

Παιδαγωγική προσέγγιση και στρατηγικές

Με βάση το πλαίσιο της μεθόδου Project, η παιδαγωγική προσέγγιση είναι μαθητοκεντρική και εφαρμόζονται στρατηγικές ομαδοσυνεργατικής διδασκαλίας, καθώς και βιωματικές προσεγγίσεις.

Στοχευόμενο κοινό (ομάδα-στόχος ή σε ποιους απευθύνεται)

Επίπεδο Μουσικού Οργάνου

Ανάλογα με τις απαιτήσεις ή/και τους μαθητές/τριες

Βαθμίδα Εκπαίδευσης

γυμνάσιο, γενικό λύκειο

Τάξη

Β' Γυμνασίου, Γ' Γυμνασίου, Α' Λυκείου, Β' Λυκείου, Γ' Λυκείου

Ηλικιακή ομάδα

Από 14   Έως 18

Εκτιμώμενος χρόνος υλοποίησης σεναρίου (διάρκεια)

μεσαία διάρκεια: από 4 ώρες έως 1 μήνα

5-6 διδακτικές ώρες

Χώρος υλοποίησης

Τάξη / Αίθουσα Μουσικής, Εργαστήριο Η/Υ

Ενορχήστρωση τάξης Οργάνωση τάξης / διδασκαλίας

Η οργάνωση της τάξης επιτρέπει το χωρισμό των μαθητών/τριών σε ομάδες και τη μουσική συνεργασία τους σε διαφορετικές γωνιές της σχολικής αίθουσας, ώστε να μην υπάρχει όχληση κατά τη διάρκεια των προβών.

Ρόλοι μαθητών & εκπαιδευτικών

Οι μαθητές/τριες αναλαμβάνουν ενεργό ρόλο μέσα σε ομάδες. Δημιουργούν πρωτότυπους στίχους και τους προσαρμόζουν σε κατάλληλη μουσική που βρίσκουν στο διαδίκτυο, αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες για την προετοιμασία, τις πρόβες και άλλα στοιχεία που συνθέτουν μία συναυλία. Ο/η εκπαιδευτικός έχει ρόλο συμβουλευτικό και καθοδηγητικό.

Απαιτήσεις εφαρμογής σεναρίου Προαπαιτούμενες γνώσεις των μαθητών

Οι μαθητές και μαθήτριες διαθέτουν προηγούμενη εμπειρία σε ομαδοσυνεργατικές μεθόδους διδασκαλίας, προηγούμενη καλή γνώση χρήσης του υπολογιστή και κατοχή βασικών δεξιοτήτων στην αξιοποίηση του διαδικτύου.

Απαιτούμενη υλικοτεχνική υποδομή

Η/Υ με πρόσβαση στο διαδίκτυο, ηχεία ή ακουστικά, συσκευή ηχογράφησης

Γενικός σκοπός του σεναρίου είναι η γνωριμία με διαφορετικά μουσικά πολιτισμικά προϊόντα, η ενεργητική ακρόαση, η αναγνώριση της κοινωνικής δύναμης της Μουσικής και η συμμετοχή σε δημιουργικές μουσικές δραστηριότητες, όπως η δημιουργία τραγουδιών και η μουσική εκτέλεση στα πλαίσια μίας συναυλίας.

Προσδοκώμενα μαθησιακά αποτελέσματα Γνώσεις

Οι μαθητές/τριες αναμένεται να:

• αναγνωρίσουν την κοινωνική λειτουργία των τραγουδιών διαμαρτυρίας 
• διακρίνουν τα μουσικά στοιχεία που συνθέτουν ένα τραγούδι από το μουσικό στυλ hip-hop
• αξιολογήσουν την αποτελεσματικότητα της χρήσης κατάλληλων στίχων και μουσικών στοιχείων στη συναισθηματική έκφραση ενός τραγουδιού

Δεξιότητες

Οι μαθητές/τριες αναμένεται να:

• βρίσκουν μουσική που να ανήκει σε ένα συγκεκριμένο μουσικό στυλ στο διαδίκτυο
• συμμετέχουν σε ομάδα και να γράφουν στίχους πάνω σε ένα κοινωνικό θέμα
• προσαρμόζουν στίχους πάνω σε μουσική
• εκτελέσουν τη μουσική δημιουργία τους, αξιοποιώντας τη φωνή τους σύμφωνα με το στυλ χιπ-χοπ
• να δημιουργήσουν ηχογραφήσεις των φωνητικών εκτελέσεών τους
• να εκτελέσουν τη δημιουργία τους σε κοινό στα πλαίσια μίας εκδήλωσης/συναυλίας

Στάσεις, συμπεριφορές, αξίες

Οι μαθητές/τριες αναμένεται να:

• συνειδητοποιήσουν τη δύναμη της μουσικής ως μέσου έκφρασης και επικοινωνίας, ως μέσου διαμαρτυρίας και ως επιτελεστικής εμπειρίας στα πλαίσια μίας συναυλίας

Εκπαιδευτικοί πόροι

Μνήμη πολυτεχνείου (Φωτόδεντρο): http://photodentro.edu.gr/lor/r/8521/6526

Πλούσιο εκπαιδευτικό υλικό για τη γιορτή του Πολυτεχνείου: http://www.a-athinon.gr/?p=1665

Ροή εφαρμογής – Πορεία διδασκαλίας

Το διδακτικό σενάριο περιλαμβάνει 11 διαφορετικές δραστηριότητες:

1η διδακτική ώρα

1. Αφόρμηση: Η κοινωνική διάσταση της Μουσικής και τα τραγούδια διαμαρτυρίας
2. Ακρόαση/μελέτη τραγουδιού διαμαρτυρίας χιπ-χοπ

2η-3η διδακτική ώρα (δημιουργία ομάδων)

1. Δημιουργία στίχων χιπ-χοπ τραγουδιού
2. Έυρεση μουσικής στο στυλ της χιπ-χοπ στην πλατφόρμα Soundcloud
3. Πρόβα – φωνητική εκτέλεση
4. Ηχογράφηση ολοκληρωμένου τραγουδιού από κάθε ομάδα

4η διδακτική ώρα

1. Παρουσίαση στην τάξη
2. Αυτοαξιολόγηση - ετεροαξιολόγηση μουσικών δημιουργιών

Σχολική εκδήλωση

1. Παρουσίαση-εκτέλεση διαφορετικών τραγουδιών στη σχολική εκδήλωση

5η διδακτική ώρα

1. Αξιολόγηση παράστασης
2. Αξιολόγηση εκπαιδευτικής διαδικασίας

Φύλλα εργασίας

1ο Φύλλο εργασίας: Ακούστε το τραγούδι Shalam

Βρείτε και ακούστε το τραγούδι Shalam του Shahin Najafi στο YouTube στον παρακάτω σύνδεσμο: https://www.youtube.com/watch?v=5WCMlZ5bUiM

 

 Απαντήστε τις παρακάτω ερωτήσεις αναφορικά με το τραγούδι:

1. Πώς ονομάζεται το τραγούδι;
2. Ποιος είναι ο/η δημιουργός της μουσικής και ποιος/ποια έγραψε τους στίχους;
3. Ποια η χρονολογία δημιουργίας του τραγουδιού;
4. Ανήκει σε κάποια συλλογή/δίσκο/cd;
5. Ποιο είναι το νόημα του τραγουδιού; Εδώ θα βρείτε τη μετάφραση του τραγουδιού στα αγγλικά: https://www.musixmatch.com/lyrics/Shahin-Najafi/Salam/translation/english
6. Ποια συναισθήματα σας μεταφέρει ο καλλιτέχνης;
7. Ποια στοιχεία της μουσικής και των στίχων συνδέονται με την καταγωγή του δημιουργού (Ιράν);
8. Σε ποιο στυλ μουσικής θα το κατατάσσατε;
9. Ποια χαρακτηριστικά της μουσικής και ποια χαρακτηριστικά των στίχων πιστεύετε ότι βοήθησαν να αποκτήσει αυτό το τραγούδι τόνο διαμαρτυρίας;
10. Σας αρέσει το τραγούδι; Γιατί;
11. Σας αρέσει το βίντεο που συνοδεύει το τραγούδι; Γιατί;
12. Γιατί πιστεύετε ότι επέλεξε ο δημιουργός τη συγκεκριμένη οπτικοποίηση (βίντεο) του τραγουδιού;
13. Πιστεύετε ότι η συγκεκριμένη ανάρτηση του τραγουδιού στην πλατφόρμα YouTube είναι νόμιμη; Γιατί;

 

2ο Φύλλο εργασίας: Φτιάξτε το δικό σας τραγούδι διαμαρτυρίας

Ώρα να φτιάξετε το δικό σας χιπ-χοπ τραγούδι ακολουθώντας τα παρακάτω βήματα:

1. Φτιάξτε ένα δικό σας χιπ-χοπ ποίημα διαμαρτυρίας ως εξής: Γράψτε 10-15 στίχους έχοντας ως θέμα την έννοια της Ελευθερίας ή της Δημοκρατίας. Αποφασίστε αν το ποίημα σας θα αναφέρετε στην εποχή της εξέγερσης του Πολυτεχνείου ή σε κάποια άλλη εποχή ή ακόμα στην εποχή μας. Στόχος είναι να δημιουργήσετε ένα ποίημα με ομοιοκαταληξία. Χρήσιμα εργαλεία για να βρίσκετε λέξεις σε ομοιοκαταληξία:

https://www.flocabulary.com/warp/hip-hop-songwriting/

https://gr.azrhymes.com/  

2. Επιλέξτε ένα έτοιμο δωρεάν διαθέσιμο track hip hop στο soundcloud, το οποίο να ταιριάζει με τη συναισθηματική ατμόσφαιρα του ποιήματός σας και με τους στίχους σας. Μπορείτε να χρησιμοποιήσετε τους όρους “hip hop” instrumental και free. (Παράδειγμα: https://soundcloud.com/freehiphopbeatsforyou/free-the-passion-hifi-chill )

3. Κατεβάστε το mp3 από την επιλογή more>download file (χρειάζεται λογαριασμός facebook ή gmail).

4. Τώρα είστε έτοιμοι να κάνετε πρόβα το τραγούδι σας, ακούγοντας τη μουσική.

5. Ηχογραφήστε με το λογισμικό audacity ή μία συσκευή ηχογράφησης το τραγούδι σας.

6. Μοιραστείτε και ακούστε την στην ολομέλεια. Συζητήστε  σχετικά με τους συμμαθητές/τριές σας.

Είδος αξιολόγησης

Προτεινόμενες μορφές αξιολόγησης: διαγνωστική, διαμορφωτική και τελική μέσω ερωτημάτων, φύλλων εργασίας, φύλλων αξιολόγησης, φάκελο επιτευγμάτων.

Εργαλείο/α αξιολόγησης

Στην πρώτη φάση του σεναρίου αξιοποιήθηκε η διαγνωστική αξιολόγηση μέσω των ερωτημάτων που τέθηκαν, ώστε ο/η εκπαιδευτικός να εκτιμήσει το επίπεδο κατανόησης και εμπέδωσης των μουσικών εννοιών που χρησιμοποιούνται από τους μαθητές/τριες σύμφωνα με την προηγούμενη εμπειρία και τις προϋπάρχουσες γνώσεις τους. Ακολούθως, ο/η εκπαιδευτικός αξιοποίησε τη διαμορφωτική αξιολόγηση κατά τη διάρκεια των ομαδοσυνεργατικών δραστηριοτήτων (δύο φύλλα εργασίας) και κατά την παρουσίαση των μαθητών/τριών και τη συζήτηση πάνω στις δημιουργίες τους. Επίσης, οι ίδιοι/ες οι μαθητές/τριες αυτο-αξιολόγησαν την ομάδα τους, ετερο-αξιολόγησαν τις υπόλοιπες ομάδες μέσα σε ένα φιλικό και υποστηρικτικό πλαίσιο κατά την παρουσίαση των διαφορετικών εργασιών, αλλά και την τελική παράσταση-συναυλία. Τέλος, η ηχογράφηση του τραγουδιού ή ακόμα η βιντεοσκόπηση/ηχογράφηση της τελικής συναυλίας θα μπορούσε να αποτελέσει μέρος του φακέλου επιτευγμάτων των μαθητών και μαθητριών με στόχο τη μακροπρόθεσμη αξιολόγηση της ατομικής τους πορείας και εξέλιξης.

Φύλλο αξιολόγησης δημιουργίας τραγουδιών

Εδώ μπορεί να δοθεί ένα ερωτηματολόγιο/ρουμπρίκα ώστε να σκεφτούν, να αξιολογήσουν, να αναστοχαστούν οι μαθητές/τριες όσον αφορά τη διαδικασία που ακολούθησε η ομάδα τους για τη δημιουργία του τραγουδιού. Ερωτήσεις που μπορεί να συμπεριληφθούν είναι: Πώς αποφασίσατε τους στίχους του τραγουδιού; Ποιος πήρε την πρωτοβουλία; Πώς επιλέξατε τον ρυθμό; Είσαστε εξοικειωμένοι με το στυλ χιπ-χοπ; Πώς επιλέξατε το track που χρησιμοποιήσατε; Πώς ταιριάξατε τον τονισμό των λέξεων στον ρυθμό; Σας δυσκόλεψε η ρυθμική απαγγελία;

Φύλλο αξιολόγησης εκπαιδευτικής διαδικασίας                               

Απαντήστε στα παρακάτω ερωτήματα σημειώνοντας το κουτάκι που ταιριάζει περισσότερο με την εκτίμησή σας σχετικά με το σημερινό μάθημα:

	Ερωτήσεις	Καθόλου	Λίγο	Αρκετά	Πολύ
1	Μου άρεσε που δουλέψαμε σε ομάδες
2	Το μάθημα ήταν ενδιαφέρον
3	Μου άρεσε που χρησιμοποιήσαμε υπολογιστές και το διαδίκτυο
4	Θα ήθελες να εργάζεσαι ομαδικά και στα άλλα μαθήματα;
5	Πιστεύω ότι τα λογισμικά και το διαδίκτυο που χρησιμοποιήσαμε με βοήθησαν να κατανοήσω καλύτερα το μάθημα

Επεκτασιμότητα

• Ένα μεγάλο πρόβλημα με τα τραγούδια hip-hop είναι συνήθως η γλώσσα τους, καθώς σε πολλά τραγούδια χρησιμοποιείται υβριστικό λεξιλόγιο. Στο πλαίσιο της τάξης, θα μπορούσε να επισημανθεί ότι ενίοτε γίνεται χρήση τέτοιων λέξεων, αλλά αποτελεί μέρος της κουλτούρας της hip-hop και ραπ μουσικής και αυτό το γεγονός να αποτελέσει έναυσμα για σχετική συζήτηση πάνω στη χρήση της γλώσσας στη μουσική και πότε αυτή είναι προβληματική και προσβλητική (βλ. Kruse, 2016).
• Μία επέκταση του διδακτικού σεναρίου συμπεριλαμβάνει το μοίρασμα περισσότερων ρόλων στους μαθητές και τις μαθήτριες. Για παράδειγμα, οι μαθητές/μαθήτριες θα μπορούσαν να δημιουργήσουν ατομικά ή σε ομάδες το πρόγραμμα και την αφίσα της συναυλίας, διαφάνειες με φωτογραφικό υλικό της εποχής (βλ. http://photodentro.edu.gr/aggregator/lo/photodentro-lor-8521-6526), φωτογραφικό υλικό από σύγχρονα γκράφιτι με αντιπολεμικό ή περιεχόμενο που προάγει τη δημοκρατία και την ελευθερία, συλλογή από ηχητικό υλικό της εποχής ή ακόμα να επεξεργαστούν το ηχητικό υλικό σε μία νέα μουσική σύνθεση-κολάζ. 
• Το σενάριο μπορεί να επεκταθεί μέσω της διαθεματικής και διεπιστημονικής προσέγγισης με κύριο στόχο την προετοιμασία μίας πολύτεχνης παράστασης για τον εορτασμό του Πολυτεχνείου. Ο/η εκπαιδευτικός της Θεατρικής Αγωγής μπορεί να ετοιμάσει κάποιο θεατρικό έργο που θα πλαισιώνει τη συναυλία. Ο/η εκπαιδευτικός των Εικαστικών θα μπορούσε να κατευθύνει τους μαθητές/τριες στη δημιουργία της αφίσας και των σκηνικών της εκδήλωσης, τα οποία μπορούν να συμπεριλάβουν εικαστικές δημιουργίες των μαθητών και μαθητριών ή/και λειτουργική χρήση άλλων αντικειμένων. Ο/η Φιλόλογος θα μπορούσε να συμμετάσχει οδηγώντας τους μαθητές/τριες στην επιλογή κατάλληλων κειμένων (π.χ. ποιημάτων) για την παράσταση ή ακόμα στη συγγραφή των στίχων. Επιπλέον, οι μαθητές/μαθήτριες θα μπορούσαν να μελοποιήσουν υπάρχοντα ποιήματα με κοινωνικά θέματα, επιλέγοντάς τα με τη βοήθεια του/της Φιλολόγου.

Παραλλαγές

Το σενάριο μπορεί να προσαρμοστεί κατάλληλα και να εφαρμοστεί στην προετοιμασία όλων των σχολικών εορτών. Για παράδειγμα, η αφόρμηση για τη σχολική εορτή των Χριστουγέννων θα μπορούσε να είναι το τραγούδι και το μουσικό βίντεο που δημιουργήθηκε από μία ομάδα καλλιτεχνών για την ευαισθητοποίηση αναφορικά με την ακραία φτώχεια και πείνα στην Αιθιοπία το 1984 (Do they know it’s Christmas, Band Aid).

Βιβλιογραφία

Benedict, C., Schmidt, P., Spruce, G., & Woodford, P. (Eds.). (2015). The Oxford handbook of social justice in music education. Oxford University Press.

Friedman, J. C. (Ed.). (2013). The Routledge history of social protest in popular music. Routledge.

Κρίστοφερ, Σ. (1983). Μουσική- Κοινωνία - Εκπαίδευση. Μιχάλης Γρηγορίου, Νεφέλη, Αθήνα.

Kruse, A. J. (2016). Featherless dinosaurs and the hip-hop simulacrum: Reconsidering hip-hop’s appropriateness for the music classroom. Music Educators Journal, 102(4), 13-21.

Peddie, I. (Ed.). (2017). The resisting muse: popular music and social protest. Routledge.

Whitt, D. (Ed.). (2020). Popular Music in the Classroom: Essays for Instructors. McFarland.

Επιπλέον ψηφιακό περιεχόμενο και εργαλεία

Βίντεο από Φωτόδεντρο:

http://photodentro.edu.gr/video/handle/8522/533?locale=el

http://photodentro.edu.gr/video/r/8522/532

http://photodentro.edu.gr/video/r/8522/531

Κείμενο: http://photodentro.edu.gr/v/item/ds/8521/10008

Τραγούδια διαμαρτυρίας: https://3pointmagazine.gr/10-%CF%83%CF%80%CE%BF%CF%85%CE%B4%CE%B1%CE%AF%CE%B1-%CF%84%CF%81%CE%B1%CE%B3%CE%BF%CF%8D%CE%B4%CE%B9%CE%B1-%CE%B4%CE%B9%CE%B1%CE%BC%CE%B1%CF%81%CF%84%CF%85%CF%81%CE%AF%CE%B1%CF%82/