Σκεπτικό του σεναρίου / Αιτιολόγηση των επιλογών

Μέσω της αξιοποίησης της μεθόδου Project, οι μαθητές/-τριες αναμένεται να καλλιεργήσουν την κριτική-ενεργητική τους ακρόαση και να συμμετάσχουν σε ατομικές και συνεργατικές δημιουργικές μουσικές δραστηριότητες. Παράλληλα, αξιοποιούνται εναλλακτικά και αυθεντικά εργαλεία αξιολόγησης, όπως είναι οι ρουμπρίκες αξιολόγησης και ο φάκελος επιτευγμάτων, θέτοντας το μαθητή και τη μαθήτρια στο κέντρο των επιλογών τους και της αναστοχαστικής τους διαδικασίας.

Πρωτοτυπία – Καινοτομία

Η πρωτοτυπία του σεναρίου έγκειται στην αξιοποίηση Τ.Π.Ε. με στόχο την ανάπτυξη ιδιαίτερα δημιουργικών και συνεργατικών μουσικών δραστηριοτήτων. Επιπλέον, εφαρμόζονται εναλλακτικές μέθοδοι αξιολόγησης που συμβάλλουν αποτελεσματικά στη βελτίωση της αυτοαξιολόγησης του/της μαθητή/-τριας, στην κατανόηση της μαθησιακής του/της πορείας και στην ανάπτυξη των μεταγνωστικών του/της ικανοτήτων.

Παιδαγωγική προσέγγιση και στρατηγικές

Με βάση το πλαίσιο της μεθόδου Project, η παιδαγωγική προσέγγιση είναι μαθητοκεντρική και εφαρμόζονται στρατηγικές ομαδοσυνεργατικής διδασκαλίας, καθώς και βιωματικές και διαθεματικές προσεγγίσεις.

Στοχευόμενο κοινό (ομάδα-στόχος ή σε ποιους απευθύνεται)

Επίπεδο Μουσικού Οργάνου

Ανάλογα με τις απαιτήσεις ή/και τους μαθητές/τριες

Βαθμίδα Εκπαίδευσης

γυμνάσιο, γενικό λύκειο

Τάξη

Γ' Γυμνασίου, Α' Λυκείου, Β' Λυκείου, Γ' Λυκείου

Ηλικιακή ομάδα

Από 15   Έως 18

Εκτιμώμενος χρόνος υλοποίησης σεναρίου (διάρκεια)

μεσαία διάρκεια: από 4 ώρες έως 1 μήνα

5-6 διδακτικές ώρες

Χώρος υλοποίησης

Τάξη / Αίθουσα Μουσικής, Εργαστήριο Η/Υ

Ενορχήστρωση τάξης Ρόλοι μαθητών & εκπαιδευτικών

Οι μαθητές/τριες αναλαμβάνουν ενεργό ρόλο, δημιουργώντας πρωτότυπα έργα ατομικά ή σε ομάδες, ενώ ο/η εκπαιδευτικός έχει ρόλο συμβουλευτικό και καθοδηγητικό.

Απαιτήσεις εφαρμογής σεναρίου Προαπαιτούμενες γνώσεις των μαθητών

Οι μαθητές και μαθήτριες διαθέτουν προηγούμενη εμπειρία με ομαδοσυνεργατικές μεθόδους διδασκαλίας, προηγούμενη καλή γνώση χρήσης του υπολογιστή, κατοχή βασικών δεξιοτήτων στη χρήση διαδικτύου και γνώση χρήσης του λογισμικού Musescore.

Απαιτούμενη υλικοτεχνική υποδομή

Μουσικά όργανα, Η/Υ με πρόσβαση στο διαδίκτυο, ηχεία ή ακουστικά, συσκευή ηχογράφησης, Audacity, Musescore

Προσδοκώμενα μαθησιακά αποτελέσματα Γνώσεις

Oι μαθητές/-τριες αναμένεται να:

• κατανοήσουν την έννοια του μοτίβου ως δομικού στοιχείου της μουσικής και των εικαστικών
• διακρίνουν αναλογίες και μοτίβα στη φύση και στην τέχνη
• ακούσουν έργα μινιμαλιστικού στυλ
• αναγνωρίσουν και να συνδέσουν τα χαρακτηριστικά του μινιμαλισμού στη μουσική και στα εικαστικά

Δεξιότητες

Oι μαθητές/τριες αναμένεται να:

• επινοούν νέες μουσικές ιδέες εφαρμόζοντας διαφορετικές συνθετικές τεχνικές
• αξιοποιήσουν μουσικό λογισμικό καταγραφής παρτιτούρας (π.χ. Musescore) για την εξοικείωση με τη μουσική γραφή και την κατανόηση της μουσικής θεωρίας
• χρησιμοποιήσουν λογισμικό επεξεργασίας και ηχογράφησης ήχου (π.χ. Audacity)

Στάσεις, συμπεριφορές, αξίες

Oι μαθητές/τριες αναμένεται να:

• εκφράσουν τις μουσικές ιδέες τους ελεύθερα χωρίς το φόβο του λάθους και να καλλιεργήσουν τη φαντασία τους
• καλλιεργήσουν αισθητικά κριτήρια, να διατυπώνουν συλλογισμούς και να αξιολογούν ποικιλία μουσικών ειδών
• αποκτήσουν κριτική στάση και να ευαισθητοποιηθούν πάνω σε θέματα ακουστικής οικολογίας

Εκπαιδευτικοί πόροι

Επαναλαμβανόμενα ψηφοθετήματα στην τέχνη http://photodentro.edu.gr/lor/r/8521/7129?locale=el 

Σχήματα στη φύση

https://en.wikipedia.org/wiki/Patterns_in_nature

M. Ravel: Bolero - with scrolling score:

https://www.youtube.com/watch?v=CJRE1y5uxOM&t

Παραδείγματα για riff - ostinato – loop:

https://www.musictheoryacademy.com/understanding-music/ostinato/

Απόσπασμα από την ταινία Koyaanisqatsi:

https://www.youtube.com/watch?v=i4MXPIpj5sA

Ροή εφαρμογής – Πορεία διδασκαλίας

Η πορεία που ακολουθείται βασίζεται στην ομαδοσυνεργατική προσέγγιση. Οι μαθητές/τριες σε ομάδες ακούν, δημιουργούν, συζητούν.

Το διδακτικό σενάριο περιλαμβάνει 7 διαφορετικές δραστηριότητες:

1η διδακτική ώρα

1. Αφόρμηση:  Παρατηρώ επαναλαμβανόμενα μοτίβα στη φύση και στα Εικαστικά

2. Επαναλαμβανόμενα μοτίβα στη μουσική

2η διδακτική ώρα

3. Αυτοσχεδιασμός – Εισαγωγή στον Μινιμαλισμό

4. Ηχογράφηση ολοκληρωμένου τραγουδιού

3η, 4η διδακτική ώρα

5. Η σημασία της μουσικής επένδυσης στην ταινία Koyaanisqatsi (1ο φύλλο εργασίας)

5η, 6η διδακτική ώρα

6. Μουσική δημιουργία στο στυλ του Μινιμαλισμού

7. Αυτοαξιολόγηση - ετεροαξιολόγηση μουσικών δημιουργιών

Φύλλα εργασίας

1ο Φύλλο ανάπτυξης δραστηριότητας και εργασίας για τη Δραστηριότητα «Η μουσική επένδυση στην ταινία Koyaanisqatsi»

1. Αφού δείτε το απόσπασμα της ταινίας “Κoyaanisqatsi”, μπορείτε να διαβάσετε περισσότερα εδώ:

https://www.kathimerini.gr/culture/124150/filip-gklas-den-eimai-minimalistis/

http://users.uoi.gr/kopi/?p=2074

Στη συνέχεια, απαντήστε στα παρακάτω ερωτήματα σχετικά με το περιεχόμενο της ταινίας και του soundtrack.

α) Πώς θα περιγράφατε το θέμα της ταινίας περιληπτικά; Γιατί πιστεύετε ότι επιλέχθηκε η λέξη “Koyaanisqatsi” ως τίτλος της ταινίας;

β) Σας αρέσει η μουσική που έγραψε για την ταινία ο Philip Glass; Γιατί; Πώς θα χαρακτηρίζατε τη μελωδία, το ρυθμό, τα ηχοχρώματα, την αρμονία, τη ρυθμική αγωγή, τη φόρμα; Πώς χρησιμοποιείται η επανάληψη από το συνθέτη;

γ) Ποιο είναι το μήνυμα που θέλει να επικοινωνήσει ο σκηνοθέτης; Πώς βοηθάει σε αυτό το σκοπό η μουσική του Philip Glass; Πώς απεικονίζεται η τεχνολογία,  πώς η φύση και πώς ο άνθρωπος στην ταινία;

δ) Γιατί ο σκηνοθέτης επέλεξε να μην χρησιμοποιήσει πλοκή, αφήγηση και διαλόγους; Μπορεί η μουσική να καλύψει το κενό αυτό της αφήγησης;

ε) Τι έχει αλλάξει από το 1982 που δημιουργήθηκε η ταινία; Πώς θα περιγράφατε το περιβάλλον που ζει ο σύγχρονος άνθρωπος; Πώς θα περιγράφατε τη ζωή και τους ρυθμούς της στην πόλη σας; Πρέπει να αλλάξει κάτι; Γιατί;

2. Η μουσική του Philip Glass για το φιλμ “Koyaanisqatsi” ανήκει στο μουσικό στιλ που ονομάζεται μινιμαλισμός. Δείτε τον παρακάτω ζωγραφικό πίνακα:

Εικόνα 1: Πίνακας του Frank Stella (Hyena Stomp 1962, www.tate.org.uk)

Διαβάστε εδώ για το μινιμαλισμό στα εικαστικά http://ebooks.edu.gr/ebooks/v/html/8547/4706/Istoria-tis-Technis_B-G-EPAL_html-apli/index19.html

α) Πώς θα περιγράφατε τον πίνακα αναφορικά με τα χρώματα, τις γραμμές, τη φόρμα, τη χρήση επανάληψης;

β) Σας αρέσει ο πίνακας; Γιατί;

γ) Τι συναισθήματα σας μεταφέρει;

δ) Ποια πιστεύετε ότι είναι τα κοινά σημεία με το μινιμαλισμό στη μουσική;

           

2ο Φύλλο εργασίας/ αξιολόγησης για τη Δραστηριότητα «Μουσική δημιουργία στο στυλ του Μινιμαλισμού»

Τώρα μπορείτε να δημιουργήσετε τη δικιά σας μινιμαλιστική σύνθεση ακολουθώντας τα παρακάτω βήματα. Βασικός στόχος είναι να δημιουργήστε μοτίβα-ostinati και τα μετασχηματίσετε σταδιακά. Μπορείτε να δείτε ένα παράδειγμα μινιμαλιστικής σύνθεσης εδώ: https://musescore.com/user/27996550/scores/6693029 .

1ο βήμα: Χρησιμοποιείστε ένα λογισμικό γραφής παρτιτούρας (π.χ. Μusescore) και δημιουργήστε ένα μελωδικό-ρυθμικό μοτίβο από πέντε νότες. Επαναλάβατε το μοτίβο πέντε φορές.

2ο βήμα: Στη συνέχεια, αυξήστε το μοτίβο κατά μία νότα. Επανάληψη άλλες πέντε φορές.

3ο βήμα: Τώρα δοκιμάστε να αλλάξετε μία νότα από το μοτίβο σας ή να προσθέσετε μία αλλοίωση (μεταμόρφωση). Επανάληψη πέντε φορές. Αλλάξτε άλλη μία νότα και πάλι επανάληψη.

4ο βήμα: Ξεκινήστε μονοφωνικά και σταδιακά προσθέστε επιπλέον φωνές σχηματίζοντας μία ενδιαφέρουσα αρμονική υφή. Με τη βοήθεια του λογισμικού γραφής παρτιτούρας μπορείτε να προσθέσετε δεύτερη και τρίτη φωνή (όργανο) στο έργο σας (επικάλυψη - layering). Προσθέστε ακριβώς τα ίδια μοτίβα που δημιουργήσατε στην πρώτη φωνή (βήμα 1-3), αλλά τοποθετείστε τα χρονικά με καθυστέρηση π.χ. ενός τετάρτου (απόκλιση φάσης). Επίσης, μπορείτε να αλλάξετε τη ρυθμική τους αξία (π.χ. να τη διπλασιάσετε).

5ο βήμα: Ολοκληρώστε τη σύνθεσή σας με μία coda όπου όλες οι φωνές/όργανα παίζουν το ίδιο μοτίβο (ομοφωνία). Χρησιμοποιείστε ένα προηγούμενο μοτίβο αφαιρώντας μία ή δύο νότες. Επαναλάβατε για πέντε φορές.

6ο βήμα: Προσθέστε δυναμικές στη σύνθεσή σας.

7ο βήμα: Εξάγετε τη μουσική που συνθέσατε ως αρχείο .mp3 ή .wav.

Είδος αξιολόγησης

Αυτοαξιολόγηση – ετεροαξιολόγηση – ρουμπρίκα αξιολόγησης

Εργαλείο/α αξιολόγησης

Η διαδικασία αξιολόγησης και κριτικού αναστοχασμού είναι ενσωματωμένη στις δραστηριότητες που αναπτύχθηκαν πιο πάνω και έχει τη μορφή τόσο διαμορφωτικής όσο και τελικής αξιολόγησης. Συγκεκριμένα, περιλαμβάνονται στοιχεία για την αξιολόγηση της μαθησιακής διαδικασίας και των μαθησιακών αποτελεσμάτων, καθώς επίσης της ομαδοσυνεργατικής διαδικασίας και εφαρμογής της τεχνολογίας και των ψηφιακών πόρων. Επιπλέον, ο/η εκπαιδευτικός θα μπορούσε να αξιοποιήσει ρουμπρίκα αξιολόγησης για την αξιολόγηση της μουσικής σύνθεσης (βλέπε παρακάτω). Τέλος, το τελικό συνεργατικό αποτέλεσμα θα μπορούσε να αποτελέσει μέρος ενός φακέλου επιτευγμάτων (portfolio) του μαθητή και της μαθήτριας, μέσω της δημοσίευσής του αρχείου ήχου ή της παρτιτούρας στο χώρο e-portfolio της e-me ή του σχολικού δικτύου (http://e-portfolio.sch.gr/). Εναλλακτικά, μπορούν να αξιοποιηθούν άλλες πλατφόρμες που υποστηρίζουν δημοσίευση φακέλων επιτευγμάτων, όπως είναι για παράδειγμα το https://mahara.org/ .

Ρουμπρίκα αξιολόγησης

Κριτήρια Αξιολόγησης Δημιουργίας Συνεργατικής Μινιμαλιστικής Σύνθεσης	Βαθμοί / Επίπεδα
	Άριστα	Πολύ καλά	Καλά	Μέτρια
Δημιουργία ενός αρχικού μελωδικού-ρυθμικού μοτίβου με πέντε νότες που παρουσιάζει ενδιαφέρον	4	3	2	1
Ανάπτυξη  μοτίβων με την προσθήκη νοτών ή την αφαίρεση νοτών ή με τη μέθοδο της μεταμόρφωσης	4	3	2	1
Αποτελεσματική και ενδιαφέρουσα αξιοποίηση μοτίβων ως ostinato	4	3	2	1
Χρήση δυναμικών	4	3	2	1
Αξιοποίηση της τεχνικής της απόκλισης φάσης μέσω της ρυθμικής μετατόπισης των μοτίβων	4	3	2	1
Δημιουργία ενδιαφέρουσας αρμονικής υφής μέσω της επικάλυψης (layering)	4	3	2	1
Επιτυχημένη δημιουργία κατάληξης (coda) με δημιουργία ομοφωνικού αποτελέσματος	4	3	2	1
Ικανοποιητική χρήση του λογισμικού Musescore	4	3	2	1
Επιτυχημένη εξαγωγή του μουσικού κομματιού σε αρχείο mp3 ή wav.	4	3	2	1

Επεκτασιμότητα

Η διδακτική ενότητα μπορεί να επεκταθεί διαθεματικά και διεπιστημονικά με τη δημιουργία ενός εικαστικού έργου με μινιμαλιστικές τεχνικές και τη συμβολή του/της εκπαιδευτικού των εικαστικών.

Επιπλέον, η μουσική δημιουργία των παιδιών θα μπορούσε να εκτελεσθεί από τα ίδια τα παιδιά με διαφορετικά μουσικά όργανα και το έργο να ηχογραφηθεί. Στη συνέχεια, να δημιουργηθεί οπτικοποίηση της μουσικής μέσω της δημιουργίας βίντεο (π.χ. με αξιοποίηση powerpoint, movie maker κ.α.), καθώς και εκτέλεση του έργου σε κάποια εκδήλωση.

Μία δραστηριότητα επέκτασης θα μπορούσε να αφορά τη βελτίωση των εκτελεστικών ικανοτήτων των μαθητών/-τριών μέσω της φωνητικής και οργανικής εκτέλεσης του βασικού θέματος της ταινίας “Koyaanisqatsi” (βλ. https://musescore.com/user/162972/scores/875516 ).

Σε μια άλλη δραστηριότητα, οι μαθητές/τριες θα μπορούσαν να δημιουργήσουν ένα μουσικό ντοκιμαντέρ με περιβαλλοντικό θέμα (π.χ. το αστικό τοπίο της περιοχής μου) στο στιλ του “Koyaanisqatsi” με χρήση δικιάς τους μουσικής επένδυσης, αξιοποιώντας μινιμαλιστικές ή άλλες τεχνικές σύνθεσης. Βασικός στόχος τους είναι να ερευνήσουν, να ενημερώσουν, να προβληματίσουν τη σχολική ή ευρύτερη τοπική κοινότητα σχετικά με ένα θέμα που αφορά τη σχέση του ανθρώπου με το περιβάλλον.

Βιβλιογραφία

Hickey, M. (2012). Music outside the lines: Ideas for composing in K-12 music classrooms. Oxford University Press

Mellor, L. (2008). Creativity, originality, identity: Investigating computer-based composition in the secondary school. Music Education Research, 10(4), 451-472.

Wise, S. (2016). Secondary school teachers' approaches to teaching composition using digital technology. British journal of music education, 33(3), 283.     

Επιπλέον ψηφιακό περιεχόμενο και εργαλεία

Φύλλα εργασίας και δραστηριότητες πάνω στο Bolero του Ravel: https://www.tso.com.au/wp-content/uploads/2019/10/07-Bolero-Resource-Booklet-20022019.pdf

Η δημιουργία του φιλμ από τον σκηνοθέτη Godfrey Reggio (με αγγλικούς υπότιτλους) https://www.youtube.com/watch?v=OJABMvjM3fg

Το βασικό θέμα του soundtrack της ταινίας “Koyaanisqatsi” στο musescore  https://musescore.com/user/162972/scores/875516

Yποστηρικτικό υλικό πάνω στο μινιμαλισμό: http://www.princehenrys.co.uk/_files/study%20support/43878ba15fa31017e7f4bc19e560d4f6.pdf

Μινιμαλιστικές Μουσικές τεχνικές: https://www.youtube.com/watch?v=vOAwZrsxVnQ

Τεχνικές σύνθεσης μινιμαλισμού (σελ.40): http://www.iep.edu.gr/images/IEP/EPISTIMONIKI_YPIRESIA/Epist_Grafeia/Graf_Ereynas_B/2018/PS__Odigoi_Ekpkou/odigos_istoria_mousikis.pdf

Μουσικοί πειραματισμοί και ανατροπές: http://photodentro.edu.gr/lor/r/8521/10886

Οστινάτο – διδακτικό σενάριο για Γυμνάσιο: http://aesop.iep.edu.gr/node/15558/3975