Ο Μύθος του Ερυσίχθονα

Η δραστηριότητα αυτή αξιοποιεί έναν μύθο από την αρχαία ελληνική μυθολογία ως μέσο για να προσεγγίσουν οι μαθητές/τριες την έννοια της αδικίας με έμφαση σε ένα περιβαλλοντικό-κοινωνικό ζήτημα και να βρουν αναλογίες ανάμεσα στον μύθο και τη σύγχρονη πραγματικότητα.

Βήμα 1: Ο/Η εκπαιδευτικός ρωτάει τα παιδιά αν έχουν ακούσει ξανά τη λέξη «Ερυσίχθων». Είναι πιθανό να μην γνωρίζουν το μυθικό αυτό πρόσωπο καθώς πρόκειται για έναν μύθο που δεν είναι ιδιαίτερα διαδεδομένος. Ο/η εκπαιδευτικός ενημερώνει τα παιδιά ότι πρόκειται για έναν μυθικό βασιλιά που συνδέεται με έναν αρχαιοελληνικό μύθο. Στη συνέχεια διαβάζει τον μύθο από το Φύλλο Εργασίας 2.1. Προτείνεται, παράλληλα με την ανάγνωση του μύθου, να υπάρχει ως μουσικό χαλί «Η Σονάτα του Σεληνόφωτος» του Μπετόβεν (https://www.youtube.com/watch?v=nT7_IZPHHb0).

Βήμα 2ο: Αφού οι μαθητές/τριες χωριστούν σε ομάδες των 4-5 ατόμων, ο/η εκπαιδευτικός μοιράζει σε κάθε ομάδα το Φύλλο Εργασίας 2.1. Έπειτα ζητά από τις ομάδες να συζητήσουν και να απαντήσουν στα ερωτήματα της 2ης σελίδας του Φύλλου Εργασίας. Ακολουθεί παρουσίαση των απαντήσεων των ομάδων, σχολιασμός και συζήτηση στην ολομέλεια.

Βήμα 3ο: Ο/Η εκπαιδευτικός θέτει στην ολομέλεια το ερώτημα: «Μπορούμε να βρούμε ανάλογα προβλήματα στη σύγχρονη πραγματικότητα;». Εδώ οι μαθητές/τριες, εφόσον έχει προηγηθεί η Δραστηριότητα 1, είναι πιθανό να αναφερθούν σε διάφορα περιβαλλοντικά ζητήματα. Τα ζητήματα που αναφέρονται, συζητούνται και σχολιάζεται στην ολομέλεια κατά πόσο συνιστούν πράγματι περιβαλλοντική αδικία. Στη συνέχεια ο/η εκπαιδευτικός ζητά από τις ομάδες να σκεφτούν και να επιλέξουν ένα σύγχρονο ζήτημα περιβαλλοντικής αδικίας η κάθε μία και, αφού το περιγράψουν με λίγα λόγια, να απαντήσουν στα ερωτήματα της 3ης σελίδας του Φύλλου Εργασίας 2.1. Ακολουθεί παρουσίαση των απαντήσεων των ομάδων, σχολιασμός και συζήτηση στην ολομέλεια.

• Να κατανοήσουν οι μαθητές/τριες τα δομικά στοιχεία μιας περιβαλλοντικής αδικίας.
• Να εξοικειωθούν με την εντοπισμό περιπτώσεων περιβαλλοντικής αδικίας και την αναγνώριση των εμπλεκόμενων παραγόντων.

Εργασία σε ομάδες και στην ολομέλεια στην τάξη.

Αφήγηση και ανάλυση μύθου.

Συζήτηση.

45 λεπτά (1 διδακτική ώρα)

Αφήγηση και ανάλυση μύθου.

Συζήτηση.

• Η/Υ με ηχεία και σύνδεση στο διαδίκτυο.
• Φύλλο Εργασίας 2.1.

Κι αν σου τύχει;

Πρόκειται για μια δραστηριότητα με καρτέλες μέσα από την οποία οι μαθητές/τριες προβληματίζονται σχετικά με το τι συνιστά την ποιότητα ζωής προκειμένου να συνειδητοποιήσουν ότι δεν έχουν όλοι οι άνθρωποι τις ίδιες δυνατότητες και ευκαιρίες να βιώσουν μια καλή ποιότητα ζωής. Έτσι, πολλοί αναγκάζονται να κάνουν εκπτώσεις και επιλογές ανάμεσα σε βασικά στοιχεία-κριτήρια ποιότητας ζωής, κάτι που συνιστά μια έκφραση της (περιβαλλοντικής/κοινωνικής) αδικίας.

Βήμα 1ο: Ο/Η εκπαιδευτικός ξεκινά με την ερώτηση: «Τι σημαίνει για εσάς καλή ζωή;» και συμπληρώνει: «Ποια στοιχεία διαθέτει κάποιος όταν λέμε ότι η ζωή του είναι καλή;». Μέσω της συζήτησης που ακολουθεί στην ολομέλεια αναδεικνύεται ότι μας χρειάζονται κάποια κριτήρια ώστε να αξιολογήσουμε την ποιότητα ζωής. Οι μαθητές/τριες καλούνται να αναφέρουν τέτοιου είδους κριτήρια. Είναι πιθανό, μέσα από αυτή τη φάση, να προκύψουν αρκετά διαφορετικής φύσης κριτήρια. Εδώ υπάρχει η ευκαιρία ο/η εκπαιδευτικός να διευκρινίσει στα παιδιά ότι ορισμένα από αυτά μπορεί να είναι κατά κάποιον τρόπο μετρήσιμα (ποσοτικοποιήσιμα-αντικειμενικά) (π.χ. εργασία, εκπαίδευση) ενώ για άλλα δεν υπάρχει αυτή η δυνατότητα, δηλ. δεν είναι μετρήσιμα (π.χ. αγάπη, φιλία). Τα τελευταία αφορούν ουσιαστικά τον συναισθηματικό τομέα. Διευκρινίζεται ότι στη δραστηριότητα αυτή παρουσιάζονται μόνο μετρήσιμα κριτήρια για λόγους συγκρισιμότητας. Αν στην αρχή της διατύπωσης των κριτηρίων υπάρχει δυσκολία, ο/η εκπαιδευτικός μπορεί να βοηθήσει θέτοντας διευκρινιστικά ερωτήματα και παραδείγματα. Π.χ. «Τι μας χρειάζεται για να ζούμε καλά;», «Χρειαζόμαστε, για παράδειγμα, να έχουμε υγεία, να έχουμε το πιο όμορφο και σύγχρονο κινητό τηλέφωνο, να πίνουμε καθαρό νερό;».

Βήμα 2ο: Οι μαθητές/τριες χωρίζονται σε 5 ομάδες. Κάθε ομάδα παίρνει από μια καρτέλα με τον πίνακα των κριτηρίων (Φύλλο Εργασίας 3.1) και οι μαθητές καλούνται να εξηγήσουν στην ολομέλεια πώς αντιλαμβάνονται τι σημαίνει να βρίσκεται κάποιος «ψηλά» ή «χαμηλά» σε κάθε κριτήριο. Μέσα από τη συζήτηση που ακολουθεί, τα παιδιά θα πρέπει να αντιληφθούν ότι, για παράδειγμα, όταν κάποιος βρίσκεται ψηλά σε όρους υγείας, αυτό σημαίνει ότι η υγεία του δεν απειλείται από περιβαλλοντικούς παράγοντες, έχει καλύτερη πρόσβαση σε ιατροφαρμακευτική περίθαλψη κ.λπ. Όταν κάποιος βρίσκεται χαμηλά στο κριτήριο του ‘σπιτιού’ (στέγη) σημαίνει, για παράδειγμα, ότι ζει σε ένα σπίτι το οποίο δεν παρέχει ικανοποιητικές συνθήκες διαβίωσης, δεν καλύπτει τις υλικές ανάγκες του κλπ. Αντίστοιχα, το κριτήριο της εκπαίδευσης αντιπροσωπεύει τη δυνατότητα ή ευκολία πρόσβασης που έχει κάποιος στην εκπαίδευση αλλά και την ποιότητά της κ.ο.κ. Έτσι τα παιδιά κατανοούν ποιον ρόλο παίζουν τα κελιά του πίνακα του Φύλλου Εργασίας το οποίο έχουν ήδη μπροστά τους.

Βήμα 3ο: Ο/Η εκπαιδευτικός έχει ήδη ετοιμάσει αντίστοιχο αριθμό με τις ομάδες φακέλους καθένας από τους οποίους περιέχει 56, 49, 42, 35 και 21 μικρά στρογγυλά αυτοκόλλητα που να μπορούν να κολληθούν στα κελιά του πίνακα κριτηρίων του Φύλλου Εργασίας 3.1. Καλεί τους/τις εκπροσώπους των ομάδων να διαλέξουν τυχαία καθένας/μία από έναν κλειστό φάκελο με αυτοκόλλητα. Έτσι κάθε ομάδα θα πάρει τυχαία διαφορετικό αριθμό αυτοκόλλητων. Ο/Η εκπαιδευτικός εξηγεί στα παιδιά, όταν ανοίξουν τους φακέλους τους, ότι θα πρέπει να κατανείμουν και να κολλήσουν τα αυτοκόλλητά τους στις στήλες της καρτέλας των κριτηρίων, ανάλογα με το πώς θα ήθελαν να διαμορφώσουν τα κριτήρια της ποιότητας ζωής τους. Αν χρειαστεί, ο/η εκπαιδευτικός μπορεί να σχεδιάσει ένα παράδειγμα στον πίνακα. Διευκρινίζεται επίσης ότι δεν μπορούν να γεμίσουν με αυτοκόλλητα οι στήλες όλων των κριτηρίων, άρα θα πρέπει να σκεφτούν και να αποφασίσουν τι βαρύτητα (αριθμό αυτοκόλλητων) θα ήθελαν να δώσουν σε κάθε κριτήριο. Είναι πιθανό οι ομάδες να αντιληφθούν, μόλις ανοίξουν τους φακέλους, ότι έχουν διαφορετικό αριθμό αυτοκόλλητων και εκείνες που έχουν λιγότερα να αναρωτηθούν γιατί. Σε αυτή τη φάση ο/η εκπαιδευτικός αρκεί να πει στα παιδιά ότι «έτσι απλά, αυτό σας έτυχε…» και να τα ενθαρρύνει να προβληματιστούν γι’ αυτό που έτυχε. Ο αναστοχασμός της δραστηριότητας, μέσα από τον οποίο τα παιδιά συνειδητοποιούν ότι η τύχη μπορεί να ευνοήσει κάποιους ανθρώπους ήδη από τη γέννηση τους (πού γεννήθηκαν, με ποιες κοινωνικο-οικονομικές συνθήκες και δυνατότητες) και να αδικήσει κάποιους άλλους, γίνεται στο τέλος της δραστηριότητας.

Βήμα 4ο: Αφού οι ομάδες έχουν συμπληρώσει τις καρτέλες τους, τις παρουσιάζουν στην ολομέλεια και εξηγούν τους λόγους για τους οποίους έκαναν τη συγκεκριμένη κατανομή αυτοκόλλητων στα κριτήρια (σε άλλο λίγα και σε άλλο πολλά). Σε αυτό το σημείο υπάρχει η δυνατότητα να αναπτυχθεί συζήτηση για το πώς τα κριτήρια σχετίζονται μεταξύ τους. Ερωτήματα που μπορεί να βοηθήσουν τη συζήτηση είναι, για παράδειγμα: Ένα «πλούσιο» σε υποδομές διαμέρισμα που βρίσκεται σε μια περιοχή με ρυπασμένο αέρα προσφέρει καλής ποιότητας ζωή; Είναι επιθυμητό η ποιότητα της υγείας να είναι σε χαμηλότερο επίπεδο από την ποιότητα του σπιτιού; Το επίπεδο ποιότητας της υγείας σχετίζεται με το επίπεδο ποιότητας του αέρα και του νερού; Ένα υψηλό επίπεδο ποιότητας εκπαίδευσης θα επηρεάσει τα άλλα κριτήρια;

Ο/H εκπαιδευτικός συζητά με τους/τις μαθητές/τριες για το πώς ένιωσαν που κάποιες ομάδες είχαν περισσότερα ή λιγότερα αστέρια. Δεν εκφράζονται μόνο οι «αδικημένοι» αλλά και οι «ευνοημένοι». Δίνεται έμφαση στο πώς ένιωσε η μία ομάδα για την άλλη. Πώς αυτή η κατάσταση επηρεάζει την κοινωνική συνοχή, ειρήνη και συνεργασία; Συζητούμε γιατί κάποιες ομάδες είχαν περισσότερα αυτοκόλλητα και κάποιες λιγότερα. Οι ομάδες που είχαν λιγότερα αυτοκόλλητα έκαναν τις πιο δύσκολες επιλογές. Η αδικία σου τυχαίνει; Είναι αποτέλεσμα επιλογών; Προκαλείται από άλλους παράγοντες; Μπορεί να αμβλυνθεί; Χρειάζεται να αναπτύξουμε νέες αξίες (π.χ. ενσυναίσθηση, αλληλεγγύη) για να αντιμετωπίσουμε το πρόβλημα; Τι χρειάζεται να αλλάξει σε κοινωνικό και πολιτικό επίπεδο;

• Να επεξεργαστούν οι μαθητές/τριες παράγοντες (κριτήρια) που συνιστούν την ποιότητα ζωής.
• Να συνδέσουν την ποιότητα ζωής με την περιβαλλοντική αδικία.
• Να προβληματιστούν σχετικά με τις δυνατότητες που υπάρχουν ώστε να βελτιωθούν οι παράγοντες που συνθέτουν την περιβαλλοντική-κοινωνική αδικία.

Εργασία σε ομάδες και στην ολομέλεια στην τάξη.

Εκπαιδευτικό παιχνίδι.

Συζήτηση.

90 λεπτά (2 διδακτικές ώρες)

Παιχνίδι με καρτέλες.

Συζήτηση.

• Φύλλο Εργασίας 3.1.
• 5 φάκελοι.
• Περίπου 205 μικρά αυτοκόλλητα.

Ορυχείο χρυσού στην Πεύκη

Τα παιδιά έχουν τη δυνατότητα, μέσα από το παίξιμο ενός ψηφιακού εκπαιδευτικού παιχνιδιού, να εξοικειωθούν με την επιχειρηματολογία που μπορεί να αναπτύσσεται γύρω από ένα τοπικό ζήτημα αειφορίας και να αξιολογήσουν κατά πόσο αυτό μπορεί να ενέχει δυνάμει περιβαλλοντική αδικία.

Βήμα 1ο: Ο/Η εκπαιδευτικός προβάλλει στον πίνακα την αρχική οθόνη του μαθησιακού αντικειμένου «Ορυχείο χρυσού στην Πεύκη» (http://photodentro.edu.gr/lor/r/8521/10863?locale=el) από τη συλλογή της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης / Εκπαίδευσης για την Αειφόρο Ανάπτυξη του Φωτόδεντρου – Μαθησιακά Αντικείμενα. Προτείνει σε ένα παιδί να διαβάσει στην ολομέλεια τις πρώτες τέσσερις διαφάνειες που αφηγούνται το σενάριο αυτού του παιχνιδιού ρόλων (ή παιχνιδιού επιχειρηματολογίας) και το ζητούμενο από τα παιδιά. Ο/η εκπαιδευτικός ρωτά τα παιδιά να πουν την άποψή τους σχετικά με το αν αυτή η ιστορία μπορεί δυνάμει να οδηγήσει σε μια περιβαλλοντική αδικία και να την περιγράψουν. Στη συνέχεια, αφού δουν τους τέσσερις ρόλους – κοινωνικές/επαγγελματικές ομάδες που εμπλέκονται, ζητά από τα παιδιά να πουν (καθένα ξεχωριστά σηκώνοντας το χέρι) ποια είναι η αρχική τους θέση (να γίνει το ορυχείο ή όχι;), πριν καν διαβάσουν τα επιχειρήματα των κοινωνικών/επαγγελματικών ομάδων. Ο/η εκπαιδευτικός σημειώνει κάπου τις αρχικές αυθόρμητες τοποθετήσεις των παιδιών.

Βήμα 2ο: Τα παιδιά μεταφέρονται στο Εργαστήριο Η/Υ και χωρίζονται σε ομάδες (π.χ. ζευγάρια ή μεγαλύτερες) ανάλογα με τον αριθμό των Η/Υ και, αν είναι δυνατό, βάσει του ρόλου που επέλεξαν αρχικά. Διαφορετικά, μπορεί οι ομάδες να συγκροτηθούν με κλήρωση. Κάθε ομάδα παιδιών παίρνει το Φύλλο Εργασίας 4.1.  Έπειτα μπαίνει στο μαθησιακό αντικείμενο και διαβάζει προσεκτικά το σύνολο των 12 επιχειρημάτων που εκφράζουν στο παιχνίδι οι εκπρόσωποι όλων των κοινωνικών/επαγγελματικών ομάδων. Από τα 12 επιχειρήματα κάθε ομάδα παιδιών διαλέγει τα 7 που την εκφράζουν περισσότερο (π.χ. Εκπρ. Πολυεθνικής Εταιρείας – Επιχ. 2, Εκπρ. Γεωργών-Κτηνοτρόφων – Επιχ. 3, κ.ο.κ.) και τα σημειώνει στο Φύλλο Εργασίας.

Βήμα 3ο: Τα παιδιά επιστρέφουν στην ολομέλεια στην τάξη. Ο/Η εκπαιδευτικός έχει ήδη προετοιμάσει στον πίνακα της τάξης έναν συγκεντρωτικό πίνακα όπως αυτόν που ακολουθεί ενώ δίπλα προβάλλει το παιχνίδι. Εδώ υπάρχουν δύο εναλλακτικές επιλογές για να ολοκληρωθεί η δραστηριότητα:

Α) Κάθε ομάδα σηκώνεται και καταχωρίζει στο ψηφιακό παιχνίδι τα 7 επιχειρήματα που την έπεισαν περισσότερο ενώ ο/η εκπαιδευτικός τα σημειώνει και στον συγκεντρωτικό πίνακα που έχει σχεδιάσει. Η ομάδα πατάει «Τέλος» και διαβάζει το αποτέλεσμα των επιλογών της σχετικά με τη δημιουργία του ορυχείου χρυσού (υπέρ ή κατά και… κατά πόσο). Η διαδικασία επαναλαμβάνεται με όλες τις ομάδες.

Β) Κάθε ομάδα σηκώνεται και παρουσιάζει τα επιχειρήματα που την έπεισαν περισσότερο. Ο/Η εκπαιδευτικός τα σημειώνει στον συγκεντρωτικό πίνακα. Αφού εκφραστούν όλες οι ομάδες, ο/η εκπαιδευτικός μετράει και καταγράφει το σύνολο των προτιμήσεων για κάθε επιχείρημα (δεξιά στήλη πίνακα) και τα συνολικά επιχειρήματα «Υπέρ» και «Κατά» της δημιουργίας του ορυχείου. Ο/η εκπαιδευτικός ή ένα παιδί καταχωρίζει στο ψηφιακό παιχνίδι τα 7 επιχειρήματα που συγκέντρωσαν τις περισσότερες επιλογές και πατάει «Τέλος» για να δουν όλες/όλοι προς ποια θέση τείνει η τάξη.

Ενδεικτικός συγκεντρωτικός πίνακας επιχειρημάτων

Βήμα 4ο: Ακολουθεί συζήτηση και αναστοχασμός στην ολομέλεια με τη βοήθεια ερωτήσεων όπως:

• Πώς σας φαίνεται το αποτέλεσμα των επιλογών σας;
• Υπήρχαν άτομα ή ομάδες που μετακινήθηκαν από την αρχική τους θέση; Γιατί;
• Διακρίνετε, μετά την τελική απόφαση της ολομέλειας, τον κίνδυνο μιας μελλοντικής περιβαλλοντικής αδικίας;
• Τι μάθαμε μέσα από αυτό το παιχνίδι;
• Πώς πήγε η συνεργασία στις ομάδες;
• Εκφράσατε / συζητήσατε όσα θα θέλατε;
• Τι σας άρεσε σε αυτό το παιχνίδι και τι δεν σας άρεσε;

• Να προβληματιστούν οι μαθητές/τριες σχετικά με τις διαφορετικές απόψεις που αναπτύσσονται γύρω από ένα συγκρουσιακό ζήτημα αειφορίας, το οποίο ενδεχομένως να ενέχει δυνάμει περιβαλλοντική αδικία
• Να ενδυναμωθούν ώστε να λαμβάνουν ενημερωμένες αποφάσεις γύρω από τέτοιας φύσης ζητήματα.
• Να ενθαρρυνθούν ώστε να συμμετάσχουν σε σχετικές διαδικασίες λήψης αποφάσεων.

Εργασία στην ολομέλεια στην τάξη.

Εργασία στο Εργαστήριο Η/Υ.

Ψηφιακό μαθησιακό αντικείμενο (εκπαιδευτικό παιχνίδι ρόλων ή επιχειρηματολογίας).

45 λεπτά

Παιχνίδι ρόλων.

• Η/Υ με σύνδεση στο διαδίκτυο.
• Βιντεοπροβολέας.
• Φύλλο Εργασίας 4.1.

Μαθησιακό αντικείμενο

Φωτόδεντρο – Μαθησιακά Αντικείμενα: http://photodentro.edu.gr/lor/r/8521/10863?locale=el