Πρωτοτυπία – Καινοτομία

- Οι δραστηριότητες του σεναρίου σταδίων  μπορεί να αντιστοιχιστούν σε στάδια/πίστες εφαρμογής- παιχνιδιού (Game Based Learning)

-Η μεθοδολογία βασίζεται στη χρήση σύγχρονου θεωρητικού υποβάθρου για τη διδασκαλία των Φυσικών Επιστημών σε συνδυασμό με τις Τεχνολογίες Πληροφορίας και Επικοινωνίας:

• Η έννοια του ψηφιακού γραμματισμού, του ψηφιακού αλφαβητισμού (Newby, et al. , 2009),
• Οι παιδαγωγικές διαστάσεις των νέων μέσων, η έννοια του μιντιακού γραμματισμού (Σοφός, 2009)
• Τα στάδια γνωστικής ανάπτυξης των παιδιών σύμφωνα με τον Jean Piaget (1952), 
• Πρακτικές των Φυσικών Επιστημών (NGSS Lead States, 2013-Appendix F),
• Η κοινωνικοπολιτισμική θεωρία μάθησης, η έννοια της Ζώνης Επικείμενης Ανάπτυξης του Vygotsky (1978),
• Η θεωρία πολλαπλών νοημοσυνών του Gardner (2011),
• Αναθεωρημένη ταξινομία Bloom (National University, n.d.)

Προστιθέμενη αξία

Προστιθέμενη αξία: Game based activities για τη γνωστική κατάκτηση εννοιών σχετικών με τη Φωτοσύνθεση,

Δράσεις που δεν μπορούν να υλοποιηθούν: Δε δημιουργείται εκπαιδευτική εφαρμογή, απλώς προτείνεται εκπαιδευτικό υλικό για εν δυνάμει σχεδιασμό της.

Γνωστικά – διδακτικά προβλήματα

• Μη κατανόηση των προϊόντων της Φωτοσύνθεσης (Aprianti, Sunandar, Setiadi, 2025),
• Θρέψη φυτών: υιοθέτηση ετεροτροφικού μοντέλου (Χατζηνικήτα, 2001, όπως αναφέρεται στον Σκουμιό, 2017),
• Οι μαθητές/τριες θεωρούν ότι η χλωροφύλλη αποτελεί, είτε αντιδρών, είτε προϊόν της βιοχημικής διαδικασίας (Μάτσα, n.d.). Επίσης δεν αναγνωρίζουν ότι η χλωροφύλλη βρίσκεται στα πράσινα μέρη του φυτού (Χατζηνικήτα, 2001, όπως αναφέρεται στον Σκουμιό, 2017) και ότι μέσω αυτής απορροφάται η ηλιακή ενέργεια (Χατζηνικήτα, 1999, όπως αναφέρεται στον Σκουμιό, 2017).

Παιδαγωγική προσέγγιση και στρατηγικές Παιδαγωγική προσέγγιση

α) Διερευνητικές δραστηριότητες: Μέσα από διαδραστικές δραστηριότητες οι μαθητές συμμετέχουν ενεργά και κατανοούν έννοιες της Φωτοσύνθεσης,

β) Ρόλος εκπαιδευτικών και μαθητών: Οι εκπαιδευτικοί καθοδηγούν και στηρίζουν, ενώ οι μαθητές/τριες συνεργάζονται, παίρνουν αποφάσεις και ανατροφοδοτούνται,

γ) Στρατηγικές διδασκαλίας: Παιχνιδοποίηση, διερευνητική μάθηση και συνεργατικές δραστηριότητες,

δ) Διδακτικές προσεγγίσεις: Εποικοδομητισμός, εμπειρική μάθηση, ανάπτυξη πολλαπλών νοημοσυνών και ψηφιακού γραμματισμού.

Διδακτικό μοντέλο

• Εποικοδομητισμός: οικοδόμηση γνωστικών σχημάτων (Piaget, 1950, 1952) για τις έννοιες της Φωτοσύνθεσης,
• Κοινωνική πολιτισμική οικοδόμηση γνώσης: μάθηση και συνεργασία μέσω κοινωνικής αλληπίδρασης στα πλαίσια της Ζώνης Επικείμενης Ανάπτυξης (Vygotsky, 1978).

Διδακτικές στρατηγικές / τεχνικές

α) Βιωματική μάθηση: Ενεργή συμμετοχή σε πειραματικές δραστηριότητες: εικονικό πείραμα Priestley,

β) Διερευνητική / Ανακαλυπτική μάθηση: Ενθάρρυνση παρατήρησης, πρόβλεψης αποτελεσμάτων και ανάλυσης σχέσεων μεταξύ παραμέτρων της φωτοσύνθεσης,

γ) Συνεργατική μάθηση: Εργασία σε ομάδες για την ολοκλήρωση δραστηριοτήτων και την ανταλλαγή ιδεών,

δ) Καθοδηγούμενη ανακάλυψη: Υποστήριξη από τον/την εκπαιδευτικό, προσφέροντας βοήθεια, ανατροφοδότηση και επεξηγήσεις όπου χρειάζεται.

Στοχευόμενο κοινό (ομάδα-στόχος ή σε ποιους απευθύνεται)

• Βαθμίδα εκπαίδευσης: δημοτικό,
• Τάξη: ΣΤ' Δημοτικού,
• Ηλιακή ομάδα: 11-12.

Γλώσσα στοχευόμενου κοινού

ελληνικά

Εκτιμώμενος χρόνος υλοποίησης σεναρίου (διάρκεια)

μικρή διάρκεια: έως 3 ώρες

Χώρος υλοποίησης

Σχολική τάξη.

Ενορχήστρωση τάξης

• 3 φωτογραφίες (εκτυπωμένες/online): ρίζες φυτού, βλαστός, φύλλα,
• Υδρόγειος σφαίρα,
• Λουλούδι: φωτογραφία / χειροτεχνία / από το λαχανόκηπο σχολείου (2026-2027).

Απαιτήσεις εφαρμογής σεναρίου Προαπαιτούμενες γνώσεις των μαθητών

Προϋπάρχουσες γνώσεις των μαθητών/τριών: Διάκριση ζωικών και φυτικών οργανισμών.

Απαιτούμενα βοηθητικά υλικά και εργαλεία

• Υπολογιστές/ τάμπλετς
• Σημειωματάριο
• Μολύβι

Απαιτούμενη προετοιμασία

Ο/η εκπαιδευτικός οργανώνει τη διάταξη των θρανίων της τάξης σε μικρές ομάδες, δημιουργώντας έναν χώρο που ενισχύει τη συνεργασία και τη διαδραστική μάθηση.

Διδακτικοί στόχοι Ειδικοί διδακτικοί στόχοι (κατά Bloom) Ως προς γνωστικό τομέα

Οι μαθητές/τριες επιδιώκεται να:

• Αναλύουν τα μέρη του φυτού (ρίζα, βλαστός, φύλλα) και να συνδέουν τα πράσινα μέρη του φυτού με τη χλωροφύλλη και την ικανότητα τους να διεξάγουν φωτοσύνθεση,
• Διακρίνουν πώς η γωνία πρόσπτωσης του φωτός και η απορρόφηση/ανάκλαση διαφορετικών χρωμάτων επηρεάζουν την παραγωγή οξυγόνου από τα φύλλα,
• Συγκρίνουν την ανάπτυξη του φυτού σε διαφορετικές γεωγραφικές ζώνες με βάση την ένταση και τη γωνία της ηλιακής ακτινοβολίας, 
• Παρατηρούν πειραματικά δεδομένα από την προσομοίωση με το λουλούδι και το ποντίκι στο δοχείο, να συσχετίζουν την παρουσία φωτοσυνθετικών φυτών με τα επίπεδα οξυγόνου και να επικυρώνουν την επίδραση της φωτοσύνθεσης στη διατήρηση της ζωής.

Ως προς συναισθηματικό τομέα

Οι μαθητές/τριες επιδιώκεται να:

• Αξιολογούν και αναστοχάζονται τη σημασία της φωτοσύνθεσης για τη ζωή στον πλανήτη,
• Οργανώνουν και προτεραιοποιούν τις ενέργειές τους κατά την ολοκλήρωση των δραστηριοτήτων, φροντίζοντας για την ακρίβεια και ολοκλήρωση των εργασιών τους,
• Αξιολογούν και αναστοχάζονται τη σημασία της φωτοσύνθεσης για τη ζωή στον πλανήτη,
• Ενδιαφέρονται και συμμετέχουν ενεργά στις δραστηριότητες του σεναρίου, δείχνοντας περιέργεια για τη λειτουργία των φυτών και τη φωτοσύνθεση.

Ως προς ψυχοκινητικό τομέα

Οι μαθητές/τριες επιδιώκεται να:

• Χειρίζονται με ακρίβεια εργαλεία και αντικείμενα της προσομοίωσης, όπως τα εικονικά λουλούδια, παλτό, αναπτύσσοντας eye-hand coordination,
• Εκτελούν καθοδηγούμενες δαρστηριότητες μέτρησης και τοποθέτησης, όπως μέτρησης και τοποθέτησης, όπως μέτρηση μήκους βλαστού, υπολογισμό εμβαδού/περιμέτρου και τοποθέτηση λουλουδιού σε διαφορετικές γεωγραφικές θέσεις,
•  Ανταποκρίνονται σε νέα ερεθίσματα και προσαρμόζουν κινήσεις κατά την επιλογή σωστού παλτό και σωστού συνδυασμού αντικειμένων στο δοχείο.

Είδος αξιολόγησης

1. Αξιολόγηση μαθητών

Μέσω δραστηριοτήτων:

• Η κύρια αξιολόγηση γίνεται μέσω των δραστηριοτήτων που έχουν σχεδιαστεί, για να πετύχουν τους διδακτικούς στόχους,
• Ελέγχεται η ολοκλήρωση των δραστηριοτήτων και η οικοδόμηση επιστημονικών εννοιών για τη Φωτοσύνθεση.

Άλλες μορφές αξιολόγησης:

Ερωτηματολόγιο εξόδου (Exit Ticket) - Φωτοσύνθεση 

 

Αξιολόγηση δραστηριότητας 1 - Μέρη φυτού & χρώμα χλωροφύλλης 

 

1. Ποιο μέρος του φυτού απορροφά κυρίως ηλιακή ενέργεια για τη φωτοσύνθεση; 

a. Ρίζες 

b. Βλαστός 

c. Φύλλα 

d. Καρπός 

 

 2. Η χλωροφύλλη είναι υπεύθυνη για: 

a. Την απορρόφηση του πράσινου φωτός   

b. Την απορρόφηση του κόκκινου και μπλε φωτός 

c. Την παραγωγή νερού 

d. Την αναπνοή των φύλλων 

 

Αξιολόγηση δραστηριότητας 2 - Μέτρηση φυτού 

 

3. Όταν μετράμε με τον εικονικό χάρακα το μήκος του βλαστού, τι καταγράφουμε; 

a. Το εμβαδόν του φυτού 

b. Το μήκος - ύψος ανάπτυξης φυτού 

c. Τον όγκο του φυτού 

d. Το χρώμα των φύλλων του φυτού 

 

4. Όταν υπολογίζουμε το εμβαδόν του κήπου, τι μετράμε; 

a. Το μήκος όλων των πλευρών του κήπου 

b. Την επιφάνεια του κήπου σε τετραγωνικές μονάδες 

c. Την απόσταση του κήπου από τον ήλιο  

d. Το άθροισμα των λουλουδιών του κήπου       

 

Αξιολόγηση δραστηριότητας 3 - Λουλούδι & Υδρόγειος σφαίρα 

 

5. Το λουλούδι χαμογελάει όταν το τοποθετήσουμε στον Ισημερινό, γιατί: 

a. Η γωνία πρόσπτωσης των ηλιακών ακτίνων είναι μεγάλη και η ένταση της ηλιακής ακτινοβολίας αυξημένη 

b. H θερμοκρασία είναι χαμηλή 

c. Υπάρχει έλλειψη διοξειδίου του άνθρακα 

d. Υπάρχει αύξηση διοξειδίου του άνθρακα 

 

6. Στον Βόρειο Πόλο το λουλούδι είναι στεναχωρημένο, επειδή: 

a. Λείπει η χλωροφύλλη 

b. Λείπει το νερό 

c. Η γωνία πρόσπτωσης των ηλιακών ακτίνων είναι μικρή και η ένταση της ηλιακής ακτινοβολίας μειωμένη 

d. Το λουλούδι κάνει νάνι 

 

Αξιολόγηση δραστηριότητας 4 - Παιδί, λουλούδι & βιτρίνα με παλτό 

       

7.  Το πράσινο παλτό συμβολίζει: 

a. Οξυγόνο 

b. Χλωροφύλλη 

c. Άμυλο 

d. Γλυκόζη 

 

8. Το 'πράσινο παλτό' που αντιπροσωπεύει τη χλωροφύλλη χρησιμεύει για τη φωτοσύνθεση, επειδή: 

a.  Απορροφάται το κόκκινο/μπλε φως και ανακλάται πράσινο φως 

b. Κρατάει το φυτό ζεστό για να μην κρυώνει 

c. Παράγει νερό 

d. Είναι της μόδας 

 

Αξιολόγηση δραστηριότητας 5: Γυάλινο δοχέιο, ποντίκι, κερί & λουλούδι 

 

9. Όταν στο γυάλινο δοχείο βάλουμε μόνο το κερί, τι συμβαίνει; 

 a. Η φλόγα σβήνει λόγω έλλειψης οξυγόνου 

 b. Το κερί φωτοσυνθέτει 

 c. Το ποντίκι αναπνέει κανονικά 

 d. Το φυτό παράγει οξυγόνο 

 

10. Όταν βάζουμε στο γυάλινο δοχείο κερί, ποντίκι και λουλούδι, γιατί το ποντίκι συνεχίζει να αναπνέει; 

a.  Το λουλούδι παράγει οξυγόνο μέσω της φωτοσύνθεσης 

b.  Το κερί δίνει οξυγόνο 

c. Το ποντίκι δε χρειάζεται οξυγόνο 

d. Το ποντίκι τρώει το λουλούδι και φυσάει το κερί 

 

Αξιολόγηση δραστηριότητας 6: Εικονική τάξη & διάσωση του εκπαιδευτικού 

 

11.  Τα λουλούδια που δόθηκαν στον/στην εκπαιδευτικό εκτελούν: 

 a. Αναπνοή 

 b. Φωτοσύνθεση 

 c. Άνθιση 

 d. Διαπνοή 

     

12. Η απορρόφηση ηλιακής ενέργειας γίνεται με τη βοήθεια: 

  a. Χλωροφύλλης 

  b. Διοξειδίου του άνθρακα 

  c. Νερού 

  d. Θερμότητας 

    

 13. Πώς συνδέεται η χλωροφύλλη με το οξυγόνο; 

 a. η χλωροφύλλη παράγει οξυγόνο κατά τη φωτοσύνθεση 

 b. Η χλωροφύλλη απορροφά οξυγόνο 

 c. Το οξυγόνο δημιουργεί χλωροφύλλη 

 d. Δεν υπάρχει σύνδεση 

             

 

 

Επεκτασιμότητα

Επόμενες ενέργειες που σκοπεύεται να γίνουν είναι η συγκρότηση και η ψηφιακή δημιουργία της εφαρμογής Photosynthesis η οποία θα περιλαμβάνει τις δραστηριότητες που συγκροτούνται στην παρούσα εργασία. Σκοπό αποτελεί η χρήση της εν δυνάμει εφαρμογής στα πλαίσια διδασκαλίας της Φωτοσύνθεσης, σε διδακτικές παρεμβάσεις για αντιμετώπιση εμποδίων των μαθητών για έννοιες που σχετίζονται με τη Φωτοσύνθεση. Επιδιώκεται, επίσης, η ολοκλήρωση της ανάπτυξης του εργαλείου, η δοκιμή με μαθητές και η ανάλυση των δεδομένων που θα συλλεχθούν.

Βιβλιογραφία

Anderson, L. W., & Krathwohl, D. R. (Eds.). (2001). A Taxonomy for Learning, Teaching, and Assessing: A Revision of Bloom’s Taxonomy of Educational Objectives. Longman.

Aprianti, E. Sunandar, A., & Setiadi, A. E. (2025). Misconceptions about the concept of Photosynthesis among Grade 12 students using the image analysis method. Journal of Biological Education  Indonesia (Jurnal Pendidikan Biologi Indonesia), 11(1), 343-350. ERIC - EJ1468417 - Misconceptions about the Concept of Photosynthesis among Grade 12 Students Using the Image Analysis Method, Journal of Biological Education Indonesia (Jurnal Pendidikan Biologi Indonesia), 2025 

Αποστολάκης, Ε., Παναγοπούλου, Ε., Σάββας, Σ., Τσαγλιώτης, Ν., Πανταζής, Γ. Σωτηρίου, Σ., Τόλιας, Β., Τσαγκογέωργα, Α. Καλκάνης, Γ.Θ., Πέτρος, Π., Κοτσακώστα, Μ., & Γκιόκας, Ε. (2011). Φυσικά Στ’ Δημοτικού: Ερευνώ και ανακαλύτω- βιβλίο μαθητή [Εκπαιδευτικό υλικό]. Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής. Retrieved from: 10-0178-02_V2_Fysika_ST-Dimotikou_Vivlio-Mathiti.pdf

Bruner, J.S.  (1990). Acts of meaning. Harvard University Press.

Gardner, H. (2011). Frames of Mind: The theory of multiple intelligences (30th anniversary ed.). Basic Books. (Πρωτότυπο έργο δημοσιεύθηκε το 1983).

Newby, T. J., Stepich, D.A., Lehman, J. D., & Russell, J. D. (2009). Εκπαιδευτική τεχνολογία για τη διδασκαλία και μάθηση (Φ. Κοκαβέσης, Μετάφ.). Εκδόσεις Επίκεντρο.

NGSS Lead States. (2013). Next generation science standards:  For states, by states. The national academies press. https://www.nextgenscience.org/.

Piaget, J.  (1952). The origins of intelligence in children.  International Universities Press.

Σκουμιός, Μ. (2017). Διδακτική επεξεργασία των αντιλήψεων και εμποδίων των μαθητών για θέματα των Φυσικών Επιστημών. Σχέδια ερευνας [Σημειώσεις μαθήματος]. Διδακτική επεξεργασία των αντιλήψεων και εμποδίων των μαθητών για θέματα των Φυσικών Επιστημών: σχέδια έρευνας :: Skoumiosmichail 

Σοφός, Α. 2009. Παιδαγωγικές διαστάσεις των νέων μέσων. Ενίσχυση μιντιακού γραμματισμού και ικανότητας για ένα ασφαλές διαδίκτυο. Εκδόσεις Γρηγόρη.

Υπουργείο Παιδείας, Έρευνας & Θρησκευμάτων. (n.d.). Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών για το μάθημα <<Ερευνώ το Φυσικό Κόσμο>> [PDF]. Διαθέσιμο στο: 24aps_erebno_to_fisiko_kosmo.pdf 

Vygotsky, L. S. (1978). Mind in society: The development of higher phychological processes (M. Cole, V. Joh- Steiner, S. Scribner, & E. Souberman, Eds. & Trans). Harvard University Press.