Πρωτοτυπία – Καινοτομία

Η πρωτοτυπία του σεναρίου έγκειται στην αξιοποίηση παιδαγωγικών θεωρητικών προσεγγίσεων για τη διδασκαλία, τη θεωρητική και τη πρακτική κατάκτηση εννοιών που συσχετίζονται με το έντονο πεταλούδα της Ρόδου Callimorpha quadripunctaria και των βιολογικών εννοιών που διαπραγματεύονται με τη σχέση της συγκεκριμένης πεταλούδας με το οικολογικό σύστημα στο οποίο ζουν και αναπτύσσονται. 

Προστιθέμενη αξία

Το σενάριο δε βασίζεται μόνο στην απλή γνώση και απομνημόνευση γενικών εννοιών για την πεταλούδα της Ρόδου Callimorpha quadripunctaria. Επιχειρείται η βαθύτερη,  κριτική κατανόηση, θεωρητική και πρακτική εφαρμογή γνώσεων και βιολογικών εννοιών που σχετίζονται με τη πεταλούδα της Ρόδου Callimorpha quadripunctaria στην καθημερινή ζωή μέσω της εκπαιδευτικής εκδρομής στην κοιλάδα των Πεταλούδων στη Ρόδο. Μετατοπίζονται οι διδακτικοί στόχοι από την ανάκληση σε ανώτερες δυνατότητες ανάλυσης, σύνθεσης και αξιολόγησης. Στο παρόν σενάριο συνδυάζεται η θεωρία με καθημερινά εικονικά, συμβολικά παραδείγματα της πεταλούδας της Ρόδου Callimorpha quadripunctaria με τη χρήση χαρτονιών, βελουτέ, ζωγραφιών και κόμικ. 

Γνωστικά – διδακτικά προβλήματα

Αποδίδεται συνήθως έμφαση στην απομνημόνευση βιολογικών εννοιών όπως αυτές του είδους του βιοτόπου της κοιλάδας, της συνομοταξίας, της κλάσης, της τάξης, της οικογένειας, του είδους. Δηλαδή, η διδασκαλία αρκείται σε κατώτερες γνωστικές διεργασίες, και όχι σε ανώτερες όπως αυτές της θεωρητικής και της πρακτικής εφαρμογής, της ανάλυσης, και της σύνθεσης. Κρίνεται αναγκαίο, λοιπόν, και απαραίτητο να αναπτυχθούν και να καλλιεργηθούν δεξιότητες βιολογικού εγγραμματισμού.

Παιδαγωγική προσέγγιση και στρατηγικές Παιδαγωγική προσέγγιση

Το παρόν διδακτικό σενάριο υιοθετεί μία μαθητοκεντρική και διερευνητική και παιδαγωγική προσέγγιση, μέσα από βιωματικές, συνεργατικές  και δημιουργικές δραστηριότητες. Ο ρόλος των εκπαιδευτικών καθίσταται διευκολυντικός και καταλυτικός, καθώς μέσω του σεναρίου καλούνται να βοηθήσουν τους μαθητές και τις μαθήτριες να εκπληρώσουν επιτυχώς τις δραστηριότητες του σεναρίου οι οποίες ανήκουν στις φάσεις του μοντέλου 5Ε• δηλαδή: ενεργοποίηση, εξερεύνηση, εξήγηση, εφαρμογή και αξιολόγηση. Ο τρόπος εργασίας των μαθητών προτείνεται να είναι συνεργατικός, με σκοπό να συμμετάσχουν παραγωγικά, ομαδοσυνεργατικά και αποτελεσματικά στη μαθησιακή διαδικασία και στην προσπάθεια κατάκτησης των εκάστοτε βιολογικών εννοιών. Αξιοποιούνται ποικίλες στρατηγικές διδασκαλίας, όπως αυτές της διδακτικής τεχνικής brainstorming, της έρευνας σε λεξικά, της ομαδικής σενεργασίας, αποτέλεσμα της οποίας προκύπτει η σύνθεση δημιουργικών έργων σχετικών με βιολογικές έννοιες όπου συναρτώνται με το έντομο πεταλούδα της Ρόδου Callimorpha quadripunctaria. Επιπρόσθετες διδακτικές τεχνικές οι οποίες χρησιμοποιούνται είναι: η ανάλυση, η κριτική σύγκριση σύνθετων βιολογικών ορισμών. Επιδιώκεται, επίσης, η αξιολόγηση, ο αναστοχασμός και η καλλιέργεια μεταγνωστικών δεξιοτήτων μέσα από ερωτηματολόγια και πίνακες. 

Διδακτικό μοντέλο

Στο σενάριο υϊοθετείται μία διερευνητική και μαθητοκεντρική παιδαγωγική προσέγγιση. Παρουσιάζονται στοιχεία εποικοδομητικής, ομαδό - συνεργατικής, βιωματικής και κριτικής. Η θεωρία της μάθησης στην οποία στηρίζεται το σενάριο είναι η πολιτισμική οικοδόμηση των γνώσεων υπό ένα πολιτισμικό πρίσμα. 

Διδακτικές στρατηγικές / τεχνικές

-διερευνητική προσέγγιση: ενεργή χρήση μοντέλου 5Ε 

-brainstorming 

-βιωματική μάθηση, 

-καθοδηγούμενη ανακάλυψη,  

-συζήτηση συνεργατικού χαρακτήρα, 

-αυτοαξιολόγηση,

-αναστοχασμός,

-δημιουργική έκφραση μέσω της δημιουργίας της πεταλούδας της Ρόδου με βελουτέ, χαρτόνια, χάντρες,  βελονάκι, κλωστές, προκειμένου να δημιουργηθεί μια ζωγραφιά και ένα κόμικ ως αποτέλεσμα συλλογικού έργου της εκάστοτε τάξης.  

Στοχευόμενο κοινό (ομάδα-στόχος ή σε ποιους απευθύνεται)

μαθητές και μαθήτριες Στ' τάξης δημοτικού σχολείου

Γλώσσα στοχευόμενου κοινού

ελληνικά

Εκτιμώμενος χρόνος υλοποίησης σεναρίου (διάρκεια)

μεσαία διάρκεια: από 4 ώρες έως 1 μήνα

Χώρος υλοποίησης

σχολική τάξη

Ενορχήστρωση τάξης

Διδασκαλία: μαθητοκεντρική, συνεργατική, διαδραστική, διεργασιακή, χωρισμός θρανίων σε ζεύγη

Οργάνωση τάξης: χαρτόνια, βελουτέ, ξυλομπογιές, νερομπογιές, στυλό, μαύρα μαρκαδοράκια για σχεδιασμό περιγραμμάτων

Εκπαιδευτικός: ρόλος καθοδηγητικός, συμβάλλει καθοδηγητικά στην ανακαλυπτική μάθηση

Απαιτήσεις εφαρμογής σεναρίου Προαπαιτούμενες γνώσεις των μαθητών

βασικές γνώσεις για τα έντομα

κατανόηση της έννοιας του περιβάλλοντος, απόδοση παραδειγμάτων στην πραγματικότητα

κατανόηση της έννοιας του φυσικού περιβάλλοντος, απόδοση παραδειγμάτων στην καθημερινότητα

γνώσεις για τις βασικές ανάγκες των φυσικών οργανισμών

ικανότητα πρατήρησης φυσικών φαινομένων και ζωντανών οργανισμών: επισστημονική παρατήρηση, αποτύπωση και καταγραφή.

Απαιτούμενα βοηθητικά υλικά και εργαλεία

Τα υλικά που χρησιμοποιούνται είναι κλωστές, βελονάκι, βελουτέ και χαρτόνι για την κατασκευή πεταλούδων, τη δημιουργία κολιέ με πεταλούδες και η χρήση φωτογραφιών με τις πεταλούδες

Απαιτούμενη προετοιμασία

Κρόνεται η απαραίτητη προετοιμασία για διάταξη των θρανίων της τάξης σε ζεύγη.

Διδακτικοί στόχοι Ειδικοί διδακτικοί στόχοι (κατά Bloom) Ως προς γνωστικό τομέα

• Απομνημόνευση: Αναγνώριση, εντοπισμός, αναφορά βασικών χαρακτηριστικών της πεταλούδας της Ρόδου 
• Κατανόηση: Εξήγηση, ερμηνεία, παράδοση παραδειγμάτων για τον ορισμό της κοιλάδας, του βιότοπο, του είδους, του γένους. 
• Εφαρμογή: Αναγνώριση της πεταλούδας της Ρόδου στο φυσικό της περιβάλλον, σε φωτογραφίες από διαδίκτυο/ έντυπες, σκιαγράφηση και επίδειξη των βασικών χαρακτηριστικών της πεταλούδας της Ρόδου σε ζωγραφιά. 
• Ανάλυση: Παρατήρηση, ταυτοποίηση της πεταλούδας της Ρόδου, διαφοροποίηση της πεταλούδας της Ρόδου από άλλες πεταλούδες,  
• Κρίση - Αξιολόγηση: Άσκηση κριτικής σε προφορικό/ γραπτό λόγο σχετικό με την πεταλούδα της Ρόδου, σύγκριση των εννοιών της κοιλάδας, του βιοτόπου, του είδους, του γένους, δυνατότητα υποθέσεων για τα γενικά χαρακτηριστικά των πεταλούδων. 
• Δημιουργία - Σύνθεση - Παραγωγή:  Δημιουργία, σχεδίαση ζωγραφιάς, παραγωγή άρθρου, μικρού κειμένου, κατασκευή πλεκτού πεταλούδας με βελονάκι, παραγωγή κόμικ για την πεταλούδα της Ρόδου. 

 

Ως προς συναισθηματικό τομέα

• ενθάρρυνση για τη συμμετοχή στις δραστηριότητες που περιλαμβάνουν την κατασκευή χειροτεχνίας η οποία αντιπροσωπεύει την πεταλούδα της Ρόδου και τη συγγραφή επιστολής προς την πεταλούδα της Ρόδου,
• παρότρυνση ενδιαφέροντος κατά την πρακακολούθηση φωτογραφιών και βίντεο για την πεταλούδα της Ρόδου,
• υποκίνηση για την προσεκτική παρατήρηση και συντονισμό κατά τη διαδικασία κατασκευής αναπαραστάσεων των χεροτεχνιώ και των φυσικών αναπαρστάσεων των πεταλούδων στην τάξη,
• έκφραση συναισθημάτων θαυμασμού, υποκίνηση περιέργειας για το φυσικό φαινόμενο της μετανάστευσης της πεταλούδας της Ρόδου
• πρόκληση υπεράσπισης της ιδέας ότι η βιοποικιλότητα και τα έντομα είναι σημαντικά για το περιβάλλον,
• ενθάρρυνση για ευαισθητοποίηση της τοπικής κοινωνίας για την Κοιλάδα των πεταλούδων.

Ως προς ψυχοκινητικό τομέα

• κατασκευή χειροτεχνιών από χαρτόνια, βελουτέ, βελονάκι και κλωστές για τη δημιουργία της πεταλούδας της Ρόδου,
• παρουσίαση ζωγραφιών, χειροτεχνιών, κόμικ που κατασκευάστηκαν στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων για την πεταλούδα της Ρόδου στην ολομέλεια της τάξης και στο αντίστοιχο τμήμα της ίδιας τάξης,
• συζήτηση μεταξύ συμμαθητών στα πλαίσια ομαδό-συνεργατικής διδασκαλίας για την πρόληψη, λήψη μέτρων σχετικά με την επικινδυνότητα πιθανής εξαφάνισης της πεταλούδας της Ρόδου,
• συμμετοχή σε επιχειρήματα από αποδεικτικά στοιχεία (NGSS, 2013) για την υποστήριξη της θέσης των μαθητών και των μαθητριών για την ύπαρξη ανάγκης ή όχι για την υπεράσπιση και την προστασία της πεταλούδας της Ρόδου,
• σύνθεση ποιήματος και επιστολής για την πεταλούδα της Ρόδου.

Πεταλούδα της Ρόδου Callimorpha quadripunctaria: μοντέλο 5Ε για το σχεδιασμό δραστηριοτήτων

Είδος αξιολόγησης

Αξιολόγηση μαθητών

1. Αξιολόγηση μέσω δραστηριοτήτων

Η αξιολόγηση των μαθησιακών αποτελεσμάτων των μαθητών και των μαθητριών πραγματοποιείται μέσα από την ολοκλήρωση των οργανωμένων δραστηριοτήτων του σεναρίου, οι οποίες στοχεύουν στην επίτευξη των διδακτικών στόχων. Συγκεκριμένα:

• αντιστοίχιση των εννοιών με βασικούς όρους (βιότοπος, κύκλος ζωής, τάξη, συνομοταξία, κλπ.),
• ερωτήσεις τύπου σωστό - λάθος: έλεγχος γνώσεων των μαθητών/ μαθητριών για τα χαρακτηριστικά και την ταξινομική κατάσταση της πεταλούδας της Ρόδου,
• συμπλήρωση κενών προτάσεων για τη δοκιμή της κατανόησης των σταδίων του κύκλου ζωής, του είδους και του βιοτόπου,
• καλλιτεχνική αναπαράσταση του κύκλου ζωής με εικόνες και σύντομες λεζάντες,
• δημιουργική γραφή: Οι μαθητές καλούνται να γράψουν ένα γράμμα ή ποίημα προς την πεταλούδα, ενσωματώνοντας όσα έμαθαν, και να εκφράσουν συναισθήματα και στάσεις για την προστασία της φύσης.

Με τις δραστηριότητες δύναται να ενθαρρυνθεί η αυτοέκφραση, η συμμετοχή, η συνεργασία, η εφαρμογή των γνώσεων σε δημιουργικά πλαίσια.

2. Αξιολόγηση άλλης μορφής

Η αξιολόγηση μπορεί να συμπληρωθεί με:

• Εργασία στο σπίτι (π.χ. παρατήρηση εντόμων στη φύση, ζωγραφική, μικρή πααρουσίαση σε PowerPoint με θέμα την πεταλούδα της Ρόδου),
• Αναστοχασμός με ερωτήσεις: <<Τι έμαθα;>>, <<Τι με εντυπωσίασε;>>, <<Πώς μπορώ να προστατεύσω τη φύση;>>
• Αξιοποίηση μαθησιακών αντικειμένων και εργαλείων ΤΠΕ, π.χ.: δημιουργία σύντομου βίντεο με εργαλεία όπως το Canvas για τον κύκλο ζωής της πεταλούδας.
• έλεγχος διαστήρησης γνώσεων  μετά από 1-2 εβδομάδες π.χ. κουίζ επανάληψης ή προφορική συζήτηση

Αξιολόγηση σεναρίου

Το παρόν εκπαιδευτικό σενάριο δεν έχει υλοποιηθεί ακόμη.

Σχόλια: Το σενάριο ευθυγραμμίζεται με το Αναλυτικό Πρόγραμμα Φυσικών Επιστημών και Γλώσσας για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Η διεπιστημονική προσέγγιση ενισχύει το ενδιαφέρον των μαθητών/τριών. Ο χρόνος υλοποίησης του παρόντος εκπαιδευτικού σεναρίου απαιτεί καλή οργάνωση, αφού συνδυ'αζει επιστημονική παρατήρηση, δημιουργική έκφραση, χειροτεχνίες, χρήση γλώσσας και συγγραφή.

2.  Αξιολόγηση ως προς την παιδαγωγική προσέγγιση

Διδακτικό Μοντέλο: 5Ε, διερευνητική μάθηση.

Διδακτικές τεχνικές: συνεργατική, δημιουργική, κατευθυνόμενη παρατήρηση.

Σχόλια: Το μοντέλο 5Ε εφαρμόζεται αποτελεσματικά και κάθε φάση του υποστηρίζεται από δραστηριότητες ενεργητικής μάθησης. Οι μαθητές κινητοποιούνται να μάθουν μέσα από κατασκευές, παρατήρηση, δημιουργία, γραφ, συνδέοντας το περιεχόμενο με την πραγματική ζωή.

 

 

 

Επεκτασιμότητα

Το παρόν διδακτικό σενάριο μπορεί να επεκταθεί ως προς του διδακτικούς στόχους, με τη προσπάθεια σύνδεσης με την κλιματική αλλαγή, την απώλεια της βιοποικιλότητας.

Αναφορικά με τις δραστηριότητες, το διδακτικό σενάριο θα μπορούσε να επεκταθεί με τη δημιουργία αφίσας για την προστασία της πεταλούδας.

Σχετικά με την αξιοποίηση τεχνολογιών, θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν οι εφαρμογές Genially (https://genial.ly), Twine (https://twinery.org), Construct 3 (https://editor.construct.net), Unity (https://unity.com), προκειμένου να απεικονιστεί  και παρουσιαστεί διαδραστικά και βιωματικά η πεταλούδα της Ρόδου Callimorpha quadripunctaria.

Βιβλιογραφία

Vygotsky, L. (1978). Mind in Society: The Development of Higher Phychological Processes. Harvard University Press.

Η δραστηριότητα σχεδιάστηκε με βάση τη θεωρία της Ζώνης Επικείμενης Ανάπτυξης του Vygotsky: η μάθηση επιτυγχάνεται ομαδό-συνεργατικά, οι μαθητές και οι μαθήτριες ανταλλάσσουν απόψεις για τους ορισμούς της κοιλάδας, του βιοτόπου, του γένους, του είδους, της κλάσης, της συνομοταξίας, της βιοποικιλότητας. Ο/η εκπαιδευτικός έχει ρόλο διαμεσολαβητικό, διευκολυντικό, προκειμένου οι μαθητές και οι μαθήτριες να μεταβούν στο Επίπεδο Δυνητικής τους Ανάπτυξης, κατανοώντας σε θεωρητικό και σε πρακτικό επίπεδο τη σημασία για διατήρηση ύπαρξης της πεταλούδας της Ρόδου Callimorpha quadripunctaria, αποκτώντας τις δυνατότητες κρίσης, εμπέδωσης, ευαισθητοποίησης και λήψης μέτρων για τη προστασία της.

Gardner, H. (1983). Frames of Mind: The Theory of Multiple Intelligences. Basic Books.

Οι μαθητές και μαθήτριες μέσω της συγκεκριμένης ομαδό- συνεργατικής δραστηριότητας, επιδιώκεται να αναπτύξουν:

•  τη διαπροσωπική τους νοημοσύνη: επικοινωνία- ανταλλαγή απόψεων,
• τη γλωσσική τους νοημοσύνη: κατανόηση προφορικού λόγου, παραγωγή προφορικού λόγου,
• τη νατουραλιστική νοημοσύνη: η κατανόηση της φύσης, η σύνδεση με το περιβάλλον, η δημιουργία ενσυναίσθησης για τηn προσπάθεια και λήψης δράσης για τη διατήρησή του.