Σκεπτικό του σεναρίου / Αιτιολόγηση των επιλογών

Επιλογή θέματος:

• Τα επίθετα και ο συγκριτικός βαθμός συνδέονται με τις καθημερινές εμπειρίες των παιδιών (π.χ. περιγραφή φαγητού), γεγονός που ενισχύει την κινητοποίηση,
• Η διαθεματική προσέγγιση (Γλώσσα + Ιστορία + Ερευνώ και Ανακαλύπτω + Γεωγραφία) καθιστά τη μάθηση πιο ρεαλιστική και ουσιαστική.

Δυσκολίες και παρανοήσεις μαθητών/τριών:

• Οι μαθητές/τριες μπερδεύουν τους βαθμούς των επιθέτων (Μαρμούτα, 2022)
• Οι μαθητές/τριες δυσκολεύονται να κατανοήσουν κοινωνική ιεράρχηση και συγκρίσεις (Παπανικολάου, 2021; Tok, 2016),
• Οι μαθητές/τριες δυσκολεύονται να συσχετίσουν τις αποστάσεις πλανητών από τον Ήλιο και τη σύνθεση της ατμόσφαιρας των πλανητών με τη θερμοκρασία (Bampasidis, Galani, Lambrinos & Parcharidis, 2024; Brewer & Miller, 2010).

Καινοτομία - επιπρόσθετη αξία του θέματος με τη διερευνητική μέθοδο:

• Ενίσχυση συνεργατικής μάθησης, αυτενέργειας και αναστοχασμού: Ο/η εκπαιδευτικός λειτουργεί ως διαμεσολαβητής και υποστηρικτής της μάθησης στα πλαίσια καθοδηγούμενης διερεύνησης (Vygotsky, 1978, 1986),
• Οι μαθητές/τριες λειτουργούν ως μικροί ερευνητές: Αναζητούν πληροφορίες, αναλύουν δεδομένα, συγκρίνουν δεδομένα, εξάγουν συμπεράσματα, σχεδιάζουν μοντέλα, δημιουργούν θεατρικούς διαλόγους (NGSS, Lead States, 2013-Appendix F).

Παιδαγωγική προσέγγιση και στρατηγικές

Στο παρόν σενάριο ακολουθείται η καθοδηγούμενη διερεύνηση (guided inquiry):

• Ο/η εκπαιδευτικός διατυπώνει τα ερευνητικά ερωτήματα,
• Οι μαθητές/τριες αναλύουν μόνοι τους δεδομένα,
• Ο/η εκπαδευτικός υποστηρίζει και καθοδηγεί όπου χρειάζεται, χωρίς να παρέχει τα συμπεράσματα.

Στοχευόμενο κοινό (ομάδα-στόχος ή σε ποιους απευθύνεται) Βαθμίδα Εκπαίδευσης

δημοτικό

Τάξη

ΣΤ' Δημοτικού

Ηλικιακή ομάδα

Από 11   Έως 12

Γλώσσα στοχευόμενου κοινού

ελληνικά

Εκτιμώμενος χρόνος υλοποίησης σεναρίου (διάρκεια)

μικρή διάρκεια: έως 3 ώρες

Χώρος υλοποίησης

Αίθουσα διδασκαλίας εξοπλισμένη με υπολογιστή, σύνδεση στο Διαδίκτυο και προβολικό.

Ενορχήστρωση τάξης

α) Εμπλοκή - προσανατολισμός: Aφόρμηση για τα παραθετικά των επιθέτων μέσω κειμένου,

β) Εννοιολόγηση  & Αναγνώριση πρότερης γνώσης για τη Γαλλική Επανάσταση και το ηλιακό σύστημα,

γ) Έρευνα: Σύγκριση κοινωνικών τάξεων πριν τη Γαλλική Επανάσταση και ανάλυση δεδομένων για τη σύγκριση θερμοκρασίας πλανητών μέσω της αξιοποίησης ΤΠΕ,

δ) Συμπεράσματα: Αξιολόγηση και αναστοχασμός - σύγκριση αρχικών αντιλήψεων με τα αποτελέσματα της έρευνας.

 

(Pedaste et al., 2015)

Απαιτήσεις εφαρμογής σεναρίου Προαπαιτούμενες γνώσεις των μαθητών

• Βασικές έννοιες γραμματικής: αναγνώριση και χρήση επιθέτων,
• Αναγνώριση πλανητών: Ήλιος, Γη, Κρόνος,
• Αναγνώριση της έννοιας των κοινωνικών τάξεων,
• Ικανότητα αναζήτησης πληροφοριών και αξιολόγησης πηγών στο Διαδίκτυο με δεοντολογικό και κριτικό τρόπο,
• Εξοικείωση με χρήση ψηφιακών εργαλείων, όπως tablets και laptops για τη συλλογή και επεξεργασία δεδομένων,
• Συνεργατικές δεξιότητες και συντονισμός δράσεων εντός ομαδών.

Απαιτούμενα βοηθητικά υλικά και εργαλεία

• Απαιτούμενα βοηθητικά υλικά: φύλλα εργασίας,
• Απαιτούμενα βοηθητικά εργαλεία: tablets / laptops, διαδραστικός πίνακας, ξυλομπογιές.

Απαιτούμενη υλικοτεχνική υποδομή

• Πρόσβαση στο διαδίκτυο,
• Διαδραστικός πίνακας,
• Laptops / tablets.

Απαιτούμενη προετοιμασία

• Ομαδοσυνεργατική διάταξη θρανίων,
• Εκτύπωση φύλλων εργασίας,
• Έλεγχος πρόσβασης στο διαδίτκυο.

Προσδοκώμενα μαθησιακά αποτελέσματα

Οι μαθητές/τριες επιδιώκεται να:

• Διακρίνουν βαθμούς των επιθέτων,
• Συγκρίνουν την κοινωνική ιεράρχηση των τάξεων πριν τη Γαλλική Επανάσταση, αξιοποιώντας λειτουργικά τους βαθμούς σύγκρισης επιθέτων, για να αποδώσουν με ακρίβεια τις διαφορές κοινωνικής θέσης μεταξύ των κοινωνικών τάξεων,
• Οργανώνουν και αξιολογούν δεδομένα σχετικά με την απόσταση των πλανητών από τον Ήλιο, χρησιμοποιώντας παραθετικά των επιθέτων, καθώς και το ρόλο της σύνθεσης της ατμόσφαιρας για την ερμηνεία της θερμοκρασίας της Γης και του Κρόνου από τον Ήλιο,
• Να καλλιεργήσουν δεξιότητες συνεργασίας και επικοινωνίας μέσω των ομαδικών δραστηριοτήτων: Σχεδιασμός, συγκρότηση σκίτσων και θεατρικού διαλόγου,
• Να αναπτύξουν θετική στάση για την διεπιστημονική διερεύνηση, τη συλλογή και ανάλυση δεδομένων.

Εκπαιδευτικοί πόροι

Οι μαθητές/τριες θα αναζητήσουν αυτόνομα τις πηγές, για την καλλιέργεια της πρακτικής αξιολόγησης πληροφοριών (NGSS, Lead States, 2013-Appendix F).

Ροή εφαρμογής – Πορεία διδασκαλίας

Η διδασκαλία περιλαμβάνει τέσσερις δαρστηριότητες (Pedaste et al., 2015) που συνδυάζουν την αναγνώριση παραθετικών των επιθέτων με τη σύγκριση κοινωνικών τάξεων πριν τη Γαλλική Επανάσταση και τη σύγκριση θερμοκρασιών των πλανητών. Στη φάση της εμπλοκής-προσανατολισμού, οι μαθητές/τριες διαβάζουν ένα κείμενο, υπογραμμίζουν τα επίθετα και τα κατατάσσουν σε θετικό, συγκριτικό και υπερθετικό βαθμό, αναπτύσσοντας μεταγλωσσική επίγνωση. Στη φάση της εννοιολόγησης, χρησιμοποιούνται ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής για την εκμαίευση αντιλήψεων των μαθητών/τριών και ζητείται η δημιουργία σκίτσου και θεατρικού διαλόγου, για την αποσαφήνιση των προηγούμενων γνώσεών τους. Στη φάση της Έρευνας, οι μαθητές/τριες, χρησιμοποιώντας ΤΠΕ, αναζητούν και αναλύουν δεδομένα, για να συγκρίνουν τις κοινωνικές τάξεις και τη θερμοκρασία των πλανητών, λαμβάνοντας υπόψιν την απόσταση των πλανητών από τον Ήλιο και τη σύνθεση της ατμόσφαιρας σε κάθε πλανήτη. Στην τέταρτη φάση, οι μαθητές/τριες αναστοχάζονται τις αρχικές τους αντιλήψεις και καταγράφουν τα συμπεράσματά τους, δημιουργώντας εκ νέου σκίτσα-μοντέλα και θεατρικό διάλογο, για να συγκρίνουν τις απαντήσεις τους, χρησιμοποιώντας παραθετικά των επιθέτων. Η διαδικασία ενισχύει τη συνεργατική μάθηση και τη λειτουργική χρήση της γλώσσας σε αυθεντικά πλαίσια.

Φύλλα εργασίας

                                                                    Φύλλο Εργασίας  

Συγκρίνοντας τον κόσμο μέσα από τα επίθετα: Παραθετικοί βαθμοί στη Γλώσσα, Γεωγραφία και Ιστορία 

Διερεύνηση επιστημονικού ερωτήματος: <<Ποιες ήταν οι διαφορές στην κοινωνική θέση των Ευγενών, του Κλήρου και της Τρίτης Τάξης στη Γαλλία πριν τη Γαλλική Επανάσταση>>; 

Χρησιμοποιείστε σωστά τους βαθμούς σύγκρισης των επιθέτων για να περιγράψουν και να συγκρίνετε ιστορικά δεδομένα. Δείτε τον παρακάτω πίνακα με τις κοινωνικές τάξεις της Γαλλίας πριν τη Γαλλική Επανάσταση: 

Τάξη	Σύντομη περιγραφή
Τρίτη τάξη	Αστικοί και υπόλοιπος λαός
Κλήρος	Ιερείς και μοναχοί
Ευγενείς	Αριστοκρατία, γαιοκτήμονες

Συγκρίνετε τις τάξεις σύμφωνα με την κοινωνική τους θέση, χρησιμοποιώντας τα επίθετα σύγκρισης: κατώτερη, ανώτερη, ανώτατη, μεγαλύτερη, μικρότερη) και γράψτε προτάσεις που δείχνουν τη διαφορά μεταξύ τους. 

Σύγκριση	Πρόταση προς συμπλήρωση
Ευγενείς - Κλήρος	Οι ευγενείς είχαν ................θέση από τον Κλήρο
Ευγενείς - Τρίτη Τάξη	Οι ευγενείς είχαν.................θέση από την Τρίτη Τάξη
Κλήρος - Τρίτη Τάξη	Ο Κλήρος είχε.....................θέση από την Τρίτη Τάξη
Κλήρος - Ευγενείς	Ο Κλήρος είχε.....................θέση από τους Ευγενείς
Τρίτη Τάξη - Κλήρος	Η Τρίτη Τάξη είχε...............θέση από τον Κλήρο
Τρίτη Τάξη - Ευγενείς	Η Τρίτη Τάξη είχε...............από τους Ευγενείς

β) Διερεύνηση επιστημονικού ερωτήματος <<Πώς επηρεάζει η σύνθεση της ατμόσφαιρας των πλανητών και η απόσταση τους από τον Ήλιο τη θερμοκρασία στην επιφάνειά τους;>> 

Σε ομάδες αναζητήστε στο διαδίκτυο πληροφορίες για τις 3 ουράνιες οντότητες: Ήλιο, Γη και Κρόνο. Στόχος σας είναι να συγκρίνετε τους παράγοντες απόσταση πλανήτη από τον ήλιο, ατμόσφαιρα κάθε πλανήτη, και στη συνέχεια να συγκρίνετε τις θερμοκρασίες των πλανητών. Αναζήτησε και ανάλυσε δεδομένα από το διαδίκτυο με την ομάδα σου, προκειμένου να συμπληρώσεις τους παρακάτω πίνακες: 

Πλανήτης	Σύσταση ατμόσφαιρας πλανήτη	Επίδραση της ατμόσφαιρας στη θερμοκρασία
Γη
Κρόνος

 

Πλανήτης	Θερμοκρασία (βαθμοί Κελσίου)
Ήλιος
Γη
Κρόνος

 

Χρησιμοποιώντας τα στοιχεία του πίνακα: 

Βρείτε ποιο ουράνιο σώμα έχει τη μεγαλύτερη θερμοκρασία και ποιο τη μικρότερη θερμοκρασία 

............................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 

Σε ομάδες, δημιουργήστε έναν σύντομο διάλογο ανάμεσα στον Ήλιο, τη Γη και τον Κρόνο, όπου: 

• Συγκρίνετε τις θερμοκρασίες τους, λαμβάνοντας υπόψη την απόσταση της Γης και του Κρόνου από τον Ήλιο, καθώς και τη σύνθεση της ατμόσφαιρας κάθε πλανήτη. 

• Χρησιμοποιείτε θετικό, συγκριτικό και υπερθετικό βαθμό επιθέτων. 

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 

Εξαγωγή συμπερασμάτων για τη δραστηριότητα <<Σύγκριση κοινωνικών τάξεων στη Γαλλική Επανάσταση>> 

• Κατάγραψε τι απάντηση έδωσες στην αρχική ερώτηση για τη θέση των Ευγενών, του Κλήρου και της Τρίτης Τάξης, 

...................................................................................................................................................... 

• Κατάγραψε τι απάντηση θα δώσεις τώρα, μετά τη συζήτηση και τη σύγκριση των τάξεων. 

...................................................................................................................................................... 

• Τι σε έκανε να αλλάξεις γνώμη για τη θέση των κοινωνικών τάξεων; 

...................................................................................................................................................... 

• Τι σε εμπόδισε αρχικά να συγκρίνεις ποια τάξη είχε ανώτερη ή κατώτερη θέση; 

...................................................................................................................................................... 

• Τι σε βοήθησε να αξιολογήσεις με ακρίβεια τη διαφορά της κοινωνικής θέσης των Τάξεων στη Γαλλική Επανάσταση; 

...................................................................................................................................................... 

 

Εξαγωγή συμπερασμάτων για τη δραστηριότητα <<Σύγκριση πλανητών με βαθμούς επιθέτων>> 

• Σχεδίασε τι απάντηση έδωσες στην αρχική ερώτηση για τη θερμοκρασία του Κρόνου και του Ήλιου. 

...................................................................................................................................................... 

• Σχεδίασε τι απάντηση θα δώσεις μετά τη συζήτηση και την ανάλυση δεδομένων.   Ως λεζάντα του σκίτσου, γράψε μια πρόταση που συγκρίνει τα δύο ουράνια σώματα με συγκριτικό βαθμό επιθέτου. 

...................................................................................................................................................... 

• Τι σε έκανε να αλλάξεις γνώμη; 

...................................................................................................................................................... 

• Τι σε εμπόδισε αρχικά να επεξεργαστείς ποιος πλανήτης είναι ζεστός ή πιο κρύος; 

...................................................................................................................................................... 

• Τι σε βοήθησε να αξιολογήσεις τον σωστό τρόπο σύγκρισης των θερμοκρασιών των πλανητών; 

...................................................................................................................................................... 

Φτιάξε έναν υποθετικό θεατρικό διάλογο ανάμεσα στον Ήλιο - Γη - Κρόνο με την ομάδα σου. 

.................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 

 

Εναλλακτικό σχέδιο δράσης

Αναζήτηση δεδομένων σε εγκυκλοπαίδειες.

Είδος αξιολόγησης

• Διαμορφωτική αξιολόγηση κατά τη διεκπεραίωση των δραστηριοτήτων εντός της καθοδηγούμενης διερεύνησης και προσφοράς βοήθειας και στήριξης από τον/την εκπαιδευτικό (Vygotsky, 1978, 1986),
• Συμπλήρωση ρουμπρίκας αλληλοαξιολόγησης από τους/τις μαθητές/τριες.

Εργαλείο/α αξιολόγησης

Συμπληρώστε τον πίνακα για να αξιολογήσετε κάθε ομάδα. Συμπληρώστε με X (0/1/2/3) για κάθε κριτήριο (α, β, γ, δ, ε, στ)
Αλληλοαξιολόγηση ομαδών
			0	1	2	3
Ομάδα μαθητών/τριών		Κριτήριο	Όχι καλά	Καλά	Αρκετά καλά	Σούπερ ντούπερ
1	α	Αναγνώριση και χρήση σωστών συγκριτικών επιθέτων
2
3
4
1	β	Σαφήνεια και ακρίβεια συγκριτικών προτάσεων
2
3
4
1	γ	Σωστή ερμηνεία θερμοκρασιών πλανητών σε σχέση με την απόσταση από τον Ήλιο και τη σύνθεση της ατμόσφαιρας
2
3
4
1	δ	Σωστή σύγκριση κοινωνικών τάξεων πριν τη Γαλλική Επανάσταση
2
3
4
1	ε	Συνεργασία κατά την ανάλυση και επεξεργασία δεδομένων
2
3
4
1	στ	Δημιουργική και επιστημονικά έγκυρη παρουσίαση σκίτσων και θεατρικών διαλόγων
2
3
4

 

Αντίκτυπος

Οι μαθητές/τριες ενδέχεται να κατακτήσουν τις επιστημονικές έννοιες μέσω της διαθεματικότητας και της σύνδεσης διαφορετικών γνωστικών πεδίων, ενώ ίσως να συναντήσουν δυσκολίες κατά τη διάρκεια της διεπιστημονικής διερεύνησης. Η επίτευξη των στόχων θα εξαρτηθεί από την ικανότητά τους να συνδέσουν τις γνώσεις από τα διαφορετικά γνωστικά πεδία και να τις εφαρμόσουν κατά τη συλλογή, ερμηνεία και ανάλυση δεδομένων

Επεκτασιμότητα

Επεκτασιμότητα ως προς τη διεπιστημονική σύνδεση του μαθήματος 'Γλώσσα', του μαθήματος 'Ερευνώ και Ανακαλύπτω' και του μαθήματος 'Γεωγραφία': 

• Χρήση παραθετικών επιθέτων για τη σύγκριση άντλησης αίματος κατά την ξεκούραση και κατά τη σωματική δραστηριότητα (Κεφλαιο 8: Κυκλοφορικό Σύστημα, Ερευνώ και Ανακαλύπτω ΣΤ' Δημοτικού),
• Χρήση παραθετικών επιθέτων για τη σύγκριση μήκους ποταμών (Κεφάλαιο 14: Τα μεγαλύτερα ποτάμια και οι μεγαλύτερες λίμνες της Γης, Γεωγραφία ΣΤ' Δημοτικού).

Παραλλαγές

α) Προσαρμογή σεναρίου σε μαθητές/τριες ηλικίας που βρίσκονται στο στάδιο συγκεκριμένης σκέψης (7-11): Προβολή εικόνων για σύγκριση πλανητών ως προς μέγεθος για την ανάπτυξη της ικανότητας κατηγοριοποίησης και σύγκρισης (Piaget, 1969),

β) Εφαρμογή του σεναρίου σε εργαστήριο πληροφορικής / σε βιβλιοθήκη φια αναζήτηση δεδομένων,

γ) Διδασκαλία παραθετικών των επιθέτων από τους/τις μαθητές/τριες σε αντίστοιχο τμήμα της ΣΤ' με τη χρήση του παρόντος σεναρίου.

 

Βιβλιογραφία

Ελληνόγλωσση βιβλιογραφία 

Γαλάνη, Α., Μπαμπασίδης, Γ., Λαμπρινός, Ν., Παρχαρίδης, Ι. (2024). Αστρονομία στη σχολική εκπαίδευση: Μια απουσία που μετράει. Πρακτικά 13ου Πανελληνίου Συνεδρίου της Διδακτικής των Φυσικών Επιστημών και Νέων Τεχνολογιών στην Εκπαίδευση, 13.   Αστρονομία στη σχολική εκπαίδευση: Μια απουσία που μετράει|Πανελλήνιο Συνέδριο της Διδακτικής των Φυσικών Επιστημών και Νέων Τεχνολογιών στην Εκπαίδευση 

ΔΕΠΠΣ (2003). Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων για τη Γλώσσα. Αθήνα: Παιδαγωγικό Ινστιτούτο. 

Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής (ΙΕΠ), (n.d.). Αναλυτικό πρόγραμμα σπουδών για το μάθημα ‘Ερευνώ το Φυσικό Κόσμο’. Διαδραστικά Σχολικά Βιβλία. 24aps_erebno_to_fisiko_kosmo.pdf 

Μαρμούτα, Β. (2022). Τα λάθη στον λόγο των μαθητών: στάσεις και διδακτικές πρακτικές διαχείρισης των γλωσσικών λαθών από τους εκπαιδευτικούς της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης (Διδακτορική διατριβή). Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων. Τα λάθη στον λόγο των μαθητών: στάσεις και διδακτικές πρακτικές διαχείρισης των γλωσσικών λαθών από τους εκπαιδευτικούς της Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης 

Πρόγραμμα Σπουδών (2011). Πρόγραμμα Σπουδών για τη Νεοελληνική Γλώσσα. Αθήνα: Υπουργείο Παιδείας. 

Πρόγραμμα Σπουδών (2022). Νέα Προγράμματα Σπουδών - Γλώσσα Δημοτικού. Αθήνα: Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής. 

Υπουργείο Παιδείας και Θρησκευμάτων & Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής (2003). Πρόγραμμα σπουδών: Γεωλογία-Γεωγραφία [PDF].  23aps_GelogiasGeografias.pdf 

Υπουργείο Παιδείας και Θρησκευμάτων & Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής. (n.d.). Διαθεματικό ενιαίο πλαίσιο προγραμμάτων σπουδών και αναλυτικό πρόγραμμα σπουδών Ιστορίας (PDF). 9deppsaps_Istorias.pdf 

Υπουργείο Παιδείας και Θρησκευμάτων & Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής (n.d.). Διαθεματικό ενιαίο πλαίσιο προγραμμάτων σπουδών και αναλυτικά προγράμματα σπουδών δημοτικού-γυμνασίου, Διαθεματικό ενιαίο πλαίσιο προγράμματος σπουδών της Ελληνικής Γλώσσας για το δημοτικό σχολείο (PDF). 2deppsaps_GlossasDimotikou.pdf 

Υπουργείο Παιδείας και Θρησκευμάτων & Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής. (n.d.). Αναλυτικό πρόγραμμα σπουδών για το μάθημα “Ερευνώ το Φυσικό Κόσμο” [PDF]. 24aps_erebno_to_fisiko_kosmo.pdf 

 

Ξενόγλωσση Βιβλιογραφία 

Miller, B. W., & Brewer, W. F. (2010). Misconceptions of astronomical distances. International Journal of Science Education, 32(12), 1549-1560. (PDF) Misconceptions of Astronomical Distances 

National University. (n.d.). A revision of Bloom’s taxonomy: The revised Bloom’s Taxonomy framework. The Cognitive Process Dimension – categories, cognitive processes (and alternative names) - Revised Bloom's Taxonomy - LibGuides at National University

NGSS Lead States. (2013). Next Generation Science Standards: For States, By States. NGSSReduced.pdf 

Pedaste, M. , Mäeots, M., Siiman, L. A., de Jong, T., van Riesen, S. A. N., Kamp, E. T. , Manoli, C. C., Zacharia, Z. C., & Tsourlidaki, E. (2015).  Phases of inquiry-based learning: Definitions and the inquiry cycle – ScienceDirect. Phases of inquiry-based learning: Definitions and the inquiry cycle - ScienceDirect 

Vygotsky, L. S. (1978). Mind in society: The  development of higher  psychological processes [PDF]. Cambridge, MA: Harvard University Press. LSVygotsky_1978_MindinSocietyDevelopmentofHigherPsycholo.pdf 

Vygotsky, L. S. (1986). Thought and language. Cambridge, MA: The MIT Press. bac6393f496a1d08.pdf