Πρωτοτυπία – Καινοτομία

Η οπτικοποίηση του ηλεκτρικού κυκλώματος παρέχει τη δυνατότητα, να διαπιστώσουν διαφορές και ομοιότητες μεταξύ της σύνδεσης σε σειρά και της παράλληλης σύνδεσης και να γενικεύσουν τις εφαρμογές στην καθημερινότητα.

Οι μαθητές μέσα από την διεξαγωγή ενός εικονικού πειράματος, έρχονται αντιμέτωποι με πολλές παρανοήσεις που έχουν σχέση με το ρεύμα, την τάση, την ένταση και τη σύνδεση του κυκλώματος. Τους δίνεται η δυνατότητα μέσα από το περιβάλλον εργασίας μία οπτική αναπαράσταση-απάντηση στο τι συμβαίνει σε ένα κύκλωμα όταν αλλάζουμε ένα στοιχείο του και τους οδηγεί σε χρήσιμα συμπεράσματα.

Προστιθέμενη αξία

Το ψηφιακό μαθησιακό αντικείμενο «οπτικοποίηση ηλεκτρικού κυκλώματος» παρέχει τη δυνατότητα διεξαγωγής πειράματος, μπορεί να παρατηρηθούν οι διαφορές σε ένα κύκλωμα σε παράλληλη σύνδεση και σε σειρά, τι συμβαίνει όταν αυξομειώνεται η τάση, σε σχέση με την ταχύτητα ροής των ηλεκτρονίων και τη ένταση των λαμπτήρων.

Αξιοποιούνται στο μέγιστο δυνατό βαθμό οι τεχνολογίες πληροφορίας και επικοινωνιών (Τ.Π.Ε.), καθώς αυτές, με την κατάλληλη διαχείριση και αξιοποίηση μπορούν να επιδράσουν καταλυτικά στη διεύρυνση και στον εμπλουτισμό των διδακτικών-μαθησιακών διαδικασιών, συμβάλλοντας στη δημιουργία μαθησιακών περιβαλλόντων τα οποία διευκολύνουν την πρόκληση του ενδιαφέροντος, την ενεργητική συμμετοχή και την εποικοδόμηση της γνώσης από τους μαθητές/τριες. Εισάγονται στον επιστημονικό τρόπο σκέψης, την επιστημονική μεθοδολογία: παρατήρηση, συγκέντρωση - αξιοποίηση πληροφοριών, διατύπωση υποθέσεων, πειραματικό έλεγχο τους, ανάλυση και ερμηνεία δεδομένων, εξαγωγή συμπερασμάτων, ικανότητα γενίκευσης.

Τα διδακτικά σενάρια με την αξιοποίηση των μαθησιακών αντικειμένου του φωτόδεντρου  βοηθούν στη συμπλήρωση και επέκταση του πραγματικού με το εικονικό εργαστήριο, καθώς και τη διασύνδεσή τους.

Γνωστικά – διδακτικά προβλήματα

Σύμφωνα με τη σχετική βιβλιογραφία (Χρηστίδου, 2001) οι επικρατέστερες παρανοήσεις των μαθητών που έχουν διερευνηθεί και καταγραφεί στη θεματική περιοχή των Ηλεκτρικών κυκλωμάτων είναι:

• Μονοπολικό μοντέλο: προκειμένου να λειτουργήσει ένα απλό κύκλωμα με πηγή και λάμπα και να ανάψει η λάμπα χρειάζεται μόνο ένας αγωγός που να συνδέει την πηγή με τον καταναλωτή.
• Μοντέλο των συγκρουόμενων ρευμάτων: το κύκλωμα διαρρέεται από δύο ρεύματα, με αντίθετες φορές, τα οποία «συγκρούονται» στη λάμπα και προκαλούν τη φωτοβολία.
• Μοντέλο της εξασθένισης του ρεύματος: το ηλεκτρικό κύκλωμα διαρρέεται από ρεύμα μίας, σταθερής φοράς. Ένα μέρος του ηλεκτρικού ρεύματος «καταναλώνεται» στο εσωτερικό της λάμπας.
• Μεριστικό μοντέλο: το ηλεκτρικό ρεύμα μοιράζεται εξίσου στις λάμπες, που φωτοβολούν το ίδιο.
• Επιστημονικό» μοντέλο: Το ηλεκτρικό ρεύμα ρέει στο κύκλωμα κατά μία σταθερή φορά και διατηρείται
• Μοντέλο σειράς: Το ηλεκτρικό ρεύμα επηρεάζεται διαδοχικά από κάθε στοιχείο του κυκλώματος, εφόσον περάσει από αυτό, αλλά όχι πριν.

Παιδαγωγική προσέγγιση και στρατηγικές Παιδαγωγική προσέγγιση

Η παιδαγωγική προσέγγιση είναι γνωστική.

Ακολουθούνται διαδικασίες εποικοδομητικής και διερευνητικής/ανακαλυπτικής μάθησης. Η μάθηση στην είναι μια διαδικασία προσωπικής κατασκευής της γνώσης, η οποία στηρίζεται πάνω σε προγενέστερες γνώσεις, οι οποίες τροποποιούνται κατάλληλα ώστε να ενσωματωθούν στη νέα γνώση. Κατά την διερευνητική/ανακαλυπτική μάθηση, οι μαθητές ανακαλύπτουν τη γνώση μέσα από πειραματικές διαδικασίες, με πείραμα, δοκιμής, επαλήθευσης ή διάψευσης.

Η γνωστική προσέγγιση στη διδασκαλία των Φυσικών Επιστημών, για τους μαθητές του Δημοτικού σχολείου, είναι η μέθοδος να προσεγγίζουν και να αξιοποιούν τη γνώση, για να διατυπώνουν υποθέσεις, παρατηρούν και πειραματίζονται, καταγράφουν τα συμπεράσματα και ελέγχουν τις υποθέσεις τους και εξηγούν παρόμοια φαινόμενα και γενικεύουν.

Διδακτικό μοντέλο

Το διδακτικό μοντέλο που ακολουθείται είναι η καθοδηγούμενη διερευνητική/ανακαλυπτική προσέγγιση, η οποία είναι μία παιδαγωγική στρατηγική στο πλαίσιο της οποίας, οι μαθητές/τριες ακολουθούν μεθόδους και διαδικασίες που έχουν πολλές ομοιότητες με αυτές των ερευνητών και σκοπός του είναι η οικοδόμηση της γνώσης. Περιλαμβάνει τις φάσεις, της εμπλοκής-προσανατολισμού, της αναγνώρισης της πρότερης γνώσης, της έρευνας, της διατύπωσης και έλεγχου υποθέσεων της ερμηνείας,  των αποτελεσμάτων και της συζήτησης.

Ο/Η εκπαιδευτικός έχει το ρόλο του εμψυχωτή, του διευκολυντή και του καθοδηγητή, υποστηρίζει τις προσπάθειες των μαθητών και τους παροτρύνει να πειραματιστούν με τα εργαλεία του μαθησιακού αντικειμένου, παράλληλα υποστηρίζει τους πιο αδύναμους μαθητές με κατάλληλο τρόπο.

Διδακτικές στρατηγικές / τεχνικές

Το διδακτικό μοντέλο που ακολουθείται είναι η καθοδηγούμενη διερευνητική/ανακαλυπτική προσέγγιση, η οποία είναι μία παιδαγωγική στρατηγική στο πλαίσιο της οποίας, οι μαθητές/τριες ακολουθούν μεθόδους και διαδικασίες που έχουν πολλές ομοιότητες με αυτές των ερευνητών και σκοπός του είναι η οικοδόμηση της γνώσης. Περιλαμβάνει τις φάσεις, της εμπλοκής-προσανατολισμού, της αναγνώρισης της πρότερης γνώσης, της έρευνας, της διατύπωσης και έλεγχου υποθέσεων της ερμηνείας,  των αποτελεσμάτων και της συζήτησης.

Ο/Η εκπαιδευτικός έχει το ρόλο του εμψυχωτή, του διευκολυντή και του καθοδηγητή, υποστηρίζει τις προσπάθειες των μαθητών και τους παροτρύνει να πειραματιστούν με τα εργαλεία του μαθησιακού αντικειμένου, παράλληλα υποστηρίζει τους πιο αδύναμους μαθητές με κατάλληλο τρόπο.

Στοχευόμενο κοινό (ομάδα-στόχος ή σε ποιους απευθύνεται)

Το σενάριο απευθύνεται σε μαθητές της Ε΄ τάξης Δημοτικού. Η οπτικοποίηση του διδακτικού αντικειμένου (https://photodentro.edu.gr/v/item/ds/8521/6207), δίνει την δυνατότητα και σε μαθητές με τυχόν μαθησιακές δυσκολίες, στη σύνδεση της υπάρχουσας γνώσης με τη νέα πληροφορία για την απόκτηση νέας γνώσης. Με αυτό τον τρόπο κεντρίζεται το ενδιαφέρον τους, εξασφαλίζεται η ταχύτερη γνώση και η ανάπτυξη της δημιουργικότητάς τους.

Γλώσσα στοχευόμενου κοινού

ελληνικά

Εκτιμώμενος χρόνος υλοποίησης σεναρίου (διάρκεια)

μικρή διάρκεια: έως 3 ώρες

Μικρή διάρκεια έως 2 διδακτικές ώρες.

Το σενάριο υλοποιείται στο πλαίσιο ενός διδακτικού δίωρου, που καλύπτει την διδακτική ενότητα ΦΕ8: σύνδεση σε σειρά και παράλληλη σύνδεση σελ 119 του τετραδίου εργασιών. (http://ebooks.edu.gr/ebooks/v2/classcoursespdf.jsp?classcode=K05

Χώρος υλοποίησης

Το μάθημα γίνεται στο εργαστήριο πληροφορικής ή σε γωνιά υπολογιστή στην τάξη. Εναλλακτικά,. Η διδακτική προσέγγιση περιέχει κυρίως στοιχεία εποικοδομητικής μάθησης, με επιπρόσθετα στοιχεία μπορούν οι μαθητές/τριες να χρησιμοποιούν φορητές συσκευές. Οι μαθητές σε ομάδες δύο ή τριών ατόμων. ανάλογα με τον αριθμό των υπολογιστών χρησιμοποιούν το ψηφιακό μαθησιακό αντικείμενο από το φωτόδεντρο,διερευνητικής -κυρίως- αλλά και ανακαλυπτικής μάθησης, ενώ επιδιώκονται γνωστικές συγκρούσεις.

Ενορχήστρωση τάξης

Το σενάριο ακολουθεί το διδακτικό μοντέλο της διερευνητικής - ανακαλυπτικής μάθησης. Περιλαμβάνει τις φάσεις της εμπλοκής-προσανατολισμού, της αναγνώρισης της πρότερης γνώσης, της έρευνας, της ερμηνείας των αποτελεσμάτων και της συζήτησης

Οι μαθητές θα εργαστούν σε ομάδες των 2-3 ατόμων ενισχύοντας την ομαδοσυνεργατική διαδικασία. Ο εκπαιδευτικός έχει το ρόλο του συντονιστή και συμβούλου για τις ομάδες των μαθητών/τριων του, σε συνεργασία με τον/την εκπαιδευτικό εφαρμόζουν τη διδακτική τεχνική του και ερωταποκρίσεων, της αναγνώρισης της πρότερης γνώσης μέσω του καταιγισμού ιδεών, για να καθοδηγηθούν και να φτάσουν σε συμπέρασμα κατά την υλοποίηση των δραστηριοτήτων.

Απαιτήσεις εφαρμογής σεναρίου Προαπαιτούμενες γνώσεις των μαθητών

Οι μαθητές/τριες έχουν εισαχθεί στην έννοια του ηλεκτρισμού μέσα από την καθημερινή εμπειρία όσο και από τις προηγούμενες ενότητες του Βιβλίου του μαθητή http://ebooks.edu.gr/ebooks/v/html/8547/2190/Fysika_E-Dimotikou_html-empl/index_6.html

Για να πραγματοποιηθεί το συγκεκριμένο σενάριο πρέπει να έχει γίνει μία εισαγωγή στους μαθητές στο απλό ηλεκτρικό κύκλωμα και συγκεκριμένα στα στοιχεία τα οποία αποτελείται και στον συμβολισμό τους. Θα πρέπει επιπλέον να έχουν παρουσιαστεί στους μαθητές τα δύο βασικά ηλεκτρικά μεγέθη, της τάσης και της έντασης.

Απαιτούμενα βοηθητικά υλικά και εργαλεία

Οι μαθητές/τριες αλληλεπιδρούν με το ψηφιακό μαθησιακό αντικείμενο «Οπτικοποίηση ηλεκτρικού κυκλώματος» (https://photodentro.edu.gr/v/item/ds/8521/6207) από το φωτόδεντρο. Για την υλοποίηση του σεναρίου προτείνεται να χρησιμοποιηθεί από την κάθε ομάδα ηλεκτρονικός υπολογιστής ή εναλλακτικά φορητή συσκευή. Για την καταγραφή των παρατηρήσεων και των συμπερασμάτων, προτείνεται να δοθούν 2 φύλλα εργασίας: ένα για την ανίχνευση/ανάδειξη προϋπαρχουσών/εναλλακτικών ιδεών για το ηλεκτρικό κύκλωμα και ένα με δραστηριότητες στο εικονικό εργαστήριο.

Απαιτούμενη προετοιμασία

Για το εκπαιδευτικό σενάριο με την προσομοίωση «Οπτικοποίηση ηλεκτρικού κυκλώματος» https://photodentro.edu.gr/v/item/ds/8521/6207, παρουσιάζεται ένα βασικό ηλεκτρικό κύκλωμα με διακόπτες και λαμπτήρες.

Το μαθησιακό αντικείμενο δίνει τη δυνατότητα στους μαθητές/τριες να πειραματιστούν να κάνουν υποθέσεις και να εξάγουν συμπεράσματα, χρησιμοποιώντας και τοποθετώντας διακόπτες και λαμπτήρες σε διάφορες θέσεις, αυξομειώνοντας την τάση της πηγής παρατηρώντας παράλληλα την ταχύτητα ροής των ηλεκτρόνιων στο κύκλωμα και της έντασης των λαμπτήρων.

Διδακτικοί στόχοι Ειδικοί διδακτικοί στόχοι (κατά Bloom) Ως προς γνωστικό τομέα

Σύμφωνα με το βιβλίο δασκάλου « Φυσικά Ε΄ Δημοτικού -Ερευνώ και Ανακαλύπτω» σελ. 168 και  του  Αναλυτικού Προγράμματος Σπουδών των Φυσικών, «Ερευνώ το Φυσικό Κόσμο» (http://ebooks.edu.gr/info/cps/24aps_erebno_to_fisiko_kosmo.pdf, σ. 512), μετά την υλοποίηση του σεναρίου οι μαθητές/τριες, αναμένεται να:

1. περιγράφουν τη λειτουργία του απλού ηλεκτρικού κυκλώματος και πώς κυκλοφορεί το ρεύμα μέσα σε αυτό.
2. αναγνωρίζουν πότε έχουμε ανοιχτό κύκλωμα και τι συμβαίνει με το ρεύμα και την τάση σε αυτή την περίπτωση
3. κατανοούν την επίδραση που έχει η αλλαγή της τιμής της τάσης (αιτία) σε ένα απλό κύκλωμα.
4. κατανοούν την διαφορετική λειτουργία του ηλεκτρικού ρεύματος στην περίπτωση σε σειρά ή παράλληλης σύνδεσης
5. ερμηνεύουν τις διαφορές και ομοιότητες μεταξύ της σύνδεσης σε σειρά και της παράλληλης σύνδεσης
6. να διαπιστώσουν οι μαθητές ότι οι ηλεκτρικές συνδέσεις στα σπίτια μας είναι παράλληλες - εφαρμογή της παράλληλης συνδεσμολογίας στην ζωή μας.

Ως προς συναισθηματικό τομέα

Με την υλοποίηση του σεναρίου οι μαθητές/τριες θα πρέπει αξιοποιώντας και ερμηνεύοντας τις οπτικές αναπαραστάσεις της οπτικοποίησης του ηλεκτρικού κυκλώματος, να αποκαταστήσουν παρανοήσεις σχετικά με η δομή και λειτουργία των ηλεκτρικών κυκλωμάτων, να κατανοήσουν την διαφορετική λειτουργία του ηλεκτρικού ρεύματος στην περίπτωση σε σειρά ή παράλληλης σύνδεσης και την εφαρμογή στην καθημερινή ζωή. Αυτό συνεισφέρει στην απόκτηση  δεξιοτήτων, συλλογής, οργάνωσης, ανάλυσης και επεξεργασίας δεδομένων, ενισχύεται ο διάλογος και η συνεργασία μεταξύ των, προάγεται η αυτενέργεια και η κριτική σκέψη και οικοδομείται η νέα γνώση αναλαμβάνοντας οι μαθητές/τριες, κεντρικό και ενεργητικό ρόλο στη μαθησιακή διαδικασία.

Ως προς ψυχοκινητικό τομέα

Με την υλοποίηση του σεναρίου οι μαθητές και οι μαθήτριες αναμένεται να:

• αναπτύξουν δεξιότητες χειρισμού δυναμικών πειραμάτων (οπτικοποιήσεων) φαινομένων
• επικεντρωθούν στις πρακτικές διερεύνησης και μελέτης των φυσικών φαινομένων μέσα από παρατηρήσεις-πειράματα και συλλογή, δεδομένων, την ανάπτυξη ιδεών, υποθέσεων και μοντέλων και λογικούς ελέγχους των υποθέσεων, με στόχο την ολοκλήρωση δραστηριοτήτων και αξιοποίησή τους στο πλαίσιο της καθημερινής τους ζωής.
• αξιοποιήσουν τις τεχνολογίες πληροφορίας και επικοινωνιών (Τ.Π.Ε.), οι οποίες μπορούν να επιδράσουν στη διεύρυνση και στον εμπλουτισμό των διδακτικών-μαθησιακών διαδικασιών, συμβάλλοντας στη δημιουργία μαθησιακών περιβαλλόντων τα οποία διευκολύνουν την πρόκληση του ενδιαφέροντος, την ενεργητική συμμετοχή και την εποικοδόμηση της γνώσης από τους μαθητές.
• αναπτύξουν δεξιότητες στην επικοινωνία και συνεργασία με τους άλλους

Είδος αξιολόγησης

1. Αξιολόγηση μέσω των δραστηριοτήτων

Η αξιολόγηση των μαθησιακών αποτελεσμάτων των μαθητών/τριων, θα διεξαχθεί κατά τη διάρκεια της υλοποίησης του διδακτικού σεναρίου και της διδασκαλίας, με ανάλυση του προφορικού λόγου των μαθητών (συζητήσεις ανάμεσα στους μαθητές και ανάμεσα στους μαθητές και στον εκπαιδευτικό), παρατήρησης της συμμετοχής και του ενδιαφέροντος των και του γραπτού λόγου των μαθητών (γραπτές απαντήσεις μαθητών στις ερωτήσεις του φύλλου εργασίας και των ασκήσεων στο τετράδιο του μαθητή της διδακτικής ενότητας).

Επιδιώκεται να αξιολογηθούν όχι μόνο οι γνώσεις, αλλά και οι δεξιότητες και οι στάσεις που ανέπτυξαν οι μαθητές.

2. Αξιολόγηση άλλης μορφής

Στο τέλος του κεφαλαίου 6 «Ηλεκτρισμός» ελέγχεται η διατήρηση γνώσης και η απόκτηση μεταγνωστικών δεξιοτήτων.

Η Αξιολόγηση μπορεί να πραγματοποιηθεί και με την χρήση του Εργαλείου εννοιολογικής χαρτογράφησης του φωτόδεντρου (http://photodentro.edu.gr/lor/handle/8521/3423) όπου οι μαθητές καλούνται να κατασκευάσουν εννοιολογικό χάρτη με τις διδαχθείσες έννοιες και σύνδεσης μεταξύ των.

Ακόμα με τη χρήση φύλλου αυτοαξιολόγησης συγκρίνοντας τις υποθέσεις τους στα ερωτήματα με τα συμπεράσματα τους (Ανασκόπηση – σύγκριση μεταξύ των ιδεών και των τελικών συμπερασμάτων).

Αξιολόγηση σεναρίου

1. Αξιολόγηση ως προς το θέμα του σεναρίου

Μετά την υλοποίηση του σεναρίου συμπληρώνεται ο πίνακας 1.

Πίνακας 1. Αξιολόγηση σεναρίου ως προς το θέμα του

Θέμα	Ανεπαρκώς (1)	Ικανοποιητικά (2)	Πολύ καλά (3)
Ευθυγράμμιση με το αναλυτικό πρόγραμμα
Ανταπόκριση στο γνωστικό επίπεδο των μαθητών
Χρόνος υλοποίησης
Σχόλια

2. Αξιολόγηση ως προς την παιδαγωγική προσέγγιση

Μετά την υλοποίηση του σεναρίου συμπληρώνεται ο πίνακας 2.

Πίνακας 2. Αξιολόγηση σεναρίου ως προς την παιδαγωγική προσέγγιση

Παιδαγωγική προσέγγιση	Ανεπαρκώς (1)	Ικανοποιητικά (2)	Πολύ καλά (3)
Διδακτικό μοντέλο
Διδακτικές τεχνικές
Σχόλια

Επεκτασιμότητα

Το παραπάνω σενάριο μπορεί να επεκταθεί και σε άλλες Θεματικές περιοχές όπως αυτή της ασφάλειας των παιδιών από τη χρήση του ηλεκτρικού ρεύματος, σύμφωνα με το αντίστοιχο μάθημα, που υπάρχει στην ενότητα του Ηλεκτρισμού στο Ερευνώ το Φυσικό Κόσμο της Ε΄ τάξης του δημοτικού, με την αξιοποίηση μαθησιακών αντικειμένων του Φωτόδεντρου με στόχο, οι μαθητές/τριες:

• να διαπιστώσουν τα αποτελέσματα του βραχυκυκλώματος σε ένα ηλεκτρικό κύκλωμα και τη χρησιμότητα της ασφάλειας, με το βίντεο (http://photodentro.edu.gr/video/r/8522/966) «Βραχυκύκλωμα και Ασφάλειες», που παρουσιάζει τις συνθήκες υπό τις οποίες μπορεί σε ένα κύκλωμα να δημιουργηθεί βραχυκύκλωμα καθώς και εξήγηση του πως λειτουργεί μια ασφάλεια.
• να κατανοήσουν τη λειτουργία των αγωγών και μονωτών:
  • αρχικά με το βίντεο «Αγωγοί και Μονωτές» (http://photodentro.edu.gr/video/r/8522/960). Το μαθησιακό αντικείμενο παρουσιάζει πείραμα για τη διερεύνηση της ηλεκτρικής αγωγιμότητας διάφορων υλικών μέσω της σύνδεσής τους σε ένα ηλεκτρικό κύκλωμα και στην συνέχεια μέσω των δυναμικών οπτικών αναπαραστάσεων «ηλεκτρόνια και αγωγοί» (http://photodentro.edu.gr/aggregator/lo/photodentro-lor-8521-1596) και «Ηλεκτρόνια και μονωτές» (https://photodentro.edu.gr/lor/r/8521/1597). Τα μαθησιακά αντικείμενο προσφέρονται για υποστήριξη της διδασκαλίας της έννοιας «αγωγοί και μονωτές» και αναπαριστούν την κίνηση των ελεύθερων ηλεκτρονίων.
  • Πειραματικά, με την δυναμική οπτική αναπαράσταση ενός απλού ηλεκτρικού κυκλώματος (http://photodentro.edu.gr/aggregator/lo/photodentro-lor-8521-10812), όπου χρησιμοποιώντας τα διαθέσιμα υλικά και τοποθετώντας τα στην θέση του διακόπτη διαπιστώνουν, ποιά επιτρέπουν να περάσει το ρεύμα, ώστε να ανάψει η λάμπα (αγωγοί και μονωτές).

Βιβλιογραφία

Χρηστίδου, Β. (2001). Ηλεκτρισμός. Στο Κουλαϊδής, Β. (Επιμ.), Διδακτική των Φυσικών Επιστημών, τόμος Β΄, (μέρος Α, κεφάλαιο 3, σελ. 79-103). Πάτρα: Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο.

Αναλυτικό πρόγραμμα σπουδών για το μάθημα «Ερευνώ τον φυσικό κόσμο», http://ebooks.edu.gr/info/cps/24aps_erebno_to_fisiko_kosmo.pdf

«Φυσικά» Ε' Δημοτικού Ερευνώ και Ανακαλύπτω Βιβλίο Μαθητή, Αναθεωρημένη έκδοση 10-0197, ΙΤΥΕ «ΔΙΟΦΑΝΤΟΣ», http://ebooks.edu.gr/ebooks/v/html/8547/2190/Fysika_E-Dimotikou_html-empl/

«Φυσικά» Ε΄ Δημοτικού Ερευνώ και Ανακαλύπτω Τετράδιο Εργασιών, ΙΤΥΕ «ΔΙΟΦΑΝΤΟΣ», http://ebooks.edu.gr/ebooks/v2/classcoursespdf.jsp?classcode=K05

«Φυσικά» Ε΄ Δημοτικού Ερευνώ και Ανακαλύπτω, Βιβλίο Δασκάλου, ΙΤΥΕ «ΔΙΟΦΑΝΤΟΣ», http://ebooks.edu.gr/ebooks/v2/classcoursespdf.jsp?classcode=K05